I OSK 803/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Inwestycji i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1279/17 w sprawie ze skargi S.G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz S.G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Wyrokiem z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1279/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznania sprawy ze skargi S.G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]; 2. zasądził od Ministra Infrastruktury na rzecz S.G. kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr "[...]" [winno być "[...]" ; k. 92 akt administracyjnych] (dalej orzeczenie z [...] lipca 1951 r. ) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (dalej Prezydium WRN) wywłaszczyło nieruchomość zapisaną w dawnej księdze wieczystej KW [...] tom [...] wykaz L. [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2, położoną w [...] przy ul. [...], "własności nominalnej L.D. z [...]".

Pismem, które wpłynęło do Wojewody [...] dnia 3 lipca 2013 r. S.G. (dalej skarżący), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył do Ministra Infrastruktury i Rozwoju wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia. Skarżący wskazał, że jest jednym ze spadkobierców byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości L.D.

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] marca 2017 r.) Minister Infrastruktury i Budownictwa (dalej Minister), po rozpoznania wniosku S.G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] [k. 217-214; 144-139 akt adminisrtaracyjnych].

| W uzasadnieniu Minister wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] Prezydium WRN w [...] wywłaszczyło ww. |

|nieruchomość zapisaną w dawnej księdze wieczystej KW [...] tom [...] wykaz L. [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2. Aktualnie,|

|zgodnie z pismem Zarządu Geodezji i Katastru [...] w [...] z 17 lutego 2014 r., wywłaszczonej nieruchomości odpowiada obecnie działka |

|ewidencyjna nr [...] o pow. 1003 m2, objęta księgą wieczystą nr KW [...]. |

|Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele |

|użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm., dalej dekret), na wniosek Dyrekcji |

|Okręgowej Poczty i Telekomunikacji z [...] lipca 1950 r. nr [...], w którym wskazano, że na sąsiedniej nieruchomości położonej przy ul.|

|[...] wybudowano dom mieszkalny dla pracowników Poczty Niemieckiej, zaś na przedmiotowej nieruchomości (nr [...]) położono fundamenty |

|drugiego domu (bliźniaczego), który miał spełniać analogiczną funkcję. Okoliczność ta - budowa domu - celem zapewnienia mieszkań dla |

|pracowników Poczty Polskiej, stanowiła podstawę dokonanego wywłaszczenia. Orzeczenie z [...] lipca 1951 r. wywieszono na tablicy |

|ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...], w dniach 17 lipca 1951 r. - 25 lipca 1951 r. i opublikowano w Dzienniku Urzędowym |

|Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1951 r. (nr [...] poz. [...]); weszło do obrotu prawnego i stało się ostateczne.|

|Minister, celem rozpoznania wniosku, uzyskał uwierzytelnione kopie akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia - orzeczeniem Prezydium |

|WRN w [...] z [...] lipca 1951 r. - przedmiotowej nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]. W szeregu dokumentach zawartych w |

|ww. aktach znalazły się także wzmianki o wywłaszczeniu nieruchomości przy ul. [...]. Organ ustalił, że zgodnie z treścią wniosku |

|Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji z [...] lipca 1950 r. na sąsiedniej nieruchomości przy ul. [...] wybudowano dom mieszkalny |

|dla pracowników Poczty Niemieckiej, zaś na przedmiotowej nieruchomości (nr [...]) położono fundamenty drugiego domu (bliźniaczego), |

|który miał spełniać analogiczną funkcję. Budowy jednak nie dokończono przed wyzwoleniem [...] w 1945 r. Po ustąpieniu okupanta działka |

|ta była wykorzystywana pod ogródki warzywne przez pracowników Poczty zamieszkujących w budynku nr [...]. Na rozprawie dnia 12 maja 1951|

|r. przedstawiciel Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji potwierdził, że nieruchomość położona przy ul. [...], podobnie jak |

|zabudowana nieruchomość przy ul. [...], weszła w posiadanie Poczty Polskiej bezpośrednio po ustąpieniu okupanta. Powyższe potwierdziła |

|także siostra L.D. – W.G., w piśmie z 28 stycznia 1958 r. skierowanym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w którym podniosła, że po |

|powrocie z wygnania do [...] w 1945 r. zastała przedmiotową nieruchomość (parcelę nr [...]) zajętą przez niemiecką władzę okupacyjną z |

|przeznaczeniem pod budowę domu. Jej interwencje w ówczesnej Dyrekcji Poczt i Telegrafów w przedmiocie jej zwrotu nie odniosły skutku z |

|uwagi na zamiar Dyrekcji Poczty (Polskiej) kontynuowania rozpoczętej od fundamentów budowy domu dla pocztowców, co też po kilku latach |

|zostało dokonane. |

|Minister analizując stan faktyczny sprawy uznał, że powyższe pismo i pozostałe wskazane wyżej dokumenty stanowią wiarogodne dowody na |

|okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta przez okupanta pod budowę domu mieszkalnego dla pracowników poczty, zaś po |

|jego ustąpieniu była ona wykorzystywana przez mieszkańców budynku sąsiedniego ([nr] [...]) z zamiarem wybudowania na niej budynku dla |

|pracowników Poczty Polskiej, w tym także w dniu wejścia w życie ww. dekretu (16 kwietnia 1948 r.). |

|W ocenie organu zapewnienie mieszkań służbowych pracownikom Poczty Polskiej, zwłaszcza w okresie bezpośrednio powojennym, należało |

|uznać za cel określony w art. [2] pkt 1 lit. b dekretu, tj. cel związany z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa państwowego podstawowej |

|gałęzi gospodarki. Pracownicy Poczty pełnili bowiem służbę, a stosunek służbowy miał charakter publicznoprawny. Zagwarantowanie |

|ciągłości pracy Poczty, z uwagi na jej kluczowe znaczenie dla funkcjonowania instytucji państwowych, jak i gospodarki narodowej, |

|wymagało zabezpieczenia w szczególności mieszkań dla pracowników pełniących służbę na poczcie. Wobec powyższego Minister infrastruktury|

|i Rozwoju decyzją z [...] listopada 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia. Organ nadmienił, że na przedmiotowej |

