I OSK 3941/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.M., A.T., A.A., K.D., T.M. i W.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1379/17 w sprawie ze skargi A.M., W.M., T.M., J.M. i A.A. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 23 maja 1991 r., sygn. akt SA/Kr 238/91 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek Prezydenta Miasta [...] o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 7 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 1379/17 oddalił skargę A.M., W.M., T.M., J.M. i A.A. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 23 maja 1991 r., sygn. akt SA/Kr 238/91.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli A.M., A.T., A.A., K.D., T.M. i W.M. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucili:

1) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 271 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że naruszenie prawa, o jakim mowa w tym przepisie, musi polegać na naruszeniu przepisów postępowania przez sąd orzekający w postępowaniu sądowoadministracyjnym, podczas gdy norma ta nie przewiduje takiego wymogu;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na pozbawieniu skarżących prawa do sądu, poprzez odmowę uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej przedmiotu ich własności;

b) art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie skarżących możliwości ochrony ich prawa własności, a tym samym doprowadzenie do utrwalenia stanu bezprawnego wyzucia ich z owej własności.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Ponadto wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawili argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd pierwszej instancji.

Zarzuty skargi kasacyjnej podnoszą naruszenie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. w związku z przepisami Konstytucji RP. Zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zatem zostać spełnione następujące przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11, Legalis). Jednocześnie konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10, CBOSA). O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10, CBOSA). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03, CBOSA – zob. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17).

W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że pozbawienie stron możliwości działania było skutkiem naruszenia przepisów prawa przez Sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Skarga kasacyjna nie wykazała, że Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, procedując w sprawie o sygn. akt SA/Kr 238/91, naruszył obowiązujące wówczas przepisy procedury sądowoadministracyjnej. Niesporne jest, że skarżący w sprawie SA/Kr 238/91 to spadkobiercy L.M., współwłaściciela wpisanego do księgi wieczystej w czasie prowadzenia postępowania sądowego (oraz wcześniej), czyli A.M. i A.G. Tymczasem wnoszący skargę o wznowienie tego postępowania sądowego (SA/Kr 238/91) – to spadkobiercy W.M., następcy A.M., którzy twierdzą, że są rzeczywistymi współwłaścicielami nieruchomości (zamiast L.M.). Jednakże taki stan władania nigdy nie był ujawniony w księdze wieczystej, a skarżący przyznają, że dowiedzieli się o tym fakcie w 2012 r., a zatem 21 lat po przeprowadzeniu postępowania w sprawie SA/Kr 238/91. Trafnie zatem konstatuje Sąd pierwszej instancji, że nie sposób zarzucić Sądowi procedującemu w sprawie SA/Kr 238/91 jakiegokolwiek naruszenia prawa, które ma związek z pozbawieniem możności działania W.M., czy też skarżących. Ponadto skarżący w skardze o wznowienie postępowania takiego naruszenia przepisów nie wskazują. Skoro zatem z nieznanych przyczyn nigdy nie doszło do ujawnienia A.M. w księdze wieczystej, a ujawnionym był L.M., to brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że w sprawie SA/Kr 238/91 doszło do naruszenia przepisów postępowania, w wyniku czego następcy A.M. zostali pozbawieni możliwości działania.

Chybione są również argumenty skarżących kasacyjnie odwołujące się do naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wbrew przekonaniu pełnomocnika skarżących, nie zostali oni pozbawieni prawa do sądu poprzez odmowę uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić trzeba, że w sprawie procedowano w trybie nadzwyczajnym – wznowienia postępowania sądowoadminstracyjnego, którego przedmiotem jest ocena, czy zaistniały przesłanki wznowienia, a jeśli tak, to czy miały one wpływ na wynik postępowania. Te okoliczności zostały przez WSA w Krakowie prawidłowo ustalone. Nie jest natomiast rolą sądów doradzanie w kwestii inicjowania procedur, które mogłyby doprowadzić do wzruszenia decyzji z dnia [...] grudnia 1990 r. wydanej przez Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa [...] (Kol.Odw. [...]).

Nie sposób również przyjąć, że w sprawie doszło do naruszenia art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Poza ogólnym stwierdzeniem skarga kasacyjna nie wykazuje, na czym miało polegać naruszenie tego przepisu w niniejszej sprawie.

Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, poprzez oddalenie wniosku uczestnika postępowania – Prezydenta Miasta [...] w tym zakresie. Wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony, bowiem przepisy art. 204 pkt 1 i 2 p.p.s.a., regulujące zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w razie oddalenia skargi kasacyjnej, nie przewidują zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 887/12).

Sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).