I NSP 326/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 października 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Paweł Księżak (sprawozdawca)
SSN Mirosław Sadowski
w sprawie ze skargi A.K.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn.
III AUa 403/23,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach,
przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie delegowanego
do wykonywania czynności w Prokuraturze Krajowej A.P.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 15 października 2025 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach w sprawie o sygn. III AUa 403/23, nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. przyznaje A.K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Katowicach sumę pieniężną w kwocie 2 000 (dwa tysiące)
złotych za okres od 27 czerwca 2022 r. do 15 października 2025 r.;
III. zwraca ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Katowicach na rzecz A.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem
zwrotu opłaty od skargi;
IV. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenie
w sprawie o sygn. akt III AUa 403/23 rozprawy w terminie
3 (trzech) miesięcy od dnia zwrotu akt;
V. oddala skargę w pozostałym zakresie.
I NSP 326/25
2
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
Pismem oznaczonym datą 18 lipca 2025 r. A.K. (dalej: Skarżący) złożył
skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach o sygn. III AUa 403/23 wnosząc o:
1. stwierdzenie przewlekłości ww. postępowania sądowego,
2. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do niezwłocznego
wyznaczenia terminu rozprawy, celem rozpoznania apelacji,
3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej
w wysokości 6 000 zł,
4. zwrot na rzecz Skarżącego kwoty 200 zł tytułem uiszczonej opłaty
od skargi.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że sprawa rozpoznawana przez
Sąd Apelacyjny w Katowicach sygn. III AUa 403/23 dotyczy określenia wysokości
świadczenia/emerytury. Postępowanie zostało zainicjowane przed
Sądem Okręgowym w Sosnowcu 27 czerwca 2022 r. (data wpływu odwołania).
Sąd I instancji wydał wyrok 26 stycznia 2023 r. Od powyższego orzeczenia została
wniesiona apelacja, która wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach
wraz z aktami sprawy 23 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach 6 kwietnia
2023 r. wezwał do uzupełnienia braków formalnych apelacji, które zostały
uzupełnione 4 maja 2023 r. 18 maja 2023 r. wysłano odpis apelacji organowi
rentowemu, a 31 maja 2023 r. do Sądu Apelacyjnego w Katowicach wpłynęła
odpowiedź na apelację. Skarżący wskazał, że ostatnia czynność
Sądu Apelacyjnego w Katowicach miała miejsce 18 maja 2023 r., a od rozpoczęcia
postępowania apelacyjnego upłynęło 26 miesięcy. Na dzień złożenia skargi sprawa
nie została rozpoznana, ani nie wyznaczono nawet terminu rozprawy.
I NSP 326/25
3
Skarb Państwa – Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach, w piśmie
oznaczonym datą 15 września 2025 r. wniósł o oddalenie skargi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz. U. 2023, poz. 1725;
dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych
i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej
lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy
w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie
albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w
celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się
łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania
skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także
charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,
która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2
ustawy o skardze na przewlekłość).
I NSP 326/25
4
O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie
podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one
nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy
(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Ustawa o
skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie
sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W dotychczasowym orzecznictwie
Sądu Najwyższego przyjmowano, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego
można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji
polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12
miesięcy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16
marca 2006 r., III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie
przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I
OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP
20/08).
Z analizy akt sprawy wynika, że przedmiotowe postępowanie zostało
zainicjowane odwołaniem Skarżącego, które wpłynęło do Sądu Okręgowego
w Sosnowcu 27 czerwca 2022 r. Wyrokiem z 26 stycznia 2023 r. Sąd I instancji
umorzył postępowanie w części objętej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w S. o ponownym ustaleniu kapitału początkowego oraz oddalił odwołanie
w pozostałej części. Od powyższego wyroku apelację złożył odwołujący, która
wpłynęła do Sądu Okręgowego w Sosnowcu 16 marca 2023 r. i wraz z aktami
sprawy przedstawiona została Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach 23 marca
2023 r. 27 marca 2023 r. sprawa została zarejestrowana pod sygn. III AUa 403/23
i przydzielona sędziemu referentowi. 5 kwietnia 2023 r. wydano zarządzenie
o wezwaniu Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych apelacji, które zostały
uzupełnione 4 maja 2023 r. 10 maja 2023 r. wydano zarządzenie o doręczeniu
odpisu apelacji Skarżącego organowi rentowemu, a 31 maja 2023 r. wpłynęła
odpowiedź organu rentowego na apelację skarżącego. 10 czerwca 2025 r.
dokonano zmiany sędziego referenta.
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa
Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż
I NSP 326/25
5
w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach wystąpiła
przewlekłość postępowania.
Sąd Apelacyjny od 23 marca 2023 r. (data wpłynięcia apelacji) do dnia
rozpoznania skargi nie podejmował jakichkolwiek czynności zmierzających do
rozpoznania sprawy, w tym nawet nie wyznaczono terminu rozprawy,
a bezczynność Sądu wyniosła ponad 30 miesięcy.
Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,
że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.
Odnosząc się do stanowiska uczestnika postępowania zajętego w
odpowiedzi na skargę, przypomnieć należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego
podkreśla się, że znaczy wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów
pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w
sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z
21marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, ilość spraw oraz stan kadry
orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość
postępowania nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu.
Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków
należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. zamiast wielu postanowienie
Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06).
Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego
żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę
pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.
Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł), a
także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi nie
mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie
od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.
Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 27 czerwca
2022 r. (data wpływu odwołania) i nadal nie zostało prawomocnie zakończone
to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok trwania postępowania oraz uwzględniając
specyfikę niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę pieniężną
w wysokości 2 000 zł za okres od 27 czerwca 2022 r. do 15 października 2025 r.
I NSP 326/25
6
z uwagi na fakt, że suma pieniężna ze względu na treść art. 12 ust. 4 u.s.p.p.
nie może być mniejsza niż 2 000 zł.
Jednocześnie, Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do przyznania
Skarżącemu pełnej żądanej przez niego kwoty w wysokości 6 000 zł. Sąd
w sprawie nie stwierdził żadnych szczególnych przesłanek za tym przemawiających.
Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o skardze
na przewlekłość, zalecił Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenie w
sprawie o sygn. III AUa 403/23 rozprawy w terminie 3 miesięcy od dnia zwrotu akt.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12
ust. 2 i 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w pkt 1 i 2
sentencji postanowienia.
Podstawę orzeczenia o kosztach sądowych w pkt. 3 postanowienia stanowi
art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość, zgodnie z którym uwzględniając
lub odrzucając skargę, sąd z urzędu zwraca uiszczoną od niej opłatę.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
[AP]
[r.g.]