|nieruchomości w 1954 r. wybudowano budynek mieszkalny ze środków Wytwórni Wyrobów Tytoniowych, o czym świadczy treść decyzji Prezydenta|

|Miasta [...] z [...] listopada 1988 r. nr [...], przy czym, jak wskazał Minister, akt powyższy pozostaje jednak bez wpływu na wynik |

|przedmiotowej oceny legalności, bowiem orzeczenie z [...] lipca 1951 r. podlega weryfikacji przez pryzmat stanu faktycznego i stanu |

|prawnego, istniejących w dniu jego wydania. |

|Dekret z 7 kwietnia 1948 r. miał w istocie charakter nacjonalizacyjny, bowiem skutek prawnorzeczowy następował już z dniem 9 maja 1945 |

|r., a orzeczenie wywłaszczeniowe (deklaratoryjne) jedynie stwierdzało jego zajście. Jednocześnie przepisy dekretu nie przewidywały co |

|do zasady wywłaszczenia na cele, które dopiero miały być realizowane w przyszłości. Tym samym przesłanki dekretowe nie miały charakteru|

|prospektywnego, lecz retrospektywny. Ostatecznie w ocenie organu spełniona została przesłanka władania nieruchomością na cel określony |

|w art. 2 dekretu w dniu wejścia w życie dekretu, a także przesłanka zajęcia nieruchomości na cele przedsiębiorstwa państwowego w czasie|

|wojny. Tym samym orzeczenie z [...] lipca 1951 r. nie zostało wydane wbrew ustawowym przesłankom wywłaszczenia nieruchomości (art. 1 |

|lub art. 2 dekretu). Podobnie spełniony został wymóg art. 3 ust. 1 dekretu, zgodnie z którym ubiegający się o wywłaszczenie winien |

|zgłosić wniosek do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r., bowiem wniosek o wywłaszczenie z 6 lipca 1950 r., zatwierdzony dnia |

|11 lipca 1950 r. przez Ministra Poczt i Telegrafów, został złożony dnia 10 listopada 1950 r. jako załącznik do pisma przewodniego z 9 |

|listopada 1950 r. Zdaniem organu spełnione zostały przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu (do wniosku załączono odpis księgi |

|wieczystej, mapę katastralną i plan sytuacyjny przedstawiający przedmiotową parcelę nr 587/58 i jej bezpośrednie otoczenie). Spełniono |

|postanowienia art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu przez dokonanie stosownych ogłoszeń wywieszonych na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Prezydium a |

|następnie dokonanie stosownych publikacji w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Przed rozpoznaniem wniosku, |

|obwieszczeniem z [...] stycznia 1951 r. [...], Prezydium MRN w [...] poinformowało o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w |

|odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. Obwieszczenie to wywieszono na tablicy ogłoszeń w dniach od 10 lutego 1951 r. do 25 lutego |

|1951 r., a także opublikowano w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1951 r. (nr [...] poz. [...]). |

|Obwieszczeniem z 30 marca 1951 r. nr [...] Prezydium WRN w [...] zawiadomiło o terminie rozprawy wywłaszczeniowej zaplanowanej na dzień|

|12 maja 1951 r. Obwieszczenie to wywieszono na tablicy ogłoszeń Prezydium MRN w [...] w dniach 16 kwietnia 1951 r. - 2 maja 1951 r., a |

|także opublikowano w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1951 r. (nr [...] poz. [...]). |

|Stosownie do treści art. 22 § 1 i 2 [rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r.] Prawo o postępowaniu |

|wywłaszczeniowem [Dz. U. z 1934 r. nr 86 poz. 776 ze zm., dalej rozporządzenie], który miał odpowiednie zastosowanie do badanego |

|postępowania wywłaszczeniowego na podstawie art. 4 ust. 1 dekretu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydało przedmiotowe orzeczenie|

|o wywłaszczeniu ww. nieruchomości. Za niezasadny Minister uznał zarzut skierowania ww. orzeczenia do zmarłego w 1939 r. L.D. W treści |

|orzeczenia wskazano bowiem, że przedmiotowa nieruchomość stanowi jego "nominalną" własność, a zatem uznał, że organ wywłaszczeniowy |

|dokonał jedynie opisu wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z treścią księgi wieczystej (w której ujawniony był L.D.). W przedmiotowym |

|orzeczeniu nie wskazano stron postępowania wywłaszczeniowego, co stanowi, że zostało ono skierowane do tych podmiotów, których prawa |

|zostały nim ukształtowane - tj. do żyjących ówcześnie spadkobierców L.D. (wyrok NSA z 19.6.2015 r. I OSK 2210/13, cbosa). |

|Ostatecznie, rozpoznając ów wniosek i badając poszczególne przesłanki stanowiące o nieważności decyzji (określone w art. 156 § 1 kpa), |

|Minister w badanym orzeczeniu nie stwierdził ich wystąpienia. |

|Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem S.G. wystąpił do Ministra z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. W wyniku powtórnej |

|analizy okoliczności sprawy, Minister Infrastruktury i Budownictwa (aktualnie właściwy na dzień [...] marca 2017 r.) w zaskarżonej do |

|Sądu decyzji podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko. Uznał, że zgodnie z dokonanymi ustaleniami, brak jest podstaw do wzruszenia|

|badanej decyzji w trybie nieważnościowym. |

|Minister ponownie poddając badaniu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, określone w art. 156 § 1 kpa, wskazał że w orzeczeniu z|

|[...] lipca 1951 r. nie stwierdzono wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 3, 4, 5, 6 i 7 kpa, bowiem: brak jest dowodów, że orzeczenie |

|to rozstrzygnęło sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie inną decyzją (orzeczeniem); orzeczenie nie zostało skierowane do osoby |

|niebędącej stroną w sprawie; wykonalność kontrolowanego orzeczenia nie budzi wątpliwości; brakuje podstaw do twierdzenia, że ww. |

|orzeczenie w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa. |

|Badając przesłankę z art. 156 § 1 pkt 1 kpa stwierdził, że kontrolowane orzeczenie zostało wydane przez właściwy organ jakim było, |

|stosownie do art. 37 w zw. z art. 33 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. z 1950 r.|

