I NSP 368/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 14 października 2025 r.
SSN Paweł Czubik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Pastuszko
SSN Maria Szczepaniec
w sprawie ze skargi A. Z. i S. W.
na naruszenie prawa stron do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn.
I ACa 579/24,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 14 października 2025 r.
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie w sprawie o sygn. akt I ACa 579/24 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. przyznaje A. Z. i S. Z. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie sumy pieniężne w wysokości 2 000 (dwóch tysięcy)
złotych dla każdego z nich z osobna za okres od 18 stycznia 2023
r. do 14 października 2025 r.;
III. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie wyznaczenie
terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie I ACa 579/24 nie
później niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu
niniejszego postanowienia;
IV. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie zwrócić A. Z. i S.
Z. kwoty po 200 (dwieście) złotych dla każdego z nich z osobna
uiszczone tytułem opłaty od skargi;
V. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie na rzecz A. Z. i S. Z. kwotę 240 (dwieście
I NSP 368/25
2
czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu skargowym.
D.Z.
Grzegorz Pastuszko Paweł Czubik Maria Szczepaniec
UZASADNIENIE
Pismem z … sierpnia 2025 r. A. Z. i S. Z. (dalej: „Skarżący”), reprezentowani
przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli skargę na przewlekłość
postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie I
ACa 579/24, wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości ww. postępowania
sądowego, 2. zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie podjęcie niezbędnych
czynności w sprawie, w szczególności poprzez niezwłoczne wyznaczenie terminu
rozprawy; 3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze Skarżących
kwoty po 2 000 tytułem odszkodowania; 4. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Krakowie łącznie na rzecz Skarżących kosztów tego postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że sprawa wpłynęła do Sądu
Apelacyjnego w Krakowie 15 lutego 2024 r. Z informacji dostępnych w Portalu
Informacyjnym Sądów Powszechnych wynika, że ostatnią czynnością podjętą przez
sędziego referenta było doręczenie stronie powodowej odpisu apelacji pozwanego
oraz poinformowanie strony pozwanej o osobie sędziego referenta – obu czynności
dokonano pod koniec marca ubiegłego roku. Od podjęcia ostatniej czynności
w sprawie przez sędziego referenta minęło 16 miesięcy, referent nie podjął w tym
okresie jakiejkolwiek czynności, w szczególności nie wyznaczył terminu rozprawy.
W ocenie Skarżących, powołane okoliczności świadczą w sposób jednoznaczny
o wystąpieniu przewlekłości postępowania w sprawie.
I NSP 368/25
3
W piśmie z … sierpnia 2025 r., które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego
w Krakowie, wniesiono o oddalenie skargi, a w przypadku jej uznania – o przyjęcie
mniejszej kwoty odszkodowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725;
dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych
i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej
lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy
w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo
czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego
w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się
łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania
skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także
charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,
która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2
ustawy o skardze na przewlekłość).
I NSP 368/25
4
O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie
podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one
nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy
(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).
Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego
z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę
w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość
postępowania sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza
Jasudowicza, Toruń 2004, s. 353 i n.).
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,
że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu
rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06
oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd
Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia
2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić
należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wraz
z apelacją strony pozwanej wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 15 lutego
2024 r. (k. 288 akt sądowych). Sąd dokonał czynności wstępnych (m.in. rejestracja
sprawy, wylosowanie sędziego sprawozdawcy, przesłanie odpisu apelacji
pełnomocnikowi powodów). Zarządzeniem z 10 maja 2024 r. sprawę skierowano
do archiwum w oczekiwaniu na termin rozprawy. Sąd nie podejmował od tego
czasu żadnych czynności.
Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,
że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania. Niezależnie
od argumentów powołanych w piśmie przesłanym z Sądu Apelacyjnego w Krakowie
(takich jak m.in. obowiązek rozpoznania sprawy według kolejności wpływu),
I NSP 368/25
5
niewyznaczenie terminu rozpoznania sprawy przez okres ponad półtora roku
narusza standard rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw,
problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).
Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić
mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest
wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie
spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy
jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r.,
III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).
Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżących stosownego
żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę
pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.
Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł),
a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi
nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,
niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość
postępowania.
Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 18 stycznia
2023 r. (prezentata Sądu Okręgowego, k. 3 akt sądowych) i do tej pory
nie zakończyło się prawomocnie, to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania oraz uwzględniając minimalną wysokość
rekompensaty, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącym sumy pieniężne w wysokości
2000 złotych dla każdego z nich z osobna za okres od 18 stycznia 2023 r.
do 14 października 2025 r.
Jednocześnie Sąd Najwyższy zalecił Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie
wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie I ACa 579/24 nie później
niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu niniejszego
postanowienia; nakazał temu Sądowi zwrócić Skarżącym kwoty po 200 złotych
dla każdego z nich z osobna uiszczone tytułem opłaty od skargi oraz przyznał
I NSP 368/25
6
od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz Skarżących kwotę
240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu skargowym.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
D.Z.
[a.ł]
Grzegorz Pastuszko Paweł Czubik Maria Szczepaniec
