I NSW 456/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 czerwca 2025 r.
SSN Adam Redzik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Aleksander Stępkowski
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie protestu wyborczego R. K.
przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
z udziałem Prokuratora Generalnego i Przewodniczącego Państwowej Komisji
Wyborczej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych 25 czerwca 2025 r.,
pozostawia protest bez dalszego biegu
SSN Aleksander Stępkowski SSN Adam Redzik SSN Paweł Wojciechowski
UZASADNIENIE
I.
I.1. R. K. (dalej także: Wnoszący protest), 12 czerwca 2025 r. wniósł protest
dotyczący wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej (dalej także: Prezydenta RP)
formułując zarzut niedopuszczenia go do drugiej tury głosowania w wyborach
Prezydenta RP.
W uzasadnieniu Wnoszący protest wyjaśnił, że podczas pierwszej tury
głosowania oddał swój głos w […] przy czym zgłaszał, że głosowanie w tej komisji
będzie miało charakter jednorazowy – w drugiej turze głosowania chciał
I NSW 456/25
2
zagłosować w Polsce. W dniu drugiej tury głosowania Wnoszący protest
udał się do lokalu wyborczego położonego przy ul. […], gdzie okazało się, że nie
został on wpisany na listę wyborców obwodowej komisji wyborczej zlokalizowanej
pod ww. adresem. W konsekwencji nie mógł oddać głosu.
I.2. Prokurator Generalny wniósł o pozostawienie protestu bez dalszego biegu.
W uzasadnieniu Prokurator Generalny wskazał, że Wnoszący protest nie jest
osobą uprawnioną do wniesienia protestu albowiem jego nazwisko nie znajdowało
się w spisie wyborców w dniu głosowania, a ponadto - w proteście nie zawarto
zarzutów odpowiadających ustawowemu pojęciu.
II.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II.1. Wolne, równe, powszechne i bezpośrednie wybory realizowane w głosowaniu
tajnym są świętem i istotą demokracji, stanowiąc emanację kluczowej zasady
ustrojowej Rzeczypospolitej Polskiej z art. 2 Konstytucji RP. To w akcie wyborczym
każdy uprawniony realizuje swoje prawo do partycypacji we władzy; wyboru swoich
przedstawicieli czy też głowy państwa – Prezydenta RP. Wybory muszą być zatem
przeprowadzone w sposób gwarantujący, że głosy wyborców zostaną policzone
zgodnie z prawem, a wszelkie mogące wystąpić nieprawidłowości i przestępstwa
związane z aktem wyborczym zostaną wyjaśnione. Szczególnym instrumentem
służącym każdemu wyborcy jest protest wyborczy, który – w przypadku wyborów
do Sejmu RP, Senatu RP oraz na urząd Prezydenta RP, zgodnie z Konstytucją RP,
wnosi się bezpośrednio do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy rozpoznaje je
a następnie rozstrzyga o ważności wyborów. Ten model ustrojowy sądowej kontroli
wyborów do głównych organów władzy jest utwierdzony polską szczególną tradycją
sięgającą Konstytucji RP z 17 marca 1921 r. (art. 19). –
II.2. W przypadku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie
z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP, wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu
Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru na zasadach określonych
w ustawie. Zasady te zostały zawarte w przepisach ogólnych art. 82 i art. 83
I NSW 456/25
3
ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (dalej także: k.wyb.) oraz –
w odniesieniu do wyborów Prezydenta RP – w przepisach szczególnych
art. 321-323 k.wyb.
II.3. Materialnoprawne podstawy protestu wyborczego określone zostały natomiast
w art. 82 § 1 pkt 1 i 2 k.wyb., zgodnie z którym przeciwko ważności wyborów,
ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony
protest z powodu:
1) dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego
w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg
głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub
2) naruszenia przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia
wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik
wyborów.
II.4. Wymagania formalne protestu określono w art. 321 k.wyb., zgodnie z którym
protest przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej wnosi się na piśmie
do Sądu Najwyższego nie później niż w ciągu 14 dni od dnia podania wyników
wyborów do publicznej wiadomości przez Państwową Komisję Wyborczą
(dalej także: PKW), przy czym nadanie w tym terminie protestu w polskiej placówce
pocztowej operatora wyznaczonego jest równoznaczne z wniesieniem go
do Sądu Najwyższego (§ 1).
II.5. Protesty wyborcze składa się do Sądu Najwyższego osobiście
(wyjątek od zasady reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika) lub
przez pełnomocnika. Zgodnie z art. 321 § 3 k.wyb. wnoszący protest
powinien sformułować w proteście zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody,
na których opiera owe zarzuty. Z uwagi na to, że protest wyborczy jest środkiem
procesowym o indywidualno-konkretnym charakterze, należy konkretnie
wskazywać w nim naruszenia i przedstawiać dowody ich popełnienia, a co najmniej
uprawdopodobnić prawdziwość zarzutów.
