I SA/Rz 134/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi "A." na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych oddala skargę.

Przedmiotem skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: Spółka/skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2021 r. nr [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych.

Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Działając na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [.] maja 2016 r., wystawionych na należności z tytułu podatku akcyzowego, Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął wobec Spółki egzekucję z nieruchomości. Po zakończeniu opisu i oszacowaniu wartości, obwieszczono pierwszą licytację zajętej nieruchomości. W dniu 11 października 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek Spółki o wstrzymanie dalszych czynności egzekucyjnych z uwagi na ważny interes podatnika. Spółka wskazała, że złożyła wnioski o podjęcie zawieszonych postępowań odwoławczych z odwołań na decyzje odmawiające, w trybie wznowienia postępowania, uchylenia decyzji wymiarowych dotyczących podatku akcyzowego za styczeń i luty 2004 r. oraz grudzień 2013 r. Podniosła także, że oczekuje na rozpoznanie skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. I SA/Rz 730/19, oddalającego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Spółka podsumowała, że dalsze prowadzenie czynności egzekucyjnych spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków.

Postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych. Organ wskazał, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym nie przewiduje możliwości wstrzymania czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie podkreślono, że organ nie odniósł się do przedłożonego wniosku i nie podjął w związku z nim żadnych czynności, nie poinformował wierzyciela o podnoszonych przez Spółkę okolicznościach, a także pochylił się nad złożonym wnioskiem dopiero po terminie licytacji.

Organ odwoławczy, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ zaznaczył, że nie było możliwe wszczęcie postępowania z ww. wniosku Spółki, ponieważ zgodnie z art. 23 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), postępowanie w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych prowadzone jest z urzędu przez organ nadzorujący organ egzekucyjny. Organ podkreślił, że bezpośrednio po złożeniu wniosku organ I instancji przystąpił do jego formalnego załatwienia, wzywając pełnomocnika Spółki do uzupełnienia braków formalnych, a po ich uzupełnieniu, wydał postanowienie z dnia [...] października 2021 r. W ocenie organu niezasadne są zatem twierdzenia, że organ nie podjął żadnych czynności. Zaakcentowano również, że w sytuacji, w której przedmiotowy wniosek w ogóle nie przysługiwał Spółce, brak było podstaw do wystąpienia do wierzyciela o uzyskanie stanowiska w sprawie, a organ zasadnie ograniczył się do wydania formalnego rozstrzygnięcia na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.). Końcowo organ dodał, że nie znalazł podstaw do zastosowania instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych z urzędu.

W skardze na powyższe postanowienie, Spółka podniosła zarzuty naruszenia art. 23 § 6 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię, skutkującą odmową wszczęcia postępowania, a także art. 7, 77 § 1, 75 § 1 K.p.a. poprzez dowolną, arbitralną i jedynie wybiórczą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i pominięcie przy wydawaniu postanowienia istotnych okoliczności sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając skargę wskazano, że stanowisko organów jest sprzeczne z zasadami wykładni celowościowej i systemowej oraz czyni art. 23 § 6 u.p.e.a. martwym przepisem. W ocenie skarżącej, przepis ten ma za zadanie chronić podatnika przed negatywnymi skutkami egzekucji w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a trudno sobie wyobrazić sytuację, w której w toku postępowania egzekucyjnego organ sam stwierdziłby, że wstrzyma czynności egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: P.p.s.a.).

Skarga okazała się niezasadna.

Na wstępie zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Z kolei w myśl art. 61 § 1 K.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jak stanowi art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Ustawodawca w art. 61a § 1 K.p.a. wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Kolejną przesłanką zaś jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, które nie zostały skonkretyzowane. A zatem przez te "inne uzasadnione przyczyny" należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.

Kontrolowane przez Sąd postanowienie zostało wydane w efekcie wniosku skarżącej o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, złożonego w dniu 11 października 2021 r.

Zgodnie z art. 23 § 6 u.p.e.a., organy sprawujące nadzór nad egzekucją administracyjną mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać z urzędu, na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Z brzmienia tego przepisu w sposób jednoznaczny wynika, że określone w nim działanie organu nadzoru może zostać podjęte jedynie z urzędu, a nie na wniosek zobowiązanego. Złożenie takiego wniosku nie wszczyna postępowania, lecz może być potraktowane jedynie w kategoriach niewiążącego prawnie organu nadzoru impulsu (sygnału) do podjęcia takiego działania przez ten organ z urzędu (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1504/15). Jak zaznaczył w powołanym wyroku sąd naczelny, przepisy u.p.e.a. nie znają instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego na wniosek zobowiązanego, a art. 23 § 6 tej ustawy nie daje dłużnikowi poddanemu egzekucji żadnych bezpośrednich uprawnień do występowania na jego podstawie o wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego. Skoro tryb przewidziany w art. 23 § 6 u.p.e.a. nie przysługiwał Spółce, lecz regulował uprawnienia organu sprawującego nadzór do działania z urzędu, tym samym niezasadny okazał się podnoszony w skardze zarzut naruszenia tego przepisu.

Organy również trafnie uznały, że przesłanką odmowy wszczęcia postępowania "z innych przyczyn" może być brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się bowiem, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 61a K.p.a. ma odpowiednie zastosowanie m.in. w sytuacji wniesienia żądania, które na drodze administracyjnej nie może być rozpoznane, czy też gdy dochodzi do wniesienia przez zobowiązanego wniosku nieprzewidzianego przepisami prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1504/15; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 22 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1915/15; wyroki WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2741/15 i III SA/Wa 2742/15, wyrok WSA w Gdańsku z 26 października 2021 r., sygn. I SA/Gd 2065/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 907/16). W niniejszej sprawie, wniesienie przez Spółkę żądania wszczęcia postępowania, w przypadku, gdy przepis prawa nie przewiduje zainicjowania go na wniosek strony, uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Brak jest bowiem regulacji prawnych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego pozwalających na merytoryczne rozstrzygnięcie żądania skarżącej. Organy prawidłowo zatem oceniły wniosek skarżącej i dokonały subsumpcji opisanych ustaleń faktycznych do obowiązującego stanu prawnego, co każe uznać za nieuzasadnione powołane w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a.