I NSP 361/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 października 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Paweł Księżak
SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)
w sprawie ze skargi R.C.,
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Rzeszowie w sprawie o sygn.
I ACa 76/24,
przy udziale Skarbu Państwa- Prezesa Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 15 października 2025 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Rzeszowie w sprawie o sygn. akt I ACa 76/24 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. przyznaje R.C. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie sumę pieniężną w wysokości 2.500 (dwa tysiące
pięćset) złotych za okres od 27 lipca 2020 r.
15 października 2025 r.;
III. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Rzeszowie na rzecz skarżącej R.C. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem
Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do dnia
zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu skargowym.
I NSP 361/25
2
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 6 sierpnia 2025 r. R.C. (dalej: „skarżąca”) złożyła skargę na
przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Rzeszowie
pod sygn. I ACa 76/24. Skarżąca wniosła o:
1. stwierdzenie, że w sprawie o sygn. akt I ACa 76/24 toczącej się
przed Sądem Apelacyjnym w Rzeszowie nastąpiła przewlekłość
postępowania;
2. zasądzenie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 2500 zł
tytułem zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną przewlekłością
postępowania;
3. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
W uzasadnieniu skarżąca m. in. Wskazała, iż sprawa o sygn. akt I ACa
76/24 wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w dniu 17 stycznia 2024 r. Sąd Apelacyjny
23 kwietnia 2024 r. wysłał odpis apelacji stronie przeciwnej. Była to ostatnia
czynność Sądu w sprawie. Na dzień sporządzenia przedmiotowej skargi Sąd
Apelacyjny nie wyznaczył terminu rozprawy. Mimo tego z wokandy wynika, że
rozpoznawane są już sprawy o późniejszej sygnaturze.
W odpowiedzi na powyższą skargę, Prezes Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu pisma Prezes Sądu
Apelacyjnego w Rzeszowie wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić
bezczynności ani opieszałości Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie. Nie wystąpiły
odstępstwa od czasu zwyczajowo koniecznego do wykonania czynności
niezbędnych do rozpoznania sprawy skarżącej. Postępowanie w tej sprawie nie jest
prowadzone w sposób rozwlekły.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
I NSP 361/25
3
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725;
dalej – ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i
prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na
przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie
doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie.
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która
trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12
maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r.,
III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z
19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22
stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września
2021 r., I NSP 145/21).
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do
zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał
jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy
trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez
względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do
czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone
w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do
przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i
I NSP 361/25
4
prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11
lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I
NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle
szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak
skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:
z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;
z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z
26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce;
z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14
stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też
M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo
do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam
orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca
2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest
prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np.
wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie
Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu
lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie
Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z
faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania
postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77,
I NSP 361/25
5
zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10
maja 2023 r., I NSP 35/23).
Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie
orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego
postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.
W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, iż postępowanie w niniejszej
sprawie zainicjowane zostało 27 lipca 2020 r. Z ustalonego na podstawie akt
sprawy przebiegu postępowania przed Sądem Apelacyjnym wynika, iż
przedmiotowa sprawa wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie w dniu
17 stycznia 2024 r. Czynności związane z nadaniem biegu sprawie zostały podjęte.
W dniu 23 kwietnia 2024 r. wysłano odpis apelacji stronie przeciwnej. Odpowiedź
na apelację wpłynęła 15 maja 2024 r. Jednakże do dnia rozpoznania niniejszej
skargi nie został wyznaczony termin rozprawy.
Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącej dot. przewlekłości postępowania
w niniejszej sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie
doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia i
zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej
zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej
zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie
jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącej, a jest
wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania
działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie
określonych procedur.
Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,
że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.
Postępowanie apelacyjne trwa od ponad 20 miesięcy (od 17 stycznia 2024 r.
do chwili obecnej). W okresie tym nie zostały podjęte żadne czynności po stronie
Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, które uzasadniałyby tak długi czas oczekiwania
na rozpoznanie sprawy. Już sama długość okresu bezczynności sądu przemawia
I NSP 361/25
6
więc za tym, że w sprawie prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w Rzeszowie
pod sygn. akt I ACa 76/24 nastąpiła przewlekłość postępowania.
Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez skarżącą stosownego
żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę
pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Skoro
postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 27 lipca 2020 r. i trwa
nadal, Sąd Najwyższy przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości 2.500,00 zł
za okres od 27 lipca 2020 r. do 15 października 2025 r.
Ponadto nakazano Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie zwrócić Skarżącej
kwotę 240 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu skargowym.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot
Mirosław Sadowski
[r.g.]
