I NSP 372/25

I NSP 372/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 października 2025 r. Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Joanna Lemańska (sprawozdawca) SSN Aleksander Stępkowski w sprawie ze skargi R. N. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn. V ACa 2048/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 21 października 2025 r. oddala skargę. Joanna Lemańska Krzysztof Wiak Aleksander Stępkowski [k.b.] UZASADNIENIE Do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sierpniu 2025 r. wpłynęła, sporządzona przez R. N. (dalej: „Skarżący”), skarga na przewlekłość postępowania sądowego, toczącego się przed tym Sądem pod sygn. V ACa 2048/24. Skarżący domagał się stwierdzenia, że w ww. sprawie V ACa 2048/24 doszło do nieuzasadnionej zwłoki. Wniósł również o wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku zalecenia I NSP 372/25 2 natychmiastowego podjęcia sprawy objętej skargą oraz pilnego jej zakończenia (w tym zagwarantowania Skarżącemu zgodnego z prawem składu sądu, tj. bez neo- sędziów uzurpujących sobie, zdaniem Skarżącego, prawo do bycia sędziami tego Sądu), a także o wydanie temu Sądowi wytycznych w zakresie zobowiązania go do natychmiastowego zagwarantowania Skarżącemu jego prawa do sądu i niezwłocznego rozpoznania sprawy przez niezależny i niezawisły sąd w rozumieniu konstytucyjnym i ustrojowym. Jednocześnie Skarżący wniósł o przyznanie na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania skargowego według norm przepisanych. Uzasadniając skargę, Skarżący podniósł, że przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku toczy się postępowanie apelacyjne o sygn. akt V ACa 2048/24. Sprawa ta została zarejestrowana w dniu 11 lipca 2024 r. po wniesieniu przez Skarżącego apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku, I C 2305/22, która to sprawa została zarejestrowana w dniu 25 sierpnia 2022 r. Zdaniem Skarżącego, powyższe okoliczności dowodzą, że państwo polskie nie było w stanie zagwarantować Skarżącemu rozstrzygnięcia jego sprawy w okresie 4 lat, co w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu oznacza przewlekłość postępowania. Skarżący dodał przy tym, że w sprawie objętej skargą dochodzi on naruszenia swych dóbr osobistych, tj. czci, dobrego imienia i godności ludzkiej, zaś z uwagi na fakt, że jest on przedstawicielem dwóch zawodów zaufania publicznego, tj. jest adwokatem i doradcą podatkowym, ochrona jego dobrego imienia, czci i godności jest z oczywistych przyczyn dla niego szczególnie ważna. Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w I NSP 372/25 3 postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Poddając analizie przebieg spornego postępowania apelacyjnego toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku (bo tylko tego postępowania dotyczyła, zdaniem Sądu Najwyższego, analizowana w niniejszej sprawie skarga na przewlekłość, co w sposób wyraźny wynika z petitum tego pisma), należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości tego postępowania sądowego nie jest uzasadniony. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że od chwili wszczęcia postępowania o ochronę dóbr osobistych, toczącego się z udziałem Skarżącego – co miało miejsce 23 sierpnia 2022 r. z chwilą wniesienia przez Skarżącego pozwu w przedmiotowej sprawie – upłynęło już ponad 3 lata, a od chwili wszczęcia spornego postępowania apelacyjnego, toczącego się z udziałem Skarżącego – co miało miejsce 2 kwietnia 2024 r. z chwilą wniesienia przez Skarżącego apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 26 stycznia 2024 r., I C 2305/22 – upłynęło już ponad 18 miesięcy. Sama jednak okoliczność, że postępowanie apelacyjne toczy się przez wskazany wyżej okres nie jest wystarczająca do stwierdzenia przewlekłości tego postępowania. W judykaturze Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie powinna ograniczać się wyłącznie do upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, I NSP 372/25 4 lecz powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi zachowanie określonych procedur (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 maja 2005 r., II S 26/05). Sama długotrwałość postępowania nie oznacza bowiem, że doszło do przewlekłości postępowania. Zachodzi ona, gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu. W związku z tym, aby rozstrzygnąć, czy zwłoka w dokonaniu czynności jest nieuzasadniona, należy rozważyć nie tylko okres zaniechania jej dokonania, ale także konkretne realia sprawy i jej kontekst sytuacyjny. Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także przez aktywność stron (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2023 r., I NSP 23/23; 25 listopada 2020 r., I NSP 163/20; 25 maja 2023 r., I NSP 82/23). Oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki ETPC z: 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; 26 października 2000 r., I NSP 372/25 5 skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I - Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału). Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r., I NSP 145/21; 14 września 2022 r., I NSP 251/22). Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Należy także nadmienić, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17; 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Analizując akta sprawy objętej niniejszą skargą, Sąd Najwyższy nie dostrzegł, by na jakimkolwiek etapie spornego postępowania apelacyjnego o sygn. V ACa 2048/24 odstępy między kolejnymi czynnościami nie miały swojego uzasadnienia procesowego, czy też wiązały się z bezczynnością Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Należy mieć na uwadze, że postępowanie apelacyjne o sygn. V ACa 2048/24 zostało zainicjowane apelacją Skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 26 stycznia 2024 r. Apelacja ta wpłynęła do Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 2 kwietnia 2024 r. Akta tej sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w dniu 11 lipca 2024 r. Zarządzeniami z 12 lipca 2024 r. sprawa została zarejestrowana w odpowiednim repertorium i wyznaczono sędziego referenta. Kolejno, 21 sierpnia 2024 r. dokonano badania apelacji Skarżącego przez pryzmat spełnienia wymogów formalnych. W tym samym dniu zarządzono doręczenie odpisu apelacji Skarżącego pełnomocnikowi przeciwnika procesowego. Odpowiedź na apelację Skarżącego wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w dniu 25 października 2024 r. W dniu I NSP 372/25 6 20 listopada 2024 r. wpłynęła zaś do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku odpowiedź Skarżącego na odpowiedź na apelację. Natomiast w dniu 22 listopada 2024 r. do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wpłynął wniosek Skarżącego o wyłączenie sędziego referenta w ww. sprawie apelacyjnej. Zarządzeniem z 6 grudnia 2024 r. odnotowano wpływ ww. wniosku i zarządzono przedstawienie akt sprawy objętej skargą przewodniczącemu wydziału w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku. W dniu 10 grudnia 2024 r. sędzia referent złożył stosowne oświadczenie, ustosunkowując się do wniosku o jego wyłączenie. W tym samym dniu sprawa incydentalna, zainicjowana wnioskiem o wyłączenie sędziego, została zarejestrowana w odrębnym repertorium pod sygn. V ACo 830/24 i został wyznaczony do niej sędzia referent. Postanowieniem z 16 grudnia 2024 r., V ACo 830/24, Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił ww. wniosek o wyłączenie sędziego. W dniu 10 marca 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wpłynęło zażalenie Skarżącego na powyższe postanowienie z 16 grudnia 2024 r. Tego samego dnia dokonano kontroli formalnej przedmiotowego zażalenia i zarządzono doręczenie jego odpisu przeciwnikowi procesowemu. Zarządzeniem z 13 marca 2025 r. sprawa zainicjowania ww. zażaleniem została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku pod sygn. I ACz 387/25. W dniu 16 maja 2025 r. Skarżący złożył zaś do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku „wniosek o pilne podjęcie czynności orzeczniczych przez prawidłowo obsadzony Sąd”. Przedstawiony powyżej przebieg spornego postępowania apelacyjnego nie daje więc podstaw do przypisania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy objętej skargą, zwłaszcza jeśli uwzględni się, że analizowana sprawa jest sprawą o dość znacznym stopniu skomplikowania z uwagi na jej przedmiot (sprawa o ochronę dóbr osobistych), a w jej toku Skarżący składa pisma procesowe, inicjując w ten sposób postępowania wpadkowe, które wymagają odrębnego procedowania. Niewątpliwie zatem, uwzględniając przede wszystkim stopień skomplikowania sprawy objętej skargą, jak też objętość jej akt (obecnie sprawa liczy 3 tomy), a także potrzebę rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku zażalenia Skarżącego na postanowienie o oddaleniu jego wniosku o wyłączenie sędziego referenta, któremu przydzielono sprawę apelacyjną, objętą skargą, I NSP 372/25 7 na obecnym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że sporne postępowanie apelacyjne toczy się dłużej, niż to jest konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy jednocześnie podkreślić, że instytucja skargi na przewlekłość nie może być wykorzystywana jako środek zmierzający do kwestionowania ważności i skuteczności powołań sędziowskich dokonanych przez Prezydenta RP w ramach przysługującej mu wyłącznej i nie podlegającej weryfikacji prerogatywy, na podstawie rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. (w tym zakresie zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2023 r., III CB 13/23). Stąd nie mogły odnieść zamierzonego rezultatu argumenty Skarżącego o tzw. neosędziach. Skarga na przewlekłość postępowania stanowi bowiem przede wszystkim mechanizm dyscyplinujący organy szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości, mający zapewnić sprawne rozpoznanie danej sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2023 r., I NSP 92/23). Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargę na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość. Joanna Lemańska Krzysztof Wiak Aleksander Stępkowsk [k.b.]i [r.g.]