I OSK 1323/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 30/24 w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 15 listopada 2023 r. nr SKO.WE.431/4267/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym do czasu podjęcia rozstrzygnięć w sprawach o sygn. akt: I OPS2/24 i I OPS 1/25.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 7 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 30/24 oddalił skargę M. F. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 15 listopada 2023 r. nr SKO.WE.431/4267/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2018 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, z późn. zm., dalej "u.ś.r.") poprzez jego błędną, jedynie literalną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji, w której małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności niezależnie od okoliczności, a tym samym na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a.") poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi i nieuchyleniem zaskarżonej decyzji, mimo mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organy I i II instancji przepisów art. 77 i art. 80 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 12 k.p.a., a polegającego na przyjęciu przez WSA za prawidłowy stanu faktycznego ustalonego przez te organy bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, a mianowicie poprzez przyjęcie, że ww. organy wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszące się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego i realnych możliwości sprawowania przez skarżącego i realnych możliwości sprawowania przez współmałżonka matki skarżącego opieki nad nią w zakresie wymaganym jej stanem zdrowia, a przez to nieuprawnione uznanie, że jedynie kryterium pozostawania formalnie w związku małżeńskim stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;

3. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 w zw. z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi i nieuchyleniem zaskarżonej decyzji, mimo mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przez organ przepisów art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. a polegającego na niedopatrzeniu się przez WSA braku adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającego się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia przez organ.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zmianę rozstrzygnięcia poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie rozważenie, na podstawie art. 187 § 1 P.p.s.a. przedstawienia składowi siedmiu sędziów NSA do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, tj. czy pozostawanie przez osobę niepełnosprawną, wymagającą opieki w związku małżeńskim jedynie formalnie, przy jednoczesnym ustaniu wszystkich więzi małżeńskich i trwałym i zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego oraz pozostawaniu w separacji faktycznej (sprawa o separację przed sądem w toku), nie tylko ze współmałżonkiem dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także takim, który nie sprawuje efektywnie i realnie opieki i nie wyraża woli jej sprawowania, powoduje, że przesłanka negatywna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (z art. 17 ust. 5 pkt 2 u.p.s. w ówczesnym brzmieniu) zostaje wyeliminowana. I czy w takiej sytuacji, należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, w szczególności w sytuacji, gdy osoba taka faktycznie wykonuje czynności opiekuńcze; ewentualnie uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych a także kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Podstawa do zawieszenia wskazana w tym przepisie zachodzi w niniejszej sprawie. Składowi orzekającemu wiadomym jest z urzędu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 22 listopada 2024 r., sygn. akt: II SA/Po 460/24, przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm, dalej u.ś.r.), stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale zachodzą w stosunku do niego przesłanki uzasadniające przyznanie mu dodatku pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego, wskazujące, iż z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?". Powyższe zagadnienie prawne zostało zarejestrowane pod sygn. akt: I OPS 2/24.

Ponadto pod sygn. akt: I OPS 1/25 zarejestrowane jest zagadnienie prawne przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt: I OSK 903/23, składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, zm. poz. 1265 - dalej uśr) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia, zwłaszcza gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki ukończył 75 lat (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 uśr)?".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, udzielenie odpowiedzi na przedstawione powyżej zagadnienia prawne może mieć znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy, w której mamy do czynienia z okolicznością nielegitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił z urzędu zawiesić postępowanie sądowe do czasu podjęcia rozstrzygnięć w sprawach o sygn. akt: I OPS 2/24 i I OPS 1/25

.