I PSK 125/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 czerwca 2025 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z powództwa A. H.
przeciwko Sądowi Rejonowemu w Tarnowie
o wliczenie okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do stażu pracy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 24 czerwca 2025 r.,
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. akt IV Pa 7/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania bez
obciążania skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego,
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Nowym Sączu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych wyrokiem z 3 lipca 2024 r., IV Pa 7/24, oddalił apelację powódki A. H.
od wyroku Sądu Rejonowego w Bochni z 16 listopada 2023 r., IV P 25/23,
oddalającego jej powództwo skierowane przeciwko Sądowi Rejonowemu w
Tarnowie o wliczenie okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do
stażu pracy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła powódka. Wniosła o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazując na nieważność
postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.) w związku z jednoosobowym składem
orzekającym, który był sprzeczny z art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca
I PSK 125/24
2
2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz
wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095
ze zm.) oraz mającą moc zasady prawnej uchwałą siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 26 kwietnia 2023 roku (III PZP 6/22), w której Sąd Najwyższy
wyraźnie wskazał konieczność rozpoznania spraw przez składy trzyosobowe sądu
odwoławczego. Dodatkowo wskazała, że w sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które w ocenie skarżącej sprowadza się do
ostatecznego przesądzenia, jakie zobiektywizowane kryteria powinno się brać pod
uwagę, dokonując oceny „stałej pracy w gospodarstwie rolnym" oraz, że istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)., nie
wskazała jednak o jakie dokładnie przepisy chodzi.
Pełnomocnik odwołującego się nie złożył stosownego wniosku o zwrot
kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie
postanowienia w przedmiocie odmowy przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o
zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego
rozpoznania.
Zgodnie z utrwaloną judykaturą, wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i
jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone
podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy
powinny być zatem przez stronę skarżącą wyodrębnione, oddzielnie przedstawione
i uzasadnione, a dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy
odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Sąd Najwyższy w
ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
I PSK 125/24
3
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś szczegółowo podstaw kasacyjnych i
ich uzasadnienia.
Skarga kasacyjna powinna być zatem tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw,
pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać
(postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 2010 r., II PK 80/10, LEX nr
688680).
Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi
do rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w
konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją
Sądu Najwyższego. Tymczasem, najdalej idący zarzut nieważności postępowania
okazał się oczywiście bezpodstawny i chybiony. Po dniu 28 września 2023 r. nowy
art. 3671 § 1 k.p.c. wprowadził jako zasadę ogólną jednoosobowy skład sądu
odwoławczego, co stanowi istotną zmianę względem dotychczasowej praktyki -
trzyosobowego składu sądu apelacyjnego. Sąd Najwyższy zajmował się już
wykładnią art. 3671 § 1 k.p.c. W postanowieniu z 15 stycznia 2025 r., III PSK 28/24,
LEX nr 3817780, odnosząc się do identycznego zarzutu stwierdził, że obecnie
reguła dotycząca składu sądu odwoławczego została odwrócona i zgodnie z
art. 3671 § 1 in principio k.p.c., zasadą jest rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej
instancji w składzie jednego sędziego. Od zasady tej przewidziano wyjątki, do
których skarżąca się nie odwołała, lecz skoncentrowała się na uchwale składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP
2023 nr 10, poz. 104). Sąd Najwyższy w omawianym postanowieniu zauważył, że
uchwała III PZP 6/22 dotyczyła stricte art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia
2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz
wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095
ze zm.). Wskazany przepis stanowił wyjątek od istniejącej wówczas reguły
kolegialnego rozpoznawania apelacji. Niewątpliwie podjęcie rzeczonej uchwały
miało istotny wpływ na wprowadzenie mającego zastosowanie w sprawie art. 3671
k.p.c. (został dodany ustawą z dnia 7 lipca 2023 r., która weszła w życie
28 września 2023 r.). Dotychczas nie zakwestionowano przez Trybunałem
I PSK 125/24
4
Konstytucyjnym nowej reguły z art. 3671 k.p.c., wobec tego rozpoznanie
przedmiotowej sprawy zgodnie z tą regułą nie mogło być postrzegane jako
przyczyna nieważności postępowania.
Również pozostałe przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, na
które powołała się skarżąca, nie zasługiwały na uwzględnienie.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek w pierwszej kolejności nie tylko sformułować
samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią
jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania
problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od
sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych
przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest
przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na
podstawie art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania
sformułowanego w taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez
skarżącego wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub
przepisów prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd
Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest
rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne".
Nie można przy tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził
swój pogląd w podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające
jego zmianę (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14,
LEX nr 2630721).
Natomiast w razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), przepisy mające być
przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów,
I PSK 125/24
5
których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy
skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 września 2002 r., I PKN 682/01,
OSNP 2004 nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony
przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, ze sprecyzowaniem, na czym
te poważne wątpliwości polegają, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego
wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo
należy przytoczyć (postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2002 r.,
III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,
LEX nr 315351; z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231; z 13
grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz. 43 i z 9 czerwca 2008 r.,
II UK 37/08, LEX nr 494133). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości interpretacyjne
przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla
jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak
sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane
wątpliwości interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie
sprowadzało się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny
charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi
kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie
jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój
jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez
sądy powszechne (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ
178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że
Skarżąca nie wykazała istnienia wskazanych przesłanek przedsądu. Nie
sformułowała w prawidłowy sposób zagadnienia prawnego, ani też nie wskazała
konkretnych przepisów, które wymagają wykładni, bądź niejednolita ich wykładnia
wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.
Dla wyjaśnienia problemu ogólnie wskazanego w skardze kasacyjnej,
wypada jednak wskazać, że przesłanka zaliczenia do okresów składkowych okresu
pracy w gospodarstwie rolnym w ilości odpowiadającej co najmniej połowie pełnego
wymiaru czasu pracy, wiąże się z poglądem, iż praca ta ma mieć charakter ciągły,
co oznacza nastawienie ubezpieczonego na stałe świadczenie pracy w
I PSK 125/24
6
gospodarstwie rolnym (gotowość do jej świadczenia, dyspozycyjność) i
odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy
przez rolnika, a negatywną przesłanką staje się doraźna pomoc w wykonywaniu
typowych obowiązków domowych, czy wykonywanie w gospodarstwie rolnym prac
o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego
wymiaru czasu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 marca 2010 r., II UK
305/10; z 4 października 2006 r., II UK 42/06, OSNP 2007 nr 19-20, poz. 292 oraz z
10 maja 2000 r., II UKN 535/99, OSNAPiUS 2001 nr 21, poz. 650). Wykonywaniu
pracy jedynie w okresach kilku czy nawet kilkunastodniowych przerw w realizacji
obowiązków szkolnych z pewnością nie można przypisać cechy stałości, w związku
z czym za pracę w gospodarstwie rolnym nie może być uznana pomoc o
charakterze doraźnym, wykonywana jedynie w okresach krótkich przerw i zwolnień
od zajęć szkolnych (wyroki Sądu Najwyższego z 18 września 2014 r., I UK 17/14,
LEX nr 1538420 i z 12 kwietnia 2018 r., II UK 37/17, LEX nr 2490634).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., zaś o kosztach
postępowania orzekając w zgodzie z art. 102 k.p.c. ze względów natury społecznej.
[a.ł]
