I NSP 331/25

I NSP 331/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 grudnia 2025 r. SSN Adam Redzik (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Demendecki SSN Tomasz Przesławski w sprawie ze skargi T.K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI ACa […], z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych 10 grudnia 2025 r., 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VI ACa […] nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje T. K. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2.000 złotych za okres postępowania apelacyjnego, tj. od 12 maja 2023 r. do 10 października 2025 r.; 3. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz T. K. kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi; 4. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz T. K. kwotę 240 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym; 5. oddala skargę w pozostałym zakresie. I NSP 331/25 2 Tomasz Demendecki Adam Redzik Tomasz Przesławski UZASADNIENIE I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki z 14 kwietnia 2025 r. (data stempla pocztowego) T. K. (dalej także: Skarżący), zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o: 1. stwierdzenie, że w sprawie prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, VI Wydział Cywilny (sygn. akt: V ACa […]), a wcześniej Sądem Okręgowym w Warszawie, III Wydział Cywilny, pod sygnaturą akt III C […] doszło do naruszenia prawa Skarżącego do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki tj. doszło do przewlekłości postępowania, 2. wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie rozpoznającemu sprawę co do istoty, zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie nie dłuższym niż 1 miesiąc czynności polegających na wyznaczeniu rozprawy i doręczeniu odpisu apelacji, 3. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 20.000 zł; 4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów niniejszego postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że w sprawie wystąpiła nieuzasadniona bezczynność sądu. I.2. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie w odpowiedzi na skargę z 1 września 2025 r. zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazał, że długi czas trwania postępowania stanowi konsekwencję znacznego wpływu spraw do sądu. II. I NSP 331/25 3 II.1. 8 czerwca 2018 r. do Sądu Okręgowego wpłynął pozew M. K. i T. K. (dalej także: Powodowie) przeciwko Bank [...] S.A. z siedzibą w W. (dalej także: Pozwany). Postępowanie w sprawie prowadzone było pod sygn. III C […]. II.2. Postanowieniem z 2 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie o sygn. I S […] stwierdził przewlekłość postępowania przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie III C […] i zasądził na rzecz Powodów kwotę 2.000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej w związku ze stwierdzoną przewlekłością postępowania. II.3. 16 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok w sprawie III C […]. II.4. 12 maja 2023 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynęła apelacja Pozwanego od ww. wyroku. 19 czerwca 2023 r. akta sprawy z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Tego samego dnia sporządzono raport z losowania – przydziału w sprawie sędziego referenta. 20 czerwca 2023 r. sprawę wpisano do repertorium ACa i zawiadomiono strony o składzie rozpoznającym apelację. II.5. 13 listopada 2023 r. wpłynął wniosek strony powodowej o zabezpieczenie roszczenia niepieniężnego, a 24 listopada 2023 r. - odpowiedź Pozwanego na wniosek II.6. 15 grudnia 2023 r. wydano postanowienie w przedmiocie wniosku Powodów o udzielenie zabezpieczenia. II.7. 7 lutego, 5 lipca i 11 grudnia 2024 r. wpłynęły i wnioski strony powodowej o przyśpieszenie czynności w sprawie. I NSP 331/25 4 II.8. 5 maja 2025 r. wydano zarządzenie nadające bieg apelacji i wezwano pełnomocnika Pozwanego do uzupełnienia braków formalnych apelacji. II.9. 21 maja 2025 r. do akt sprawy wpłynęło pismo Pozwanego zawierające uzupełnienie braków formalnych. II.10. 16 czerwca 2025 r. akta sprawy skierowano do sędziego referenta celem rozważenia sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia. 23 czerwca 2025 r. wydano postanowienie w przedmiocie sprawdzenia i ustalenia wartości przedmiotu sporu. II.11. Na podstawie zarządzenia z 2 lipca 2025 r. wezwano pełnomocnika Pozwanego do uiszczenia brakującej części opłaty sądowej od apelacji w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia apelacji. 18 lipca 2025 r. Pozwany uzupełnił braki fiskalne apelacji. II.12. Na podstawie zarządzenia z 30 lipca 2025 r. odpis apelacji został doręczony pełnomocnikowi Powodów. II.13. 31 lipca 2025 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na 10 października 2025 r. Tego dnia wydany został wyrok. III. Sąd Najwyższy zważył, co następuje III.1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725, dalej: u.s.p.p.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania I NSP 331/25 5 rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). III.2. W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. III.3. