I NSP 36/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 marca 2026 r.
SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Przesławski
SSN Grzegorz Żmij
w sprawie ze skargi L. M. i B. M.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn.
I ACa 3504/23,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 24 marca 2026 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w
Krakowie toczącym się pod sygnaturą akt I ACa 3504/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie wyznaczenie terminu
rozprawy w sprawie o sygnaturze akt I ACa 3504/23 nie później niż w
terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu
Apelacyjnego w Krakowie odpisu postanowienia stwierdzającego
przewlekłość postępowania;
III. przyznaje skarżącej B. M. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa
tysiące) złotych za okres od 24 kwietnia 2024 r. do 24 marca 2026 r.;
IV. przyznaje skarżącemu L. M. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa
tysiące) złotych za okres od 24 kwietnia 2024 r. do 24 marca 2026 r.;
I NSP 36/26
2
V. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na
rzecz skarżących L. M. i B. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści)
złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa –
Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Krakowie do dnia zapłaty, tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
skargowym;
VI. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Krakowie na rzecz skarżących B. M. i L. M. kwoty 400 (czterysta)
złotych uiszczonej tytułem opłaty sądowej od skargi;
Tomasz Przesławski Elżbieta Karska Grzegorz Żmij
UZASADNIENIE
Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 13 stycznia 2026 r., która wpłynęła
do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 21 stycznia 2026 r., skarżący: L. M. i B. M.,
działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o: stwierdzenie
przewlekłości postępowania w sprawie o sygn. akt I ACa 3504/23, toczącej się
przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie (pkt 1); zobowiązanie Sądu Apelacyjnego
do wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej nie później niż w terminie dwóch
tygodni od dnia zwrotu akt sprawy (pkt 2); zasądzenie kosztów postępowania wraz
z kosztami zastępstwa procesowego (pkt 3) oraz zwrot uiszczonej opłaty (pkt 4).
Skarżący opłacili skargę na przewlekłość postępowania kwotą 400 (czterysta)
złotych. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnili czynności podejmowane w
sprawie oraz ich przebieg. Stwierdzili także, iż w ich ocenie wnioskowana kwota tj.
po 2000,00 zł na rzecz każdego z nich jest adekwatna do zaistniałej sytuacji.
W odpowiedzi na skargę z dnia 29 stycznia 2026 r., Prezes Sądu
Apelacyjnego w Krakowie wniósł o jej oddalenie, a w przypadku jej uznania
o przyjęcie mniejszej kwoty odszkodowania. W dalszej części odpowiedzi
przedstawił przebieg czynności w sprawie.
I NSP 36/26
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość
postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości
postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania
od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim
etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej
i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych
w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony,
która zarzuciła przewlekłość postępowania.
I NSP 36/26
4
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca
2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r.,
III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18;
z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca
2019 r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r.,
I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r.,
I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym
przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu
rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu
ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie
zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników
wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość
postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny,
z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.
W części orzeczeń wskazuje się, że także krótszą, np. ośmiomiesięczną
bezczynność sądu, jako naruszającą prawo strony do rozpoznania sprawy
w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia
Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r.,
III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował
Naczelny
Sąd Administracyjny (zob. postanowienia Naczelnego Sądu
Administracyjnego: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r.,
I OPP 16/08,; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08; z 24 lipca 2008 r., I OPP 23/08,
oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10). Ten utrwalony standard orzeczniczy
wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania
lub braku tejże. Jednakże powinien być on stosowany przy uwzględnieniu
wszystkich okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze
na przewlekłość i w szczególnych przypadkach domniemanie to może być
I NSP 36/26
5
wzruszone (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;
z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22).
Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny
wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;
z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada
2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą,
ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą
do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest
wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie
spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy
jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r.,
III SPP 10/06). W tym też kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać
argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one
do dezorganizacji i opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd
jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność
za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku.
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa
Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,
iż czas oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został
przekroczony i wyniósł ponad 12 miesięcy. Przedmiotowa sprawa wpłynęła
do I Wydziału Cywilnego Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu 14 grudnia 2023 r.
z apelacją strony pozwanej. Tego samego dnia wylosowany został sędzia referent,
a w dniu 22 luty 2024 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji stronie przeciwnej.
W dniu 22 kwietnia 2024 r. wydano zarządzenie o złożeniu akt na kalendarz akt
oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. Z akt sprawy nie wynika,
aby został wyznaczony termin rozprawy apelacyjnej.
W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Krakowie od momentu wpływu
akt wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem
wymienionych wezwań, nie podejmował czynności zmierzających
I NSP 36/26
6
do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ponad dwanaście miesięcy
w tym nie wyznaczył rozprawy, to w ocenie Sądu Najwyższego, mając na względzie
powyższe okoliczności, uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania
w rozpoznawanej sprawie.
Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania,
jest także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania
skarżących o zasądzenie na ich rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej.
Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił,
iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa
na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania
postępowania, jednak nie mniej niż w/w suma, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Ponadto Sąd Najwyższy zaleca
podjęcie czynności w sprawie w tym wyznaczenie rozprawy w ciągu dwóch
miesięcy od otrzymania akt niniejszej sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2, 3 i 4 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym
orzeczono w oparciu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania
oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz.U. 2023, poz. 1964).
Tomasz Przesławski Elżbieta Karska Grzegorz Żmij
JW
[a.ł]
