I NSP 509/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 lutego 2026 r.
SSN Joanna Lemańska (przewodniczący)
SSN Paweł Księżak
SSN Maria Szczepaniec (sprawozdawca)
w sprawie ze skargi M.L.
przy udziale Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o
sygnaturze akt I ACa 902/25
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 18 lutego 2026 r.,
oddala skargę.
Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec
UZASADNIENIE
M.L. (dalej: „skarżący”), zastępowany przez r. pr. P.K., pismem z dnia 5
listopada 2025 r. (data stempla pocztowego) wniósł skargę na naruszenie prawa
strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej
zwłoki w sprawie o sygnaturze akt I ACa 902/25 toczącej się przed Sądem
Apelacyjnym w Warszawie. Skarżący wniósł o: (1) stwierdzenie,
że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie
pod sygn. akt I ACa 902/25 nastąpiła przewlekłość postępowania; (2) wydanie
sądowi prowadzącemu postępowanie zalecenia wyznaczenia terminu rozprawy
apelacyjnej i wydanie rozstrzygnięcia, nie później niż w ciągu 3 miesięcy
I NSP 509/25
2
od przekazania akt po rozpoznaniu skargi na przewlekłość postępowania;
(3) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 5 000 zł za okres
od 17 maja 2024 r. do dnia 5 listopada 2025 r.; (4) zasądzenie od Skarbu Państwa
– Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącego kosztów postępowania
według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że apelacja została złożona bezpośrednio
do Sądu Apelacyjnego w Warszawie dnia 11 grudnia 2023 r. Po 5 miesiącach sąd
apelacyjny zwrócił się do Sądu Okręgowego w Warszawie o wypożyczenie akt
sprawy. Wskazano, że od tego czasu nie podjęto żadnych czynności zmierzających
do merytorycznego rozpoznania sprawy. W międzyczasie zmieniono sędziego
referenta oraz sygnaturę sprawy. Pomimo upływu prawie 2 lat od wniesienia
apelacji Sąd Apelacyjny w Warszawie nie wystosował żadnych zarządzeń,
postanowień ani też nie wyznaczono terminu rozprawy apelacyjnej.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie jako uczestnik postępowania
w piśmie z 4 lutego 2026 r. stanowiącym odpowiedź na skargę wniósł
o jej oddalenie. Wskazał, że sprawa ma zapewniony właściwy tok procesowy,
gdyż wyznaczony został termin posiedzenia niejawnego na dzień 9 maja 2026 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2023 r., poz. 1725;
dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”), strona może wnieść
skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
I NSP 509/25
3
Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje,
że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych
przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.
Ustawa o skardze na przewlekłość postępowania nie określa wyraźnie,
jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną
zwłokę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej,
która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z:
12 maja 2005 r., III SPP 96/05; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r.,
III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17;
19 października 2017 r., III SPP 42/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, 22 stycznia
2019 r., I NSP 71/18, 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; 28 września 2021 r.,
I NSP 145/21).
Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza,
iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie
wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy,
a oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością
postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy,
zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości
postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,
I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;
28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona,
I NSP 509/25
4
w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,
jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
prowadzących sprawę oraz znaczenie materii objętej skargą (wyroki ETPC z:
21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;
4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;
26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce;
26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce;
14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce;
zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo,
Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n.
oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia
Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 28 września 2021 r,
I NSP 145/21).
Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie
orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego
postępowania nie pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.
Sąd Okręgowy w Warszawie dnia 25 kwietnia 2023 r. wydał wyrok w sprawie
o sygnaturze akt I C 286/21. Apelację od wyroku Sądu I instancji wniósł skarżący
w dniu 11 grudnia 2023 r. (data prezentaty biura podawczego) bezpośrednio
do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Została ona zarejestrowana w VI Wydziale
Cywilnym w dniu 13 grudnia 2023 r. pod sygnaturą VI ACa 4128/23 po uprzednim
wylosowaniu składu sędziowskiego w dniu 12 grudnia 2023 r. W dniu 8 maja 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie zwrócił się do Sądu Okręgowego w Warszawie
o nadesłanie akt celem rozpoznania wniesionej apelacji, co nastąpiło w dniu
20 maja 2024 r. W dniu 14 maja 2024 r. do akt sprawy wpłynęło pismo skarżącego.
Z uwagi na przeniesienie sędziego referenta wylosowanego do rozpoznania sprawy
do VIII Wydziału Cywilnego, w dniu 11 lutego 2025 r. wylosowano nowego
sędziego referenta. W dniu 2 lipca 2025 r. akta zostały wypożyczone
do Sądu Okręgowego w Warszawie na okres 14 dni. Akta zostały zwrócone
do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 15 lipca 2025 r. Zarządzeniem z dnia
9 września 2025 r. dokonano podziału referatu wylosowanego sędziego referenta,
co skutkowało wylosowaniem nowego sędziego referenta. Z uwagi na to,
I NSP 509/25
5
że nowy sędzia referent orzekał w I Wydziale Cywilnym, akta przekazano do tego
Wydziału, zakreślając sprawę w VI Wydziale Cywilnym. Zarządzeniem
z tego samego dnia akta skierowano do referendarza celem nadania biegu apelacji.
Zarządzeniem z dnia 31 października 2025 r. wezwano pełnomocnika powoda
do uiszczenia opłaty od apelacji oraz usunięcia jej braków formalnych. W piśmie
z dnia 6 listopada 2025 r. pełnomocnik powoda poinformował o uiszczeniu opłaty
od apelacji oraz usunął jej braki formalne, do usunięcia których był wzywany.
W dniu 14 listopada 2025 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji pozwanemu
z pouczeniem. Zarządzeniem z dnia 2 lutego 2026 r. wyznaczono termin
posiedzenia niejawnego na dzień 9 maja 2026 r. celem rozpoznania apelacji.
Pomiędzy wpłynięciem akt sprawy do Sądu Apelacyjnego w Warszawie
(tj. 20 maja 2024 r.) i wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania
(5 listopada 2025 r.) upłynęło 18 miesięcy. Wprawdzie czas oczekiwania
na rozpoznanie sprawy jest znaczny, niemniej nie nosi on w postępowaniu
apelacyjnym znamion przewlekłości. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności
sprawy, w tym znaczne obciążenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie – nie mamy
jeszcze do czynienia z bezczynnością, która skutkowałaby koniecznością
uwzględnienia skargi. Sąd Najwyższy podkreśla przy tym, że wniesienie skargi
na przewlekłość wywołało w ocenianym postępowaniu apelacyjnym ten,
pożądany przez skarżącego skutek, że Sąd Apelacyjny wyznaczył termin
posiedzenia niejawnego.
Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, istotę prawa do sądu
należy wiązać raczej z rzetelnym rozpatrzeniem sprawy, a nie z szybkim
rozpatrzeniem sprawy – w tym sensie, że nie zawsze szybkie rozpatrzenie sprawy
idzie w parze z rzetelnością jej rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 20 czerwca 2006 r., III SPP 27/06). Z tego względu w analizowanym przypadku
brak natychmiastowego rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy nie może per se
uzasadniać stwierdzenia przewlekłości postępowania. Powyższe oznacza więc
brak podstaw do stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie w rozumieniu
art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania.
I NSP 509/25
6
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 1
ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji
postanowienia.
Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec
M.L.
[a.ł]
