I NSP 395/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 października 2025 r.
SSN Paweł Wojciechowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marek Dobrowolski
SSN Elżbieta Karska
w sprawie ze skargi A. M.i P.M.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie sygn. I ACa 679/23
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 15 października 2025 r.
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie toczącym się pod sygnaturą akt I ACa 679/23
nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. przyznaje skarżącym A. M. i P. M. sumę pieniężną w wysokości
po 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 13 marca 2023 r. do
dnia 8 września 2025 r.;
3. oddala skargę w pozostałym zakresie;
4. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie na rzecz skarżących A. M. i P. M. kwot po 200
(dwieście) zł uiszczonych tytułem opłaty sądowej
od skargi;
5. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie na rzecz skarżących A. M. i P. M. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu skargowym wraz z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia
I NSP 395/25
2
od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu
do dnia zapłaty.
Marek Dobrowolski Paweł Wojciechowski Elżbieta Karska
UZASADNIENIE
A. M. i P. (dalej: „skarżący”) w skardze na naruszenie prawa strony do
rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
z 8 września 2025 r. (data prezentaty Sądu Apelacyjnego w Krakowie) wnieśli
o (1)stwierdzenie, że w postępowaniu zawisłym przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie w sprawie o sygn. akt I ACa 679/23 nastąpiła przewlekłość
postępowania, (2) przyznanie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie na rzecz skarżących sumy pieniężnej w łącznej wysokości 8 000 zł
tj. po 4 000 zł, (3) przyznanie skarżącym kosztów przedmiotowego postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący wskazali, że przez okres ponad trzydziestu jeden miesięcy od dnia
wpływu apelacji nie został wyznaczony termin rozpoznania apelacji.
W odpowiedzi Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie zgłosił swój udział
w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku jej uznania o przyjęcie
mniejszej kwoty odszkodowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r.
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
I NSP 395/25
3
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych
przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie
albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego
w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas
postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego,
na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy,
stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła
skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (zob. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r.,
III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16;
z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego
2018 r., III SPP 3/18; z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r.,
I NSP 87/18; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Nie oznacza to jednak,
że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie
których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość
postępowania w rozumieniu ustawy.
I NSP 395/25
4
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie
co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy
zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu
12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu
przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej
sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę
kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,
czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności
ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21)
Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy
od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników
wpływających na tok postępowania.
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle
szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,
jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:
z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;
z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;
z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko
Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko
Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko
Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo,
Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n.
oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia
I NSP 395/25
5
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r,
I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej
niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80),
a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,
nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania
jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest
nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia
1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia
Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,
I NSP 35/23).
Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza,
że całościowa ocena analizowanego postępowania apelacyjnego pozwala
na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.
Z analizy akt wynika, że apelacja pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego
w Krakowie z 8 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 2484/21, wpłynęła
do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 13 marca 2023 r. (data prezentaty
Sądu Apelacyjnego w Krakowie k. 155). 16 marca 2023 r. wylosowano sędziego
referenta (k. 157). 20 marca 2023 r. wydano zarządzenie o zawiadomieniu stron
(pełnomocników) o składzie rozpoznającym sprawę i nakazano odpis apelacji
doręczyć pełnomocnikowi strony przeciwnej (k.108). Powyższe zarządzenie
wykonano 3 kwietnia 2023 r. (k. 108). 18 kwietnia 2023 r. wpłynęła odpowiedź
powodów na apelację pozwanego (data prezentaty Sądu Apelacyjnego w Krakowie
k. 163). Zarządzeniem z 20 kwietnia 2023 r. sędzia referent nakazał złożyć akta
do archiwum w oczekiwaniu na wyznaczenie terminu rozprawy, celem rozpoznania
apelacji pozwanego według kolejności wpływu (k. 184).
Zarządzeniem z 14 listopada 2023 r. nakazano poinformować powodów, że sprawa
oczekuje na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu (k. 185).
Zarządzenie zostało wykonane 15 listopada 2023 r. 4 kwietnia 2025 r wpłynęło
pismo pozwanego z 31 marca 2025 r. zawierające wnioski dowodowe
I NSP 395/25
6
(data prezentaty Sądu Apelacyjnego w Krakowie k. 188). Zarządzeniem
z 15 kwietnia 2025 r. nakazano wezwać pełnomocnika powodów
do ustosunkowania się co do pisma pozwanego z 31 marca 2025 r. w terminie
10 dni. Zarządzenie wykonano 16 kwietnia 2025 r. (k.196). 28 kwietna 2025 r.
