I NSP 88/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)
SSN Paweł Księżak
w sprawie ze skargi J.K.,
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn.
I ACa 422/21,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I ACa 422/21 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. przyznaje J.K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu sumę pieniężną w wysokości 4.000 (czterech tysięcy)
złotych za okres od 25 marca 2020 r. do 14 lutego 2025 r.;
III. oddala skargę w pozostałym zakresie;
IV. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu zwrócić
skarżącemu J.K. kwotę 200 (dwustu) złotych uiszczoną tytułem
opłaty od skargi;
V. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu na rzecz skarżącego J.K. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem
I NSP 88/25
2
Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do dnia
zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu skargowym.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 15 listopada 2024 r. J.K. (dalej: „Skarżący”) złożył skargę na
przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu
pod sygn. I ACa 422/21. Skarżący wniósł o:
1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu,
sprawie o sygn. akt. I ACa 422/21, zachodzi przewlekłość postępowania;
2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 20.000 zł;
3. wydanie Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę, zalecenia
w przedmiocie wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym;
4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - kosztów
tego postępowania.
W uzasadnieniu Skarżący m. in. wskazał, apelacja została wywiedziona w
2021 r. Następnie w 2022 r. była wyznaczona rozprawa apelacyjna, która została
odroczona. W połowie 2023 r. przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym,
Sąd odebrał od stron stanowiska końcowe w sprawie końcowe stanowiska i miał
wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym. Pomimo upływu kolejnego roku, w
sprawie nie podjęto żadnych czynności, narażając tym samym powoda na
poniesienie start finansowych.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu pismem z dnia 25 lutego 2025 r.
zgłosił swój udział w sprawie oraz przedstawił okoliczności prowadzonego
postępowania sądowego, którego dotyczy przedmiotowa skarga na przewlekłość.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na częściowe uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
I NSP 88/25
3
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725;
dalej – ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i
prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na
przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie
doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie.
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która
trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12
maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r.,
III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19
października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia
2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I
NSP 145/21).
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do
zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał
jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy
trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez
względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do
czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone
w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do
I NSP 88/25
4
przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i
prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r.,
I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10
listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle
szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak
skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21
września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4
kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26
października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z
26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14
stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też
M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka - orzecznictwo, Tom I - Prawo
do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam
orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca
2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie
orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego
postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.
W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, iż akta wpłynęły do Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu w dniu 17 maja 2021 roku w związku z apelacją
pozwanego. W dniu 14 marca 2022 roku pełnomocnikowi powoda doręczono odpis
apelacji. Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2022 roku wyznaczony został termin
rozprawy na dzień 22 czerwca 2022 roku. Rozprawa została odroczona w celu
uzupełnienia dokumentacji przez pozwanego. Pismem z dnia 8 lutego 2023 roku
I NSP 88/25
5
powód został pouczony o skutkach ustalenia nieważności umowy kredytowej.
Zarządzeniem z dnia 25 maja 2023 roku strony zostały poinformowane o
możliwości rozpoznania apelacji na posiedzeniu niejawnym i zobowiązane do
zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie, co nastąpiło w pismach procesowych z
2 i 7 czerwca 2023 roku. W dniu 15 listopada 2024 roku wpłynęło kolejne pismo
powoda. W dniu 14 lutego 2025 roku zapadł wyrok w sprawie.
Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącego dot. przewlekłości
postępowania w sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie
doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia i
zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej
zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej
zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie
jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącej, a jest
wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania
działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie
określonych procedur.
Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,
że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.
Postępowanie apelacyjne trwało ponad 44 miesiące (od 17 maja 2021 r.
do 14 lutego 2025 r.).
Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego
wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają bez
wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono
skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).
Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić
mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest
wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie
spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy
jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP
10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).
I NSP 88/25
6
Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez skarżącego stosownego
żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę
pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Skoro
postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się w marcu 2020 r. i trwało
do lutego 2025 r., Sąd Najwyższy przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości
4.000,00 zł za okres od 25 marca 2020 r. do 14 lutego 2025 r. Tym samym dalej
idące żądanie skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 4000,00 zł, należało oddalić
jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze
na przewlekłość).
W przypadku żądania wydania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu
stosownych zaleceń, po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy przez ten Sąd,
żądanie to uznać należało – na tym etapie – za bezprzedmiotowe
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
[r.g.]