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r., I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r., I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19; z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19). III.4. W rozpoznawanej sprawie akta wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 19 czerwca 2023 r. Bieg apelacji nadano I NSP 331/25 6 po 22 miesiącach od wpływu tego środka zaskarżenia do sądu. Do 18 lipca 2025 r. trwały czynności wstępne, związane z usuwaniem braków formalnych apelacji (po wcześniejszym wezwaniu Pozwanego do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, a następnie sprawdzenia i ustalenia przez sąd wartości przedmiotu zaskarżenia). Odpis apelacji został doręczony stronie przeciwnej dopiero w wykonaniu zarządzenia z 30 lipca 2025 r., zaś termin rozprawy został wyznaczony na 31 lipca 2025 r. (tj. po ponad 2 latach od wpływu apelacji do sądu). Postępowanie apelacyjne trwa ponad 2 lata, przy czym dopiero wniesienie rozpatrywanej skargi zmobilizowało Sąd do nadania apelacji biegu, a przede wszystkim – do jej kontroli pod względem formalnym. Przez 2 lata strony postępowania czekały aż apelacja będzie gotowa do skierowania jej na rozprawę. Uwzględniając powyższe, a także biorąc pod rozwagę, że sprawa nie była skomplikowana pod względem faktycznym i prawnym, należy stwierdzić, że tak długi czas rozpoznawania sprawy nie znajduje żadnego usprawiedliwienia (nawet wobec konieczności rozpoznawania spraw według kolejności wpływu). Wątpliwości budzi też prawidłowość czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Warszawie, a prowadzących do przedłużenia postępowania. Zastrzeżenie to odnosi się do wezwania strony Pozwanej do prawidłowego wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia. Zdaniem Sądu Najwyższego w sytuacji, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia została wskazana w apelacji (a zatem nie występuje brak formalny), to w przypadku powzięcia wątpliwości co do prawidłowości wskazanej kwoty, sąd od razu powinien na podstawie art. 25 § 1 k.p.c. ustalić prawidłową kwotę wartości przedmiotu zaskarżenia i - o ile to konieczne - wezwać stronę do uzupełnienia braków fiskalnych. Wcześniejsze wzywanie strony do wskazania prawidłowej kwoty wartości przedmiotu zaskarżenia (mimo późniejszego ustalania tej kwoty z urzędu przez sąd) nie dość, że w przedłuża postępowanie, to stanowi dodatkowe obciążenie dla pracowników administracyjnych sądu. Kierowanie się ekonomiką procesową jest szczególnie zasadne wobec argumentacji Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie dotyczącej braków kadrowych i nadmiernym obciążeniem sądu sprawami. I NSP 331/25 7 III.5. Sąd Najwyższy wskazuje, że z aprobatą należy przyjąć opisane przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie działania nakierowane na zapobieganie przewlekłości postępowań. Trzeba jednak wskazać, że mimo tego, problem dotyczący przewlekłości postępowań wciąż jest aktualny, zaś przestawiona przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie argumentacja przemawia jedynie za uznaniem, że to nie z winy sądu postępowanie było prowadzone przewlekle, ale jest to problem systemowy. Nie zmienia to jednak faktu, że prawem stron postępowania jest rozpoznanie sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, a ta niewątpliwie nastąpiła w związku z brakiem czynności zmierzających do rozpoznania apelacji przez niemal dwa lata. W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p., Sąd Najwyższy stwierdził, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, doszło do przewlekłości postępowania. III.6. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2.000 do 20.000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia 2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r., I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20). I NSP 331/25 8 Postępowanie w niniejszej sprawie trwa od 8 czerwca 2018 r. (tj. od dnia wpływu pozwu do Sądu Okręgowego w Warszawie). Łączny czas trwania postępowania do dnia rozpoznania skargi wynosi zatem ponad 7 lat. Powyższe uzasadnia żądanie Skarżącego w zakresie kwoty minimalnej 4.000 zł za okres od 8 czerwca 2018 r. do 9 grudnia 2025 r. Jednakże 2.000 zł zostało przyznane Skarżącemu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z 2 lutego 2022 r. (I S […]) z racji stwierdzenia przewlekłość postępowania przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie III C 886/18. W konsekwencji Sąd Najwyższy, stwierdziwszy przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, zasądził kwotę 2.000 zł za postępowanie przed sądem II instancji. Dalej idące żądanie skargi nie było uzasadnione i podlegało oddaleniu. III.7. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. Mając na względzie, że na zarządzenia z 30 lipca 2025 r. i 31 lipca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie doręczył odpis pozwu stronie przeciwnej i wyznaczył termin rozprawy, wydanie odpowiednich zaleceń stało się zbędne, co skutkowało oddaleniem skargi w powyższym zakresie. III.8. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić opłatę od skargi uiszczoną przez Skarżącego. III.9. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p. oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu I NSP 331/25 9 Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. [a.ł] Tomasz Demendecki Adam Redzik Tomasz Przesławski