|nr 14 poz.130) właściwe prezydium wojewódzkiej rady narodowej, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. W rozpatrywanej sprawie nie |

|można stwierdzić wydania przedmiotowego orzeczenia bez podstawy prawnej, bowiem w ocenie organu, istniał przedmiot kontrolowanego |

|postępowania w postaci nieruchomości, co do której dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia na podstawie |

|przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945|

|r. (Dz. U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) i wniosku podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie (Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w |

|[...]). |

|Minister uznał, że zgodnie z poczynionymi ponownie ustaleniami, brak jest podstaw do stwierdzenia by zaistniały okoliczności powodujące|

|konieczność wyeliminowania badanej decyzji w prowadzonym trybie. Zdaniem organu ww. orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w |

|[...] nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. |

|Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając|

|decyzję z [...] marca 2017 r. w całości, zarzucając naruszenie: |

|1. art. 156 § 1 pkt 2 i 4 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z "10 |

|listopada" [winno być "13 lipca" 1951 r., mimo że orzeczenie zostało skierowane do L.D., który zmarł w roku 1939, o czym wiedziało |

|Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]; |

|2. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, mimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało prawo |

|bowiem w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. nieruchomość nie była zajęta na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 |

|kwietnia 1948 r., nieruchomość nie była użytkowana na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, za takie |

|przeznaczenie nie można przyjąć wybudowania na nieruchomości budynku mieszkalnego dla pracowników Poczty Niemieckiej czy też |

|wykorzystywanie nieruchomości na cele ogródków warzywnych przez tych pracowników, nie była użytkowana na inne cele wymienione w art. 2 |

|pkt 1 dekretu; nadto nigdy nie przystąpiono do budowy ważnych urządzeń telekomunikacyjnych (a taki cel wskazano we wniosku o |

|wywłaszczenie), a sama nieruchomość została sprzedana Wytwórni Wyrobów Tytoniowych w [...], która w 1954 r. wybudowała na niej budynek |

|mieszkalny dla swoich pracowników (uzasadnienie decyzji Urzędu Miasta w [...] Zarząd Gospodarki Terenami z [...] listopada 1988 r. |

|sygn. akt [...]); |

|3. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, mimo że orzeczenie w sposób rażący naruszało art. 2 pkt|

|1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., przez uznanie, że Poczta Polska miała obowiązek zapewnienia swoim pracownikom lokali mieszkalnych,|

|podczas gdy było wręcz przeciwnie - to pracownicy Poczty Polskiej mieli być wobec swojego pracodawcy dyspozycyjni, jednakże nie wiązało|

|się to z obowiązkiem prawnym pracodawcy, stąd też nie sposób uznać, że spełniony został cel z art. 2 pkt 1 lit. b dekretu z dnia 7 |

|kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945 r., |

|4. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez odmowę stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia Prezydium, mimo że orzeczenie w sposób rażący|

|naruszało prawo w postaci art. 17 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu |

|wywłaszczeniowem, przez niezałączenie do wniosku informacji zawierającej imiona, nazwiska i adresy właścicieli oraz tych osób trzecich,|

|którym służą prawa rzeczowe na danej nieruchomości, z wymienieniem tych praw zgodnie z księgą hipoteczną, a w jej braku na zasadzie |

|innych odpowiednich dokumentów. |

|Skarżący wniósł o: uchylenie decyzji z [...] marca 2017 r., decyzji poprzedzającej Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] listopada|

|2015 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie dla Strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa |

|procesowego, według norm przepisanych. Wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci: zarzutów z 1 stycznia 1947 r. i |

|postanowienia z 10 czerwca 1947 r. na okoliczność posiadania przez organy państwowe wiedzy, że L.D. nie żyje i informacji dotyczącej |

|żyjących po nim spadkobierców. |

|W obszernym uzasadnieniu skargi podniósł m.in., że wbrew stanowisku Ministra, organ błędnie ocenił zgromadzony w aktach sprawy materiał|

|dowodowy i tym samym nieprawidłowo zinterpretował rzeczywisty stan faktyczny, co skutkuje stwierdzeniem, że w sposób oczywisty został |

|naruszony art. 156 kpa. Powyższa okoliczność implikuje konieczność wyeliminowania obu decyzji z obrotu prawnego. |

|Minister Infrastruktury i Budownictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podniósł, że|

|zarzuty skargi są bezzasadne i nie wskazują na nowe okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w prowadzonym postępowaniu. W ocenie |

|organu skarga stanowi jedynie powtórzenie zarzutów, które zostały w pełni wyjaśnione i ocenione w zaskarżonej decyzji. |

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135, art. 200 i art. 205 § 2 ppsa orzekł jak w|

|sentencji wyroku IV SA/Wa 1279/17. |

|W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja z [...] |

|listopada 2015 r., naruszają prawo w stopniu uzasadniającym konieczność ich uchylenia. |

|Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca 1951 r. wydane zostało w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 |

|kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. 1948 r. nr 20 poz.|

|138 ze zm.) i rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. z |

|1934 r. nr 86 poz. 776 ze zm.). |

|Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 |

|maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 i znajdujących się w dniu wejścia w życie tego dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu |

|Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Przepisy powyższe wyznaczały trzy przesłanki, które |

|musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości: 1. zajęcie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu w |

|okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) |

|na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność |

|Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia |

|lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej; 2. użytkowanie po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. |

|nieruchomości na wyżej wymienione cele; 3. władanie nieruchomością przez Skarb Państwa, związek samorządu terytorialnego lub |

|przedsiębiorstwo państwowe w dniu wejścia w życie dekretu, w dniu 16 kwietnia 1948 r. |

|Dlatego stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji (orzeczenia) wywłaszczeniowej wydanej na podstawie |

|przepisów powyższego dekretu wymaga bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji (orzeczenia) nie była spełniona |

|przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia (wyrok Sąd Najwyższego z 17.9.2001 r. III RN 14/00, OSNP 2002/13/298).|

|Oceniając w powyższym kontekście okoliczności niniejszej sprawy Sąd I instancji uznał zarzuty skargi za zasadne w tej części, w której |

