I OSK 1402/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 40/24 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 grudnia 2023 r., nr SKO.4004.ŚW/876/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W LUBLINIE WYROKIEM Z 27 LUTEGO 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ M. J. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W [...] Z 8 GRUDNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i wydanie wyroku reformatoryjnego albo przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto pełnomocnik zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i "5" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.), dalej: u.ś.r., przez błędną wykładnię i jednoznaczne wskazanie, że dopiero od dnia 1 października 2023 r. nie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz uznanie, że nie jest możliwe skompensowanie wyżej wymienionych świadczeń i wypłata nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumpcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, nie wyjaśniając wpierw stanu faktycznego przez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy, a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego nieprawidłowej oceny przez nieuznanie, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia dopuszczalności przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Orzekające w rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przyznało skarżącemu wzmiankowane świadczenia od 1 października 2023 r., w związku z uchyleniem decyzją z 24 października 2023 r. decyzji z 23 grudnia 2022 r. przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. Tym samym Kolegium odmówiło przyznania skarżącemu tego świadczenia za okres od złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, tj. od lutego 2023 r., do września 2023 r., wskazując, że w tym okresie skarżący pobierał konkurencyjne świadczenie niepodlegające kumulacji ze świadczeniem pielęgnacyjnym.

Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych brak rozwinięcia zarzutu naruszenia przepisów w uzasadnieniu skargi kasacyjnej uniemożliwia merytoryczną ocenę czyniąc taki zarzut bezskutecznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 355/24). W tym miejscu należy zauważyć, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. nie został rozszerzony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, którego treść sprowadza się do polemiki ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w zakresie daty, od której powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do zarzutów nieustalenia pełnego stanu faktycznego sprawy i niewłaściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. W konsekwencji powyższego wspomniany zarzut nie mógł odnieść spodziewanego skutku.

Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia prawa materialnego, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jednocześnie w myśl postanowień art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (1) świadczenia rodzicielskiego lub (2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub (3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub (4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub (5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Analiza powyższych przepisów wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne nie podlega kumulatywnemu pobieraniu wraz ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Pobieranie zatem specjalnego zasiłku opiekuńczego uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o ile wnioskodawca uprawniony do świadczenia konkurencyjnego nie dokona wyboru jednego z tych świadczeń. Zaznaczyć przy tym należy, że zrzeczenie się konkurencyjnego uprawnienia musi być wyraźne, a nie warunkowe czy hipotetyczne (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 1364/24).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że skarżący, składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką wskazał, że w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy, wskazując, że jego zdaniem zrzeczenie się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przed przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest konieczne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powoduje to, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyboru przysługującego świadczenia w sposób wymagany na gruncie art. 27 ust. 5 u.ś.r. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do przyznawania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożony został kompletny wniosek o przyznanie tego świadczenia. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie decyzja przyznająca skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego została uchylona decyzją z października 2023 r., to dopiero od tego zdarzenia możliwe było przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie nie można podzielić stanowiska autora skargi kasacyjnej, zgodnie z którym możliwe jest przyznanie skarżącemu różnicy pomiędzy pobieranym specjalnych zasiłkiem opiekuńczym a wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym. Stanowisko to odzwierciedla nieaktualną linię orzeczniczą sądów administracyjnych. Odnotowania bowiem wymaga, że obecnie dominuje stanowisko, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością z konkurencyjnych świadczeń, pozostawałaby m.in. w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1948/22).

W świetle powyższych wywodów zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okazał się niezasadny. Na marginesie powyższego należy zaznaczyć, że wprawdzie analizowany zarzut skargi kasacyjnej jako jedną z jego podstaw wskazywał art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., ale przepis ten dotyczy, jak wskazano to powyżej, zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, podczas gdy sprawa dotyczyła zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na jednoznaczną treść uzasadnienia skargi kasacyjnej oraz przedmiot sprawy błąd ten należało traktować jako oczywistą omyłkę pisarską nie uniemożliwiającą rozpoznania tego zarzutu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.