I NSW 456/25
4
II.6. Możliwość rozpoznania protestu wyborczego warunkowana jest wskazanymi
wyżej wymogami, ale ponadto protest musi spełniać minimalne warunki
pisma procesowego określone w art. 126 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.
Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.,
dalej także: k.p.c.). Protest wyborczy to pierwsze pismo w sprawie, wobec czego
powinien zawierać m.in. numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji
Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) wnoszącego protest
(odpowiednio art. 126 § 2 pkt 2 k.p.c.). Podkreślić też należy, że w postępowaniu
przed Sądem Najwyższym w sprawach z protestów wyborczych nie wzywa się
do usunięcia braków formalnych, a przepisy art. 130 § 1-2 oraz art. 1301a
§ 1-3 k.p.c. nie mają zastosowania (uchwała Sądu Najwyższego z 25 października
2023 r., I NZP 8/23).
II.7. Odnosząc powyższe do rozpatrywanego protestu wyborczego Sąd Najwyższy
stwierdza, że nie spełnia on niezbędnych wymogów formalnych.
Wnoszący protest nie doprecyzował na czym dokładnie polegały
nieprawidłowości. Mimo, że wskazał, że nie mógł oddać swojego głosu w drugiej
turze głosowania na skutek tego, że nie został ujęty w spisie wyborców […], to
jednak nie sprecyzował żadnego konkretnego zarzutu mieszczącego się w
materialnym katalogu podstaw wniesienia protestu wyborczego zawartym w art. 82
§ 1 k.wyb. Sam fakt, że Wnoszący protest nie mógł oddać głosu w Obwodowej
Komisji Wyborczej nr […] nie jest tożsamy z istnieniem podstaw do wniesienia
protestu wyborczego.
II.8. Wyjaśniając kwestię opisaną przez Wnoszącego protest należy wskazać,
że wyborca może być ujęty tylko w jednym spisie wyborców (art. 26 § 4 k.wyb.).
Zgodnie z art. 24 § 6 i 7 k.wyb. złożenie wniosku o zmianę miejsca głosowania
skutkuje ujęciem wyborcy w spisie w obwodzie głosowania właściwym dla adresu
przebywania i skreśleniem ze spisu w stałym obwodzie głosowania właściwym
dla adresu zameldowania na pobyt stały lub adresu stałego zamieszkania (§ 6).
W wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej, w których przeprowadza się głosowanie
ponowne, w okresie między 13 a 3 dniem przed ponownym głosowaniem,
I NSW 456/25
5
wyborca może zmienić miejsce głosowania na swój wniosek złożony w sposób
określony w § 4. Przepis § 6 stosuje się odpowiednio (§ 7). Powyższe oznacza,
że zmiana miejsca głosowania dotyczy wszystkich etapów głosowania w danych
wyborach, niezależnie od ilości tur. Jeżeli Wnoszący protest w drugiej turze
głosowania chciał głosować w innym obwodzie głosowania aniżeli w pierwszej turze
głosowania, to powinien złożyć wniosek o zmianę miejsca głosowania
(art. 28 k.wyb) albo wniosek o wydanie mu zaświadczenia o prawie do głosowania
w miejscu pobytu w dniu wyborów (art. 32 k.wyb.). Istotne jest przy tym, że zgodnie
z art. 28 k.wyb. i art. 32 k.wyb. oba ze wskazanych wniosków powinny być złożone
do właściwych organów, w odpowiedniej formie oraz przy zachowaniu określonych
warunków temporalnych.
Treść uzasadnienia wniesionego protestu nie pozwala na stwierdzenie,
że Wnoszący protest skutecznie złożył którykolwiek z ww. wniosków.
Nie zostało bowiem wyjaśnione, gdzie i w jakiej formie Wnoszący protest zgłaszał,
że w drugiej turze głosowania chciałby głosować w innym miejscu niż pierwotnie.
Z całą pewnością nie można uznać za prawidłowe zgłoszenie takiego zamiaru
członkom obwodowej komisji wyborczej w trakcie pierwszej tury głosowania.
II.9. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że Wnoszący protest
nie przedstawił ani nie przywołał żadnych dowodów wskazujących na to, że został
pozbawiony możliwości głosowania w skutek okoliczności leżących po stronie
organów wyborczych, jak również, że miało to wpływ na wynik głosowania.
II.10. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy, na podstawie art. 322 § 1
zd. 1 k.wyb. w zw. z art. 321 § 3 k.wyb., orzekł jak w sentencji.
Aleksander Stępkowski Adam Redzik Paweł Wojciechowski
sk
[a.ł]