|stanowią, że wyżej opisane przesłanki przy wydawaniu badanego orzeczenia wywłaszczeniowego nie zostały łącznie spełnione. Przedmiotowa |

|nieruchomość, zdaniem Sądu, nie była w dacie wejścia w życie dekretu, użytkowana na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu. Nie była |

|zabudowana domem mieszkalnym, zasiedlonym przez pracowników Poczty Polskiej, nie była nawet rozpoczęta budowa planowanej inwestycji, |

|stanowiącej cel wywłaszczenia. Z akt sprawy administracyjnej jednoznacznie wynika, wbrew stanowisku organu administracji, że była ona w|

|dalszym ciągu wykorzystywana jedynie pod ogródki warzywne, z których korzystali mieszkańcy sąsiedniego budynku (nr [...]). Zdaniem Sądu|

|sam zamiar wybudowania na nieruchomości budynku, który miał być przeznaczony jako lokale mieszkalne dla pracowników Poczty początkowo |

|Niemieckiej a następnie Polskiej, tak jak na nieruchomości sąsiedniej, co do której wydane orzeczenie wywłaszczeniowe było także |

|przedmiotem badania przez tut. Sąd, nie może stanowić, że w dacie wejścia dekretu w życie z dniem 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość ta |

|była wykorzystywana na cele opisane w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu. Planowany budynek nie powstał w istotnym prawnie okresie, a ogródki |

|warzywne służyły jedynie mieszkańcom sąsiedniej nieruchomości, uznać należy, że owa przesłanka nie została spełniona. Sama chęć |

|wykorzystania jej na cele mieszkaniowe nie świadczy jeszcze, że w istocie tak by było. Ostatecznie, powyższe hipotetyczne założenie się|

|nie spełniło, gdyż nieruchomość ta zabudowana została budynkiem mieszkalnym dopiero w 1954 r. i to przez inny pomiot - Wytwórnię |

|Wyrobów Tytoniowych, z jej funduszy, i który to budynek zasiedlony został jej pracownikami, a nie Poczty Polskiej. |

|Sąd I instancji wskazał na niekonsekwencję stanowiska Ministra, który w zaskarżonej decyzji sam oświadczył, że przepisy dekretu nie |

|przewidywały co do zasady możliwości wywłaszczenia na cele, które dopiero miały być realizowane w przyszłości. Przedmiotowa |

|nieruchomość, co bezsporne, została zabudowana dopiero kilka lat później, po wydaniu badanego orzeczenia wywłaszczeniowego. Sąd I |

|instancji podkreślił, wbrew stanowisku skarżącego, że zapewnienie mieszkań służbowych pracownikom Poczty Polskiej, zwłaszcza w okresie |

|bezpośrednio powojennym, należało uznać za cel określony w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu, tj. cel związany z funkcjonowaniem |

|przedsiębiorstwa państwowego podstawowej gałęzi gospodarki. Stosunek służbowy pracowników poczty, uregulowany w rozporządzeniu z dnia 1|

|stycznia 1934 r., zbliżony był pod względem prawnym do stosunku służbowego jakim objęci byli pracownicy kolei państwowych. W |

|odniesieniu do tych ostatnich Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zapewnienie mieszkań służbowych stanowiło istotny element |

|funkcjonowania przedsiębiorstwa państwowego, a co za tym idzie wywłaszczenie nieruchomości z przeznaczeniem pod mieszkania służbowe dla|

|tej grupy osób mieściło się w hipotezie art. 2 pkt 1 lit. b dekretu (wyrok NSA z 7.8.2013 r. I OSK 669/12). |

|Materiał dowodowy zebrany w sprawie jednoznacznie wykazał, że ww. przesłanki nie zostały łącznie spełnione a to z kolei implikuje, że |

|wydanie ww. orzeczenia wywłaszczeniowego dokonane było z naruszeniem normy prawa zawartej w art. 1 ust. 1 w zw. z [art.] 2 pkt 1 lit. b|

|dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. |

|Ponownie rozpoznając przedmiotowy wniosek i analizując badane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca |

|1951 r. , w oparciu o powyższą ocenę prawną w kontekście przesłanek nieważnościowych wskazanych w art. 156 § 1 kpa, Minister wyjaśni |

|także, czy w sprawie niniejszej ma zastosowanie art. 156 § 2 kpa, z uwagi na fakt, że od daty wydania przedmiotowego orzeczenia |

|wywłaszczeniowego upłynęło 10 lat, a także ustali, czy przedmiotowe orzeczenie wywłaszczeniowe nie wywołało nieodwracalnych skutków |

|prawnych. |

|Skargę kasacyjną wywiódł Minister Infrastruktury i Rozwoju, reprezentowany przez r. pr. M.G., zaskarżając wyrok IV SA/Wa 1297/17 w |

|całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: |

|I. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa prawa materialnego: |

|1. art. 2 pkt 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny|

|1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu, przez błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że |

|wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu dotyczyć może jedynie nieruchomości, które były w dacie wejścia w życie dekretu |

|użytkowane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, podczas gdy z treści art. 2 pkt 2 dekretu wynika, że wywłaszczenie może dotyczyć |

|nieruchomości, które były w dacie wejścia w życie dekretu użytkowane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, lub w planach |

|zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów były przewidziane na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu i zostały |

|częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane w pierwszej kolejności|

|planu; |

|2. art. 1 ust. 1 dekretu w zw. z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu przez niezastosowanie tego przepisu i uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie|

|zostały spełnione przesłanki do wywłaszczenia nieruchomości w trybie dekretu; |

|II. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: |

|1. art. 133 § 1 ppsa przez wydanie wyroku nie na podstawie całości akt sprawy oraz pominięcie istotnych dla sprawy dowodów, w |

|szczególności dowodów wskazujących, że: |

|a. przeznaczenie nieruchomości na cele mieszkaniowe (mieszkania służbowe pracowników PP Poczta Polska) zostało uzgodnione z właściwymi |

|organami planistycznymi, co oznaczało, że spełniona była przesłanka wywłaszczenia z art. 2 pkt 2 dekretu; |

