I NSW 10339/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 czerwca 2025 r.
SSN Adam Redzik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Aleksander Stępkowski
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie protestu wyborczego B.W.
przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
z udziałem Prokuratora Generalnego i Przewodniczącego Państwowej Komisji
Wyborczej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 26 czerwca 2025 r.,
pozostawia protest bez dalszego biegu.
Aleksander Stępkowski Adam Redzik Paweł Wojciechowski
UZASADNIENIE
I.
1. B. W. dalej także: Wnosząca protest), 16 czerwca 2025 r. wniosła protest przeciwko
ważności wyborów Prezydenta RP przeprowadzonych w dniu 1 czerwca 2025 r.
wnosząc o „skontrolowanie prawidłowości przeprowadzonych wyborów w
Państwowych Domach Pomocy Społecznej” z uwagi na złe traktowanie
podopiecznych Domów Pomocy Społecznej (dalej także: DPS) przez ich
pracowników.
II.
I NSW 10339/25
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II.1. Wolne, równe, powszechne i bezpośrednie wybory realizowane w głosowaniu
tajnym są świętem i istotą demokracji, stanowiąc emanację kluczowej zasady
ustrojowej Rzeczypospolitej Polskiej z art. 2 Konstytucji RP. To w akcie wyborczym
każdy uprawniony realizuje swoje prawo do partycypacji we władzy; wyboru swoich
przedstawicieli czy też głowy państwa – Prezydenta RP. Wybory muszą być zatem
przeprowadzone w sposób gwarantujący, że głosy wyborców zostaną policzone
zgodnie z prawem, a wszelkie mogące wystąpić nieprawidłowości i przestępstwa
związane z aktem wyborczym zostaną wyjaśnione. Szczególnym instrumentem
służącym każdemu wyborcy jest protest wyborczy, który – w przypadku wyborów
do Sejmu RP, Senatu RP oraz na urząd Prezydenta RP, zgodnie z Konstytucją RP,
wnosi się bezpośrednio do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy rozpoznaje je
a następnie rozstrzyga o ważności wyborów. Ten model ustrojowy sądowej kontroli
wyborów do głównych organów władzy jest utwierdzony polską szczególną tradycją
sięgającą Konstytucji RP z 17 marca 1921 r. (art. 19).
II.2. W przypadku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP, wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia
do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru na zasadach
określonych w ustawie. Zasady te zostały zawarte w przepisach ogólnych art. 82
i art. 83 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (dalej także: k.wyb.)
oraz – w odniesieniu do wyborów Prezydenta RP – w przepisach szczególnych
art. 321-323 k.wyb.
II.3. Materialnoprawne podstawy protestu wyborczego określone zostały natomiast
w art. 82 § 1 pkt 1 i 2 k.wyb., zgodnie z którym przeciwko ważności wyborów,
ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony
protest z powodu:
I NSW 10339/25
3
1) dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego
w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg
głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub
2) naruszenia przepisów kodeksu dotyczących głosowania,
ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ
na wynik wyborów.
II.4. Wymagania formalne protestu określono w art. 321 k.wyb., zgodnie z którym
protest przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej wnosi się na piśmie
do Sądu Najwyższego nie później niż w ciągu 14 dni od dnia podania wyników
wyborów do publicznej wiadomości przez Państwową Komisję Wyborczą
(dalej także: PKW), przy czym nadanie w tym terminie protestu w polskiej placówce
pocztowej operatora wyznaczonego jest równoznaczne z wniesieniem go
do Sądu Najwyższego (§ 1).
II.5. Protesty wyborcze składa się do Sądu Najwyższego osobiście
(wyjątek od zasady reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika)
lub przez pełnomocnika. Zgodnie z art. 321 § 3 k.wyb. wnoszący protest powinien
sformułować w proteście zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których
opiera owe zarzuty. Z uwagi na to, że protest wyborczy jest środkiem procesowym
o indywidualno-konkretnym charakterze, należy konkretnie wskazywać w nim
naruszenia i przedstawiać dowody ich popełnienia, a co najmniej uprawdopodobnić
prawdziwość zarzutów.
II.6. Możliwość rozpoznania protestu wyborczego warunkowana jest wskazanymi
wyżej wymogami, ale ponadto protest musi spełniać minimalne warunki pisma
procesowego określone w art. 126 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.
Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.,
dalej także: k.p.c.), w tym zawierać m.in. własnoręczny podpis
(odpowiednio art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c.). Protest wyborczy to pierwsze pismo
w sprawie, wobec czego powinien zawierać m.in. numer Powszechnego
Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji
I NSW 10339/25
4
podatkowej (NIP) wnoszącego protest (odpowiednio art. 126 § 2 pkt 2 k.p.c.).
Podkreślić też należy, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawach
z protestów wyborczych nie wzywa się do usunięcia braków formalnych, a przepisy
art. 130 § 1-2 oraz art. 1301a § 1-3 k.p.c. nie mają zastosowania
(uchwała Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., I NZP 8/23).
II.7. W analizowanym proteście prawidłowo podano dane osobowe Wnoszącej
protest, w tym numer PESEL. Nie wskazano jednak obwodu, w którym Wnosząca
protest realizowała swoje czynne prawo wyborcze. Wnosząca protest
nie przedstawiła również żadnych dowodów potwierdzających, że w Domach
Pomocy Społecznej doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości dot. wyborów
Prezydenta Rp, jak również – że nieprawidłowości te miały wpływ na wyników
wyborów. Wnosząca protest opisała osobiste doświadczenia związane z pobytem
jej matki w takiej instytucji i wyraziła żal co do standardów opieki świadczonej
w DPS. Mimo, że okoliczności opisane przez Wnoszącą protest są społecznie
oburzające, to jednak wykraczają poza materialnoprawne podstawy protestu
wyborczego i nie mogą być odczytywane jako świadczące o dopuszczeniu się
przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego
czy też naruszenia przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników
głosowania lub wyników wyborów, które mają wpływ na wynik wyborów.
W szczególności, że Wnosząca protest nie wskazała, w którym dokładnie DPS
miało dojść do nieprawidłowości mogących stanowić przedmiot protestu
wyborczego i na czym konkretnie polegały.
II.8. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy, na podstawie art. 322 § 1
zd. 1 k.wyb. w zw. z art. 321 § 1 k.wyb., orzekł jak w sentencji.
[a.ł]
I NSW 10339/25
5