(data prezentaty Sadu Apelacyjnego w Krakowie) wpłynął wniosek powodów
o wyznaczenie terminu rozprawy (k. 199). 30 kwietnia 2025 r sędzia referent
nakazał poinformować pełnomocnika powodów, iż termin rozprawy zostanie
wyznaczony zgodnie z porządkiem wynikającym z kolejności rozpoznawania
napływających do Sądu II instancji apelacji, natomiast w chwili obecnej określenie
terminu, w którym będzie rozpoznawana apelacja strony pozwanej, z powyższej
przyczyny nie jest możliwe (k.200). Zarządzeniem z 19 maja 2025 r. nakazano
złożyć akta w archiwum w oczekiwaniu na termin rozprawy, wskazano, że sprawa
podlega rozpoznaniu w składzie jednoosobowym oraz zarządzono posiedzenie
zdalne (k. 203). 16 maja 2025 r. (data prezentaty Sądu Apelacyjnego w Krakowie
k. 204) wpłynęło pismo procesowe powodów – częściowe cofnięcie pozwu (k. 204).
Zarządzeniem z 21 maja 2025 r. nakazano złożyć akta w dalszym ciągu
w archiwum w oczekiwaniu na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie
z kolejnością wpływu.
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa
Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,
iż w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie wystąpiła
przewlekłość postępowania.
Od wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu 13 marca
2023 r. (k. 692) do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania
tj. 8 września 2025 r. k. 3 akt I NSP 395/25) upłynęło 30 miesięcy. Sąd Apelacyjny
w Krakowie w tym okresie podejmował jedynie czynności techniczne mające
na celu organizację postępowania tj. wylosowanie sędziego referenta i doręczenie
odpisu apelacji stronie przeciwnej. Należy zwrócić uwagę, że odpis apelacji
pozwanego nieobarczonej brakami formalnymi został przesłany pełnomocnikowi
powodów 3 kwietnia 2023 r. (k. 158). Odpowiedź na apelację wpłynęła 18 kwietnia
2023 r. (k. 163) i właściwie od tamtej pory sprawa pozostaje złożona w archiwum
I NSP 395/25
7
w oczekiwaniu na wyznaczenie terminu rozprawy. Co więcej w niniejszej sprawie
w dalszym ciągu nie został wyznaczony termin rozprawy.
Odnosząc się do stanowiska Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie
zaznaczyć należy, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, znaczny i stale
rosnący wpływ spraw oraz niewystarczająca obsada sędziów i problemy kadrowe
nie usprawiedliwiają przewlekłości postępowania i okoliczność ta nie zwalnia
państwa z odpowiedzialności z tytułu przewlekłości postępowania
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06,
z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20, z 6 lipca 2022 r.,
I NSP 222/22; z 23 marca 2022 r., I NSP 48/22). Obciążenie pracą, liczba spraw
oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia,
że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań,
czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek
zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 września 2023 r. I NSP 119/23).
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Najwyższy doszedł
do przekonania, że w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie
za sygn. akt I ACa 679/23 wystąpiła przewlekłość postępowania.
Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa –
Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumy pieniężnej Sąd Najwyższy przyznał na rzecz
skarżących sumę pieniężną w wysokości po 2 000,00 zł na rzecz każdego z nich.
Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy
zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość.
Powyższe oznacza, że niezależnie od tego, że stwierdzenie przewlekłości
postępowania dotyczyło wyłącznie postępowania przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie, to do obliczenia sumy pieniężnej należało wziąć pod uwagę cały okres
trwania postępowania, który od wniesienia pozwu z 19 sierpnia 2021 r. do dnia
wniesienia skargi 8 września 2025 r. wyniósł ponad 4 lata.
I NSP 395/25
8
O zwrocie na rzecz skarżących opłaty sądowej od skargi w kwocie
po 200,00 zł orzeczono na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze
na przewlekłość.
O kosztach zastępstwa procesowego (wynagrodzenie pełnomocnika
w wysokości 240 zł), Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3
w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z 3941 § 3 k.p.c. i art. 8 ust. 2 u.s.p.p. w zw. z § 14 ust. 3
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. Dz.U. z 2023 r.
poz. 1935 ze zm.).
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