|b. przystąpienie do realizacji celu dekretowego (tj. realizacji inwestycji na cel dekretowy) nastąpiło jeszcze przed ustąpieniem władz |

|okupacyjnych, co oznacza ze rozpoczęcie realizacji celu dekretowego nastąpiło przed dniem 16 kwietnia 1948 r.; |

|c. użytkowanie nieruchomości na cele ogródków warzywnych miało jedynie charakter przejściowy i wiązało się z racjonalnym wykorzystaniem|

|przestrzeni nieruchomości przeznaczonej na cele budowy mieszkań służbowych, w okresie kiedy realizacja inwestycji została wstrzymana, w|

|trybie dekretu; |

|2. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa przez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku błędnej, a wiążącej organ oceny |

|prawnej, nie uwzględniającej charakteru tej sprawy, a która to ocena jednoznacznie wskazywała, że nie zostały spełnione łącznie |

|przesłanki niezbędne do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, może mieć wpływ na nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu. W |

|zaskarżonym wyroku Sąd nie odniósł się do argumentacji organu przedstawionej w zaskarżonej decyzji z [...] marca 2017 r. i |

|poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2015 r. dotyczącej korelacji jaka zachodziła między wywłaszczoną nieruchomością, a |

|sąsiednią nieruchomością (położoną przy ul. [...]), w kwestii dotyczącej zaistniałego funkcjonalnego związku gospodarczego między nimi,|

|powodującego że w dacie wejścia w życie dekretu nieruchomości te tworzyły jedną całość gospodarczą o funkcji mieszkalnej, na której |

|realizowany był cel dekretowy. |

|Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi S.G. na decyzję z [...] marca 2017 r.; |

|ewentualnie o |

|uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w |

|Warszawie; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych; przeprowadzenie rozprawy. |

|Zarządzeniem z 10 marca 2021 r. I OSK 803/19 Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego |

|skierowano sprawę na posiedzenie niejawne (k. 547 akt sądowych). Sądowi znane było pismo skarżącego z 26 marca 2021 r. |

|Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: |

| |

|W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę |

|jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu |

|Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). |

|W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. |

|Zarzuty naruszenia art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele |

|użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138 ze zm.) przez błędną ich wykładnię jak i ich |

|niezastosowanie (pkt I.1 i 2 petitum skargi kasacyjnej) okazał się niezasadny. |

|Trafnie Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie |

|od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 [pkt 1] i znajdujących się w dniu wejścia w życie tego |

|dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. |

|Sąd I instancji trafnie uznał, że jedną z trzech przesłanek, które musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia |

|nieruchomości, było "2. Użytkowanie po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nieruchomości na wyżej wymienione |

|[określone w art. 2 pkt 1 dekretu] cele" (s. 9 akapit 3 uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 1297/17) i że "sam zamiar wybudowania na |

|nieruchomości budynku, który miał być przeznaczony jako lokale mieszkalne pracowników Poczty początkowo Niemieckiej a następnie |

|Polskiej... nie może stanowić, iż w dacie wejścia ww. dekretu w życie z dniem 16 kwietnia 1948 roku, nieruchomość ta była wykorzystywana |

|na cele opisane w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu" (s. 10 akapit 2 uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 1297/17) . |

|W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przepisy art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 1 ust. 1 dekretu |

|wyznaczały przesłanki, które musiały być spełnione łącznie, by mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości. Po pierwsze - zajęcie |

|nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu musiało nastąpić w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.: a) na cele |

|budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, |

|będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, |

|skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej. Po |

|drugie: nieruchomość ta musiała znajdować się nieprzerwanie od zakończenia wojny do dnia wejścia w życie dekretu (16 kwietnia 1948 r.) |

|we władaniu Skarbu Państwa, związku samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa państwowego. Po trzecie: wywłaszczana nieruchomość |

|winna być "nadal", (tj. w dniu wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu), użytkowana na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 |

|dekretu, lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów winna być przewidziana na cele wymienione |

|szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu i wywłaszczana nieruchomość winna zostać częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszy |

|publicznych, względnie też jej zagospodarowanie winno być przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu (art. 2 pkt 2 |

|dekretu; wyroki NSA z: 13.3.2014 r. I OSK 461/13; 6.3.2020 r. I OSK 2181/18). |

|W kontrolowanej sprawie do zajęcia parceli nr 587/58, położonej przy ul. [...] w [...] (w dzielnicy [...] - odległej o kilka kilometrów|

|od rejonu [...]) nastąpiło po dniu 10 września 1939 r. (zajęcie [...] przez Wehrmacht), a przed 17 lutego 1945 r. (zajęcie [...] - |

|prócz rejonu Cytadeli - przez Armię Czerwoną; art. 106 § 4 ppsa; S. Żerko, Ilustrowany leksykon II wojny światowej, Wyd. Kurpisz 2004, |

|s. 401). Niemcy zajęli parcelę nr [...] dla potrzeb Poczty Niemieckiej - dla pobudowania mieszkań dla pracowników Poczty Niemieckiej |

|(co pozwala na uznanie, że zajęcie tej nieruchomości nastąpiło na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 lit. b in princ. dekretu (na cel |

|przedsiębiorstwa podstawowej gałęzi gospodarki narodowej, będącego przedsiębiorstwem państwowym). Wszystkie cele wymienione w punkcie 1|

|art. 2 dekretu są celami użyteczności publicznej (wyrok NSA z 23.8.2002 r. I SA 2645/00, aprobowany przez M. Gdesza - op. cit., s. 67 |

|przypis 11). Skoro cel z art. 2 pkt 1 lit. b in princ. został spełniony, zbędne jest by w niniejszej sprawie poszukiwać podstaw do |

|kwalifikacji zajęcia tej nieruchomości z art. 2 pkt 1 lit. f dekretu. |

|Słusznie Sąd I instancji uznał, że w kontrolowanej sprawie nie została spełniona trzecia przesłanka - parcela nr [...] nie była nadal |

|użytkowana (od zakończenia wojny do dnia wydania orzeczenia wywłaszczeniowego) na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 dekretu. Mimo bowiem |

|położenia fundamentu na parceli nr [...] przez Niemców, ani Poczta Niemiecka, ani po ustąpieniu okupanta Poczta Polska, nie użytkowała |

