I NSP 86/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Tomasz Przesławski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Demendecki
SSN Adam Redzik
w sprawie ze skargi J. B.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w K. w sprawie o sygn.
I ACa 145/23,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w K.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w K. w sprawie o sygn. I ACa 145/23 nastąpiła przewlekłość
postępowania;
2. przyznaje J. B. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w K.
sumę pieniężną w wysokości 3 000 (trzy tysiące) złotych za okres
od 18 lipca 2018 r. do 9 kwietnia 2025 r.;
3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w K. wyznaczenie terminu
rozprawy w sprawie o sygn. I ACa 145/23 nie później niż
w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu
Apelacyjnego w K. odpisu postanowienia stwierdzającego
przewlekłość postępowania;
4. oddala skargę w pozostałym zakresie;
5. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w K. na
rzecz r.pr. D. F. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych
podwyższoną o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) zł podatku
I NSP 86/25
2
od towarów i usług wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia odpisu postanowienia Skarbowi
Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w K. do dnia zapłaty tytułem
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej J. B. z urzędu.
Tomasz Demendecki Tomasz Przesławski
Adam Redzik
UZASADNIENIE
J. B. (dalej: „skarżący”), działając przez pełnomocnika profesjonalnego,
pismem datowanym na 12 lutego 2025 r. wniósł skargę na przewlekłość
postępowania przed Sądem Apelacyjnym w K., sygn. I ACa 145/23, wnosząc o:
1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w K. pod sygn.
akt: I ACa 145/23 nastąpiła przewlekłość postępowania,
2. zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w K. wyznaczenia w sprawie o sygn. akt: I
ACa 145/23 rozprawy – względnie posiedzenia niejawnego – w terminie 3
miesięcy od dnia rozpoznania skargi,
3. przyznanie na rzecz J. B. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w K.
sumy pieniężnej w wysokości 3500 zł (trzy tysiące pięćset złotych),
4. przeprowadzenie dowodu z akt sprawy prowadzonej przez Sąd Apelacyjny w
K., I Wydział Cywilny pod sygn. akt: I Aca 145/23, w szczególności z:
apelacji J. B. z dnia 9 stycznia 2023 r., karty przeglądowej z dnia 11 stycznia
2023 r., pisma Sądu Apelacyjnego z dnia 31 marca 2023 r., pisma Sądu
Apelacyjnego w K. z dnia 19 maja 2023 r., pozwu J. B. o zapłatę, wyroku
Sądu Okręgowego w N. z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt: I C 815/18
celem wykazania faktu, że: 1) w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki
uzasadniające stwierdzenie, że w postępowaniu apelacyjnym nastąpiła
przewlekłość postępowania, 2) adekwatna suma pieniężna, jaka winna być
zasądzona na rzecz Skarżącego wynosi 3500 zł,
5. przyznanie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w K. na rzecz radcy
prawnego D. F. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej J. B. z
I NSP 86/25
3
urzędu – oświadczam, że opłata nie została zapłacona przez Skarżącego w
całości lub w części.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono dotychczasowy przebieg
postępowania. Skarżący wskazał, że Sąd Apelacyjny poprzestał na doręczeniu
odpisu apelacji stronie przeciwnej, poinformowaniu stron o składzie i dolosowaniu
składu i poinformowaniu o tym fakcie stron. Jak wskazano, od ponad 21 miesięcy
Sąd Apelacyjny w K. nie podjął żadnych dalszych czynności zmierzających do
rozpoznania sprawy, w tym m.in. nie skierowano sprawy do rozpoznania na
posiedzeniu niejawnym i nie wyznaczył terminu przedmiotowego posiedzenia –
względnie nie wyznaczono terminu rozprawy. Podniesiono, że w sprawie nie można
przyjąć, że jej charakter, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, a także zachowanie
się stron, w szczególności skarżącego, miało wpływ na powyższe.
Pismem z 21 lutego 2025 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w K. zgłosił swój
udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku uznania o przyjęcie
mniejszej kwoty odszkodowania. W uzasadnieniu wskazano, że przyczyną
nierozpoznania sprawy jest sytuacja kadrowa I Wydziału Cywilnego i liczba spraw
oczekujących.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga wniesiona w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratura i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725 ze zm., dalej także: „u.s.p.p.”) zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.s.p.p. strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że
w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do
rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające
do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to
konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej
niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej
wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
I NSP 86/25
4
Ustawodawca w art. 2 ust. 2 u.s.p.p. wskazał elementy podlegające analizie
na etapie postępowania w przedmiocie przewlekłości. W świetle tego przepisu
dokonując oceny uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego
wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga
została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej
zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej
zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania.
Wskazać należy, że ustawodawca nie zdecydował się na określenie terminu,
po upływie którego następuje przewlekłość postępowania. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego przyjmuje się, że wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na
niewyznaczaniu rozprawy bądź niepodejmowaniu czynności należy utożsamiać z
przewlekłością sądu (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2018 r.,
I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r., I NSP
151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r., I NSP 151/20).
Ocena przewlekłości postępowania ma jednak charakter indywidualny i
uwzględnia okoliczności konkretnej sprawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego
z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020
r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). W toku postępowania o
stwierdzenie przewlekłości postępowania sąd oceniający sprawę analizuje nie tylko
okres zaniechania jej rozpoznania, lecz bierze pod uwagę wszystkie kryteria, o
których stanowi art. 2 ust. 2 u.s.p.p.
Na potrzeby niniejszego postępowania dokonano analizy akt postępowania
toczącego się w Sądzie Apelacyjnym w K. o sygn. I ACa 145/23. Postępowanie
sądowe w ocenianej sprawie zainicjowane zostało 18 lipca 2018 r. (data prezentaty
Sądu Okręgowego w N., k. 1).
Akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w K. 17 stycznia 2023 r. (data
prezentaty, k. 518).
18 stycznia 2023 r. przeprowadzono w systemie SLPS losowanie sędziego
referenta (k. 519).
I NSP 86/25
5
17 marca 2023 r. zarządzono poinformowanie pełnomocników stron o
składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy i doręczenie odpisu apelacji powoda
Prokuratorii Generalnej (k. 520).
11 kwietnia 2023 r. (data nadania w placówce pocztowej) wpłynęła
odpowiedź na apelację (k. 528).
21 kwietnia 2023 r. zarządzono przedłożenie akt sprawy sędziemu
referentowi celem rozważenia skierowania sprawy na posiedzenie niejawne
(k. 529).
Zarządzeniem z 16 maja 2023 r. zarządzono przedłożenie akt Prezesowi
Sądu Apelacyjnego celem rozważenia wydania zarządzenia o rozpoznaniu sprawy
w składzie 3-osobowym z uwagi na skomplikowany charakter, zawiadomienie o
składzie sądu pełnomocników oraz złożenie akt do archiwum w oczekiwaniu na
wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego (k. 532).
18 maja 2023 r. Prezes Sądu Apelacyjnego zarządził rozpoznanie sprawy
w składzie 3 sędziów (k. 530).
Przedstawiony przebieg postępowania apelacyjnego daje podstawy do
przypisania Sądowi Apelacyjnemu w K. nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu
sprawy. Sąd Apelacyjny od 18 maja 2023 r. nie podjął żadnej czynności
zmierzającej do rozpoznania sprawy. Sąd Apelacyjny w K. od 11 kwietnia 2023 r.
dysponuje stanowiskami stron w przedmiotowej sprawie. Żadna ze stron nie
podejmowała czynności, które powodowałyby konieczność podejmowania
czynności o charakterze incydentalnym. Co więcej sprawa została skierowana do
archiwum, co powoduje, że strona pozostaje w niepewności co do terminu
rozpoznania sprawy. Taka sytuacja jest niedopuszczalna i powoduje naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Sytuacja, która
wystąpiła w ocenianej sprawie narusza konstytucyjne prawo strony do rozpoznania
sprawy bez zbędnej zwłoki.
W sprawie wystąpiła bezczynność, która nie znajduje żadnego obiektywnego
usprawiedliwienia.
W realiach niniejszej sprawy, odnosząc się do stanowiska wyrażonego przez
Prezesa Sądu Apelacyjnego w K., należy także zaznaczyć, że Sąd Najwyższy
wielokrotnie wskazywał w swoim orzecznictwie, że okolicznością
I NSP 86/25
6
usprawiedliwiającą opóźnienie w rozpoznaniu sprawy nie jest duży wpływ spraw
(zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 lipca 2022 r., I NSP 222/22; z 23
marca 2022 r., I NSP 48/22). Podobnie trudności kadrowe nie mogą mieć
zasadniczo wpływu na rozpoznawanie spraw w rozsądnym terminie (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z 6 maja 2020
r., I NSP 34/20). Należy przy tym także zaznaczyć, że już w postanowieniu z dnia 21
marca 2006 r. Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że znaczny i stale rosnący wpływ
spraw oraz niewystarczająca obsada sędziów nie usprawiedliwia przewlekłości
postępowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP
13/06). Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z
organizacją wymiaru sprawiedliwości.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 2
u.s.p.p. stwierdził, że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w K.
w sprawie o sygn. I ACa 145/23 nastąpiła przewlekłość postępowania.
Na podstawie art. 12 ust. 4 u.s.p.p. Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu
Państwa na rzecz skarżącego kwotę 3000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej.
Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie
skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość
postępowania prowadzonego przez komornika – od komornika, sumę pieniężną w
wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej, w granicach
wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może
przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego
trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego,
który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu
trwania postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już
skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. Sumy pieniężnej nie
przyznaje się w razie uwzględnienia skargi wniesionej przez Skarb Państwa
albo państwowe jednostki sektora finansów publicznych.
Sąd Najwyższy uznał za odpowiednie przyznanie skarżącym sumy
pieniężnej w wysokości 3000 zł za okres od 18 lipca 2018 r. do 9 kwietnia 2025 r.
I NSP 86/25
7
W ocenie Sądu Najwyższego przyznana kwota rekompensuje skarżącemu
zaistnienie i skutki przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym w K.
Zgodnie z art. 12 ust. 3 u.s.p.p. na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd
zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich
czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście
zbędne. Sąd Najwyższy zalecił Sądowi Apelacyjnemu w K. wyznaczenie terminu
rozprawy w sprawie o sygn. I ACa 145/23 nie później niż w terminie trzech miesięcy
od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w K. odpisu postanowienia
stwierdzającego przewlekłość postępowania.
O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 11 i
3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p. w zw. z § 2 i § 23 ust. 4
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. 2024, poz. 764),
w myśl zasady odpowiedzialności za rezultat postępowania. Ponieważ skarga na
przewlekłość postępowania okazała się zasadna, Sąd zasądził od Skarbu Państwa
– Sądu Apelacyjnego w K. na rzecz radcy prawnego D. F. kwotę 240 zł tytułem
zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego
z urzędu podwyższoną o wartość podatku od towarów i usług, tj. 55,20 zł. (§ 4 ust.
3 ww. rozporządzenia).
Wobec powyższego, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Tomasz Demendecki Tomasz Przesławski Adam Redzik
MR
[r.g.]
