I NSP 67/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 28 kwietnia 2026 r.
SSN Tomasz Przesławski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Elżbieta Karska
SSN Grzegorz Żmij
w sprawie ze skargi M. S.
na naruszenie prawa stron do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn.
I ACa 2628/23
przy udziale Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 28 kwietnia 2026 r.,
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Poznaniu w sprawie o sygn. I ACa 2628/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. przyznaje M. S. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu sumę pieniężną w wysokości 2000 (dwa tysiące)
złotych za okres od 3 października 2023 r.
do 28 kwietnia 2026 r.;
3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu wyznaczenie terminu
rozprawy w sprawie o sygn. I ACa 2628/23 nie później niż w
terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu odpisu postanowienia stwierdzającego
przewlekłość postępowania;
4. oddala skargę w pozostałym zakresie,
I NSP 67/26
2
5. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu na rzecz M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych
uiszczoną tytułem opłaty od skargi;
6. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
na rzecz M. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
postanowienia Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w
Poznaniu do dnia zapłaty.
Elżbieta Karska Tomasz Przesławski Grzegorz Żmij
UZASADNIENIE
M. S. (dalej: „skarżący”), działając przez pełnomocnika profesjonalnego,
pismem datowanym na 22 stycznia 2026 r. wywiodła skargę na przewlekłość
postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, sygn. I ACa 2628/23,
wnosząc o:
1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w
sprawie z powództwa M.S. przeciwko M. S., sygn. I ACa 2628/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. wydanie Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę zalecenia wyznaczenia
terminu rozprawy odwoławczej w ciągu miesiąca od daty doręczenia
orzeczenia Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie,
3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty 10 000 zł,
4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - kosztów
tego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych, z ustawowymi odsetkami od dnia prawomocności orzeczenia.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że od momentu zarejestrowania sprawy
5 października 2023 r. wyznaczono sędziego sprawozdawcą, a 9 kwietnia 2024 r.
wysłano odpis apelacji pełnomocnikowi pozwanego, który złożył odpowiedź
na apelację w dniu 6 maja 2024 r. Od tego czasu nie podjęto w sprawie żadnej
I NSP 67/26
3
czynności a w szczególności nie wyznaczono terminu rozprawy odwoławczej.
Skarżąca, oprócz informacji, iż termin nie został wyznaczony nie uzyskała
jakiejkolwiek informacji o przyczynach, dla których nie są podejmowane dalsze
czynności. Jak podniesiono w skardze „rozpoznanie sprawy nie wymaga
przeprowadzenia nowych dowodów bądź uzyskania od innych organów
jakichkolwiek zaświadczeń bądź informacji, mogłoby powodować podjęcie
dodatkowych czynności przez Sąd Apelacyjny”.
Pismem z 17 lutego 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wniósł
o oddalenie skargi wskazując, że nie istniała obiektywna możliwość wcześniejszego
rozpoznania przedmiotowej sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga wniesiona w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratura
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725 ze zm., dalej także jako: „u.s.p.p.”) zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.s.p.p. strona może wnieść skargę o stwierdzenie,
że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa
do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych
i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej
lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Ustawodawca w art. 2 ust. 2 u.s.p.p. wskazał elementy podlegające analizie
na etapie postępowania w przedmiocie przewlekłości. W świetle tego przepisu
dokonując oceny uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego
wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga
została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej
jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej
I NSP 67/26
4
zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania.
Wskazać należy, że ustawodawca nie zdecydował się na określenie terminu,
po upływie którego następuje przewlekłość postępowania. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wielomiesięczną bezczynność sądu,
polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź niepodejmowaniu czynności należy
utożsamiać z przewlekłością sądu (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 grudnia 2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19;
z 14 listopada 2019 r., I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20;
z 27 października 2020 r., I NSP 151/20).
Ocena przewlekłości postępowania ma jednak charakter indywidualny
i uwzględnia okoliczności konkretnej sprawy (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
W toku postępowania o stwierdzenie przewlekłości postępowania sąd oceniający
sprawę analizuje nie tylko okres zaniechania jej rozpoznania, lecz bierze
pod uwagę wszystkie kryteria, o których stanowi art. 2 ust. 2 u.s.p.p.
Analiza przebiegu postępowania w sprawie o sygn. I ACa 2628/23 pozwala na
przyjęcie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu zaszła przewlekłość
postępowania. Zwrócić należy uwagę, że od 6 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu
dysponuje wszystkimi stanowiskami stron. Od 14 maja 2024 r. kiedy wydano zarządzenie o
skierowaniu sprawy na rozprawę oraz akta pozostawiono do dyspozycji przewodniczącego
wydziału i odłożono do spraw oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy, Sąd
Apelacyjny w Poznaniu pozostaje w stanie bezczynności. Ponad dwuletnia bezczynność
sądu godzi w prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, nawet w sytuacji
znacznego wpływu spraw do sądu.
W realiach niniejszej sprawy, odnosząc się do stanowiska wyrażonego
przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, należy zaznaczyć bowiem,
strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z organizacją
wymiaru sprawiedliwości. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał w swoim
orzecznictwie, że okolicznością usprawiedliwiającą opóźnienie w rozpoznaniu
I NSP 67/26
5
sprawy nie jest duży wpływ spraw (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 6 lipca 2022 r., I NSP 222/22; z 23 marca 2022 r., I NSP 48/22).
Podobnie trudności kadrowe nie mogą mieć zasadniczo wpływu na rozpoznawanie
spraw w rozsądnym terminie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 17 lutego
2012 r., III SPP 2/12; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20). Należy przy tym także
zaznaczyć, że już w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r. Sąd Najwyższy
wyraźnie wskazał, że znaczny i stale rosnący wpływ spraw oraz niewystarczająca
obsada sędziów nie usprawiedliwia przewlekłości postępowania
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12
ust. 2 u.s.p.p. stwierdził, że w postępowaniu toczącym się
przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn. I ACa 2628/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania.
Na podstawie art. 12 ust. 4 u.s.p.p. Sąd Najwyższy zasądził
od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwotę 2000 zł tytułem odpowiedniej sumy
pieniężnej.
Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie
skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość
postępowania prowadzonego przez komornika - od komornika, sumę pieniężną
w wysokości od 2 000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej, w granicach
wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może
przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego
trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego,
który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu
trwania postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już
skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. Sumy pieniężnej
nie przyznaje się w razie uwzględnienia skargi wniesionej przez Skarb Państwa
albo państwowe jednostki sektora finansów publicznych.
Sąd Najwyższy uznał za odpowiednie przyznanie skarżącemu sumy
pieniężnej w wysokości 2000 zł za okres od 3 października 2023 r. do 28 kwietnia
I NSP 67/26
6
2026 r. W ocenie Sądu Najwyższego przyznana kwota rekompensuje skarżącym
zaistnienie i skutki przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym
w Poznaniu.
Zgodnie z art. 12 ust. 3 u.s.p.p. na żądanie skarżącego lub z urzędu
sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez
prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze
odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń
jest oczywiście zbędne. Sąd Najwyższy zalecił Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu
wyznaczenie terminu rozprawy w sprawie o sygn. I ACa 2628/23 nie później
niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu odpisu postanowienia stwierdzającego przewlekłość postępowania;
O kosztach postępowania skargowego orzeczono na podstawie
art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.
oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023,
poz. 1964).
Wobec powyższego, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Elżbieta Karska Tomasz Przesławski Grzegorz Żmij
MR
[a.ł]