|tej parceli na cel wymieniony w art. 2 pkt 1 dekretu. Samo położenie fundamentu przez Niemców w okresie okupacji, przy braku dalszych |

|czynności służących budowie domu mieszkalnego dla pracowników Poczty Polskiej (w okresie od położenia fundamentów - nie później niż |

|jesienią 1944 r. - do 16 kwietnia 1948 r., a następnie do dnia [...] lipca 1951 r. - wydania orzeczenia wywłaszczeniowego) nie było |

|spełnieniem przesłanki z art. 2 pkt 1 i 2 dekretu. |

|Nietrafnie skarżący kasacyjnie przyjmuje, że "zarząd poczty przystąpił [do realizacji celu dekretowego] jeszcze przed zakończeniem |

|wojny. Powyższe zaś w konsekwencji oznacza, że nieruchomość tę zagospodarowano z funduszy publicznych" (s. 5 akapit ostatni skargi |

|kasacyjnej). Ustawodawca wskazał, że "wywłaszczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 może dotyczyć tylko tych nieruchomości, które:... 2)... i |

|zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych..." (art. 2 pkt 2 dekretu). Przepis ten należy rozumieć w ten |

|sposób, że zagospodarowanie nieruchomości musiało nastąpić częściowo lub całkowicie jedynie przez polski podmiot, z polskich funduszów |

|publicznych, nie zaś przez podmiot okupacyjny ze środków okupanta. Za taką wykładnią powołanego przepisu przemawiają wyroki NSA z: |

|13.3.2014 r. I OSK 461/13 i 6.3.2020 r. I OSK 2181/18. |

|W obu tych wyrokach NSA uznał za zagospodarowanie nieruchomości zabudowanej budynkiem pięciokondygnacyjnym, obejmującym 72 |

|pomieszczenia, zamieszkiwanym przez obywateli niemieckich w czasie od zajęcia Gdyni przez Wehrmacht do zajęcia przedmiotowej |

|nieruchomość najpóźniej w dniu 11 kwietnia 1945 r. przez Rejonową Komendę Uzupełnień w Gdyni (dalej RKU), te nakłady, które z funduszów|

|publicznych poczyniła RKU, a następnie Informacja Marynarki "Wojskowej" [winno być "Wojennej"; Piotr Semków, Informacja Marynarki |

|Wojennej w latach 1945-1957, IPN Warszawa 2006], musiało nastąpić częściowo lub całkowicie jedynie przez polski podmiot, z polskich |

|funduszów publicznych, "gdyż cele użyteczności publicznej w rozumieniu norm stanowiących podstawę wywłaszczenia w trybie dekretu z 1948|

|r., winny być rozumiane jako realizujące wartości powszechnie akceptowane w społeczeństwie, służące ogółowi, przeznaczone dla |

|wszystkich" (argum. ex uzasadnienia wyroków I OSK 461/13 i I OSK 2181/18). "Z akt sprawy wynika również, że nie Rejonowa Komenda |

|Uzupełnień (jak twierdzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), lecz Marynarka Wojenna dokonała rozbudowy garaży i drobnych |

|remontów (protokół rozprawy wywłaszczeniowej i oględzin nieruchomości z dnia 7 listopada 1950 r.). Jak wynika z pisma IPN Oddział w G. |

|podpisanego przez Naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej w G. dr hab. G. B. przedmiotowa nieruchomość od przełomu lat |

|1948/1949 do 1955 r., a ściślej budynek znajdujący się na tej nieruchomości, był siedzibą Informacji Marynarki Wojennej. Autor pisma |

|podaje, że przez pierwsze dwa lata trwały prace adaptacyjne, których celem była przebudowa poszczególnych kondygnacji na potrzeby |

|więzienne i śledcze. Po przebudowie w piwnicach urządzono areszt, składający się z dwunastu cel, pomieszczenia dla strażników i karcer.|

|Pierwsze piętro budynku przeznaczono na potrzeby Sekcji IV (śledczej). Obie sekcje więzienna i śledcza połączone były zewnętrzną klatką|

|schodową.... w dacie wywłaszczenia dwie kondygnacje (piwnice i pierwsze piętro budynku zajmowała Informacja Marynarki Wojennej). ... z |

|protokołu rozprawy wywłaszczeniowej wynika, że na parterze znajdowały się sklepy i usługi, zaś z pisma z 1 listopada 1956 r. wynika, że|

|od 1950 r. do 1955 r. Dowództwo Marynarki Wojennej zajęło tę nieruchomość przeznaczeniem dla Prokuratorii Generalnej (w jakiej części |

|nie udało się ustalić w toku postępowania). Ważne jest jednak to, że nastąpiło to najwcześniej w 1950 r. (dokładnej daty nie udało się |

|ustalić)" (uzasadnienie wyroku I OSK 2181/18; także P. Semków - op. cit., s. 11; 60-63, przypisy 184-187, 189-194, wskazujące sygnatury|

|archiwalne i miejsca przechowywania akt; publikacje i relacje; trzy zdjęcia siedziby Informacji Marynarki Wojennej w Gdyni - s. 2 |

|ikonografii załączonej po s. 328). |

|W żaden sposób nie było realizacją celu określonego w art. 2 pkt 1 dekretu uprawianie warzyw na parceli nr [...] (przy ul. [...] w |

|[...]) przez pracowników Poczty Polskiej, zamieszkujących w domu pobudowanym na sąsiedniej parceli nr [...], przy ul. [...] w [...]. |

|W przedwojennej doktrynie i praktyce wskazywano, że celem użyteczności publicznej jest cel leżący w interesie Państwa (z wyłączeniem |

|celów czysto fiskalnych) (M. Zimmermann, Polskie prawo wywłaszczeniowe, Lwów 1939, s. 23). Przyjęcie w części wyroków Naczelnego Sądu |

|Administracyjnego poglądu, że pojęcie użyteczności publicznej musi się łączyć z powszechnością i ogólnodostępnością dla całego |

|społeczeństwa (wyrok NSA z 28.10.1889/10, Lex 11492640), musi podlegać ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Już bowiem w |

