I NSP 446/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 lutego 2025 r.
SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Demendecki
SSN Janusz Niczyporuk
w sprawie ze skargi M. R.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn.
III AUa 1789/22,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 19 lutego 2025 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach III Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
sprawie o sygn. akt III AUa 1789/22 nastąpiła przewlekłość
postępowania;
II. przyznaje skarżącemu M. R. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Katowicach, sumę pieniężną w wysokości 2.000
(dwóch
tysięcy)
złotych
za
okres
od 17 lutego 2023 r. do 20 listopada 2024 r.;
III. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Katowicach na rzecz skarżącego M. R. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem
Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Katowicach
I NSP 446/24
2
do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu skargowym;
IV. oddala skargę w pozostałej części.
Tomasz Demendecki Elżbieta Karska Janusz Niczyporuk
UZASADNIENIE
Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 6 listopada 2024 r., która wpłynęła do Sądu
Apelacyjnego w Katowicach 14 listopada 2024 r., skarżący M. R., działając przez
profesjonalnego pełnomocnika wniósł o: stwierdzenie przewlekłości postępowania
w sprawie o sygn. akt III AUa 1789/22, zawisłej przed Sądem Apelacyjnym w
Katowicach III Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie przeciwko
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu (pkt. 1); nakazanie
Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach III Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych podjęcia czynności zmierzających do rozpoznania sprawy w terminie
jednego miesiąca od rozpoznania niniejszej skargi (pkt. 2); przyznania od Skarbu
Państwa na rzecz M. R. kwoty 6000 (sześć tysięcy) złotych (pkt. 3); zasądzenie od
Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach kosztów postępowania, w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych (pkt. 4). W
uzasadnieniu skargi wyjaśniono, jakie były powody wniesienia odwołania, terminy
czynności podejmowanych w sprawie, daty doręczeń pism procesowych, a także
znaczenie postępowania dla sytuacji życiowej skarżącego.
W odpowiedzi na skargę z dnia 9 grudnia 2024 r. Prezes Sądu Apelacyjnego
w Katowicach zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o jej oddalenie w całości.
Ponadto, przedstawił kalendarium czynności podejmowanych w sprawie
o sygn. akt III AUa 1789/22 oraz obciążenia pracą, a także średni okres
oczekiwania na rozpoznanie spraw apelacyjnych w tym sądzie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na częściowe
uwzględnienie.
I NSP 446/24
3
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość
postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości
postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania
od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim
etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej
i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,
rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności
strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca
I NSP 446/24
4
2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r.,
III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18;
z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca
2019 r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r.,
I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r.,
I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym
przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono
terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania
w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy
w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga
uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania.
Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie
w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.
W części orzeczeń wskazuje się, że także krótszą, np. ośmiomiesięczną
bezczynność sądu, jako naruszającą prawo strony do rozpoznania sprawy
w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia Sądu
Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13;
z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd
Administracyjny (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego:
z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06, LEX nr 360307; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08,
LEX nr 479698; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08, LEX nr 479136; z 24 lipca
2008 r., I OPP 23/08, LEX nr 494267 oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10,
LEX nr 619863). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste
domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże.
Jednakże powinien być on stosowany przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności,
o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość i w szczególnych
przypadkach domniemanie to może być wzruszone (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22).
Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny
wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;
I NSP 446/24
5
z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada
2022 r., I NSP 312/22; 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą, ilość
spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia,
że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań,
czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek
zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06).
W tym też kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać argumenty
zawarte w odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one
do dezorganizacji i opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd
jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność
za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku.
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu
Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,
iż czas oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został
przekroczony i wyniósł ponad 12 miesięcy. Przedmiotowa sprawa o podleganie
obowiązkowym ubezpieczeniom w związku z wykonywaniem pracy na podstawie
umowy zlecenia, została zakończona wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach
o sygn. akt XI U 1038/21 z dnia 31 sierpnia 2022 r., od którego M. R. wywiódł
apelację. Wpłynęła ona do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 4 listopada 2022 r.
Zarządzeniem z 17 lutego 2023 r. Sąd zezwolił stronie odwołującej się na złożenie
pisma przygotowawczego z dnia 2 lutego 2023 r., którego odpis został doręczony
stronom. Kolejną czynnością było wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej
dopiero w październiku 2024 r. na dzień 20 listopada 2024 r., podczas której w
sprawie o sygn. akt III AUa 1789/22 został wydany wyrok.
W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Katowicach od momentu wpływu
akt wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem
wymienionych wezwań, nie podejmował czynności zmierzających
do jej merytorycznego rozpoznania przez ponad jeden rok tj. od lutego 2023 r.
do października 2024 r., to w ocenie Sądu Najwyższego, mając na względzie
I NSP 446/24
6
powyższe okoliczności, uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania
w przedmiotowej sprawie.
Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania,
jest obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania
skarżącego o zasądzenie na jego rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej.
Orzekając o przyznaniu skarżącej od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Katowicach sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił,
iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa
na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego
trwania postępowania, jednak nie mniej niż w/w suma, niezależnie od tego,
ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Jednocześnie
Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do zasądzenia sumy wyższej i dlatego
w tej części oddalił żądanie skarżącego. Jednocześnie w związku z tym,
że w sprawie został wydany wyrok, Sąd Najwyższy żądanie w zakresie punktu 2
uznał za bezprzedmiotowe.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym
orzeczono w oparciu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3
k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania oraz
§ 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz.U. 2023, poz. 1964 ze zm.).
Tomasz Demendecki Elżbieta Karska Janusz Niczyporuk
[JW]
[a.ł]
I NSP 446/24
7