|przedwojennej doktrynie trafnie zwracano uwagę, że przy wywłaszczeniu na korzyść reformy rolnej, korzyść bezpośrednią odnosi ten, kto |

|ma prawo do nabycia parceli, a zatem jednostka prywatna. Społeczeństwo odnosi tu korzyść pośrednią; po jej przeprowadzeniu większej |

|ilości wywłaszczeń na ten cel, nastąpi przebudowa ustroju rolnego, która zapewni większe korzyści społeczeństwu, dając chleb i zajęcie |

|większej ilości ludzi (M. Zimmermann - op. cit. s. 23, przypis 1). |

|Ocena powszechności i ogólnodostępności dla całego społeczeństwa w aspekcie użyteczności publicznej w sprawie kontrolowanej wyrokiem I |

|OSK 803/19 prowadzi do odmiennego rezultatu niż w sprawie kontrolowanej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2020 r. I |

|OSK 2135/18. |

|W sprawie I OSK 2135/18 orzeczeniem z dnia [...] listopada 1951 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczyło |

|nieruchomości położoną w [...] przy ul. [...] zapisaną w dawnej KW [...] tom [...] wykaz [...], parcela nr [...] o powierzchni 1003 m2.|

|Aktualnie, zgodnie z treścią pisma Zarządu Geodezji i Katastru [...] w [...] z dnia 17 marca 2014 r., wywłaszczonej nieruchomości |

|odpowiadają obecnie działki ewidencyjne o nr [...] (KW nr [...]) i [...] (KW nr [...]) o łącznej powierzchni 1003 m2. Na nieruchomości |

|przy ul. [...] okupant pobudował dom mieszkalny dla pracowników Poczty Niemieckiej i nieruchomość zabudowana tym domem znajdowała się |

|we władaniu Poczty Polskiej w dniu wejścia w życie dekretu i w dacie orzekania orzeczeniem wywłaszczeniowym z 10 listopada 1951 r. |

|(uzasadnienie wyroku I OSK 2135/18; art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 228 § 2 kpc; cbosa). |

|Do faktów powszechnie znanych, że należy to, że obywatele polscy, zarówno wyznań chrześcijańskich, jaki i wyznania mojżeszowego, na |

|terenach Kraju Warty, zostali pozbawieni własności nieruchomości, zarówno w miastach, jak i na wsiach (T. Bojanowski, Łódź pod okupacją|

|niemiecką w latach II wojny światowej (1939-1945); Cz. Łuczak, Pod niemieckim jarzmem. Kraj Warty 1939-1945, Poznań 1996, s. 93, 96, |

|99; T. Janicki, Wieś w Kraju Warty (1939-1945), Poznań 1996, s. 106-107). Do faktów powszechnie znanych należało pozbawienie obywateli |

|polskich w trakcie II wojny światowej - począwszy od 1940 r., własności nieruchomości w [...]. Wyzucie w Kraju Warty na tak dużą skalę |

|z własności mienia publicznego i prywatnego, w ponad 98% jedynie z powodu zaliczenia właścicieli dóbr do narodowości polskiej, |

|żydowskiej lub cygańskiej, przyniosło Niemcom duże korzyści gospodarcze i polityczne. W jego wyniku w bezpośrednim niemieckim |

|posiadaniu znalazło się ponad 99% majątku zlokalizowanego w Kraju Warty. W tym okręgu administracyjnym Rzeszy przeprowadzono upragnioną|

|przez władze hitlerowskie germanizację tego majątku (Cz. Łuczak - op. cit., s. 100-101). |

|L.D. poległ 25 września 1939 r. przy gaszeniu pożaru w czasie oblężenia Warszawy. R.D. zginął dnia 17 grudnia 1942 r. w więzieniu we |

|Wrocławiu (bezsporne - s. 3-4 pisma z 4 stycznia 1947 r. adwokata doktora J.K. do Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia |

|Przedsiębiorstw w [...], zawierającego zarzuty w postępowaniu dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa [...] w [...]; |

|postanowienie Sądu Grodzkiego w [...] z [...] września 1947 r. [...]). W. [po polsku W.] G. (nazwisko rodowe D.), urodzona [...] lutego|

|1903 r., zam. [...] W. [mieszkania] [...], wraz z trojgiem małoletnich dzieci: S.G., ur. [...] grudnia 1935 r.; A.G. ur. [...] |

|sierpnia 1934 r. i A.G. ur. [...] maja 1933 r., umieszczeni zostali na 3 liście transportowej na s. 4 i z L.G. [Niemieckiego obozu |

|przesiedleńczego na Głównej w [...] dla ludności polskiej], wywiezieni zostali 1 grudnia 1939 r. w niezwykle ciężkich warunkach do |

|Generalnego Gubernatorstwa (Maria Rutowska, Lager Glowna Niemiecki obóz przesiedleńczego na Głównej w Poznaniu dla ludności polskiej |

|(1939-1940), DOCUMENTA OCCUPATIONIS XVI, Instytut Zachodni Poznań 2008, s. [...]). W.G. z dziećmi wróciła do [...] z wygnania w 1945 r.|

|(k. 18 akt administracyjnych). |

|Wykluczało to, by zajęcie nieruchomości obywateli polskich przez władze niemieckie (także dla budowy budynku mieszkalnego dla |

|pracowników Niemieckiej Poczty) było zgodne z wolą dotychczasowych właścicieli (art. 106 § 4 ppsa). |

|Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, w postępowaniu nadzorczym nie wykazano, by "nieruchomości, które zostały zajęte 1) na cele |

|[przewidziane w art. 1 ust. 1]... 2)... w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane cele |

|wymienione w pkt 1... bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu" (verba legis - art. 2 |

|dekretu). P.o. Przewodniczący W.[ojewódzkiej] K.[omisji] P.[lanowania] G.[ospodarczego] wskazał jedynie, że "Wojewódzka Komisja |

|Planowania Gospodarczego w uzupełnieniu opinii swojej z [...]/XI 1950 r. nie podnosi zastrzeżeń odnośnie wywłaszczania nieruchomości |

|położonej w [...] przy ul. [...] w trybie dekretu z dnia 7/4 48 (Dz.U.R.P. Nr 20 poz. 138) zajętej w okresie wojny pod budowę domu |

|mieszkalnego dla pracowników b.zarządz [zapewne winno być "zarządu"] pocztowego niemieckiego."(k. 18 akt administracyjnych). |

|Niepodniesienie zastrzeżeń nie stanowi o tym, by nieruchomość przy ul. [...] w konkretnym istniejącym planie zagospodarowania |

|przestrzennego bądź w konkretnych wytycznych do takiego planu bądź by zagospodarowanie tej nieruchomości było w okresie poprzedzającym |

|wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu. Przeczy takiej możliwości to, że nie |

|Dyrekcja Okręgowa Poczty i Telekomunikacji w [...], a Wytwórnia Wyrobów Tytoniowych w [...] "w 1954 r. wybudowała budynek mieszkalny |

|dla swoich pracowników. Budynek ten wybudowany został ze środków własnych Wytwórni i zamieszkały jest obecnie przez aktualnych lub |

|byłych pracowników" (uzasadnienie decyzji z [...] listopada 1988 r. nr [...] Kierownika Wydziału Zarządu Gospodarki Terenami Urzędu |

|Miejskiego w [...]). |

|O ile zapewnienie mieszkań służbowych dla kolejarzy, podobnie jak zapewnienie mieszkań służbowych dla pracowników Poczty Polskiej, |

|zwłaszcza w okresie bezpośrednio powojennym, uznać należy za cel określony w art. 2 pkt 1 lit. b dekretu (odpowiednio - wyrok NSA z: |

|7.8.2013 r. I OSK 669/12, Lex 1557391; 8.3.2020 r. I OSK 2135/18, cbosa), to już zapewnienie mieszkań pracownikom Wytwórni Wyrobów |

|Tytoniowych, nie mieściło się w katalogu celów publicznych określonym w art. 2 pkt 1 lit. b bądź f dekretu. |

|W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że zajęcie nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe dla |

|celów mieszkaniowych (mieszkania dla pracowników) nie mieści się w pojęciu użyteczności publicznej (wyrok NSA z 4.11.1997 r. IV SA |

|382/97, aprobowany przez M. Gdesza - op. cit., s. 68, przyp. 15). |

|Zarzut naruszenia art. 133 § 1 ppsa nie zasługiwał na uwzględnienie. |

|Sąd I instancji orzekł na podstawie całości akt sprawy i nie pominął istotnych dla sprawy dowodów. |

|Dla spełnienia przesłanek z art. 2 pkt 2 dekretu - w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia zarzutu - konieczne było |

|wskazanie istniejącego w dniu wydania orzeczenia wywłaszczającego konkretnego planu zagospodarowania przestrzennego bądź konkretnych |

|wytycznych do takiego planu bądź by zagospodarowanie tej nieruchomości było w okresie poprzedzającym wydanie orzeczenia |

|wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu. Przywołana opinia z 12 kwietnia 1951 r. nr [...] nie wskazuje |

|takiego konkretnego planu zagospodarowania przestrzennego ani konkretnych wytycznych do takiego planu, ani by zagospodarowanie |

|nieruchomości przy ul. [...] było w okresie poprzedzającym wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego przewidziane do realizacji w pierwszej |

|kolejności planu. Sformułowanie "Wojewódzka Komisja Planowania Gospodarczego w uzupełnieniu opinii swojej z [...]/XI 1950 r. nie podnosi |

|zastrzeżeń odnośnie wywłaszczania nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w trybie dekretu z dnia 7/4 48...) zajętej w okresie |

|wojny pod budowę domu mieszkalnego dla pracowników b.zarządz [zapewne winno być "zarządu"] pocztowego niemieckiego." nie spełnia wymogu|

|określonego w art. 2 pkt 2 dekretu. Poprzedzające opinię zaświadczenie Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego z 18 listopada |

|1950 (omyłkowo powołane w skardze kasacyjnej "18.11.1951 r." - s. 7 akapit 5 uzasadnienia skardze kasacyjnej) także wymogu tego nie |

|spełnia. |

|To, że przed ustąpieniem władz okupacyjnych na działce przy ul. [...] doszło do położenia fundamentu, nie oznacza, że rozpoczęto |

|realizację celu dekretowego przed dniem 16 kwietnia 1948 r. i nie spełniało przesłanki użytkowania zajętej nieruchomości "nadal" (do |

|dnia 16 kwietnia 1948 r. i do dnia wydania orzeczenia wywłaszczającego) na cel dekretowy. |

|Użytkowanie nieruchomości przy ul. [...] do dnia wydania orzeczenia dekretowego pod uprawę warzyw przez pracowników Poczty Polskiej, |

|zamieszkałych w domu przy ul. [...], świadczy o racjonalności tychże pracowników i Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w |

|głodnych latach powojennych, lecz nie spełnia żadnego z celów, o których mowa w art. 2 pkt 1 dekretu. Pojęcie "funkcjonalnego związku |

|gospodarczego" zaczerpnięte jest z orzecznictwa na tle dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 r. |

|nr 4 poz. 17) i nie jest relewantne w sprawie dotyczącej dekretu z 7 kwietnia 1948 r. |

|Zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ppsa nie zasługiwał na uwzględnienie. |

|Sąd I instancji nie uchybił art. 141 § 4 ppsa. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że winno ono zawierać zwięzłe|

|przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej |

|wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że spełnia ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w|

|powołanym przepisie, a dostatecznie przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd|

|I instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. |

|Sąd I instancji nie jest obowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji w jego |

|ocenie niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań |

|dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik |

|sprawy. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów |

|powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności (wyrok NSA z: 8.4.2008 r. II FSK 1965/06; 19.1.2012|

|r. I OSK 62/11, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, R. Stankiewicza, M. Grzywacza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo |

|o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 746, nb 22). |

|Skarżący kasacyjnie nie stawia zarzutu naruszenia art. 156 § 1 i § 2 kpa. |

|Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w uzasadnieniu IV SA/Wa 1297/17, spełniają wymogi art. 153 ppsa. |

|Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. |

|204 pkt 2 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w |

|sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). |

| |