I NSP 325/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 października 2025 r.
SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marek Dobrowolski
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie ze skargi A. G. i D. G.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn.
I ACa 536/23,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach
przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie A. P. Delegowanego
do Prokuratury Krajowej
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 15 października 2025 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach toczącym się pod sygnaturą akt I ACa 536/23
nastąpiła przewlekłość postępowania;
II. przyznaje skarżącym A. G. i D. G. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Katowicach sumę pieniężną w wysokości 2 000
(dwa tysiące) złotych za okres od 14 sierpnia 2023 r. do 15
października 2025 r.;
III. oddala skargę w pozostałym zakresie;
IV. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Katowicach na rzecz skarżących A. G. i D. G. kwoty 200
(dwieście) złotych uiszczonej tytułem opłaty sądowej od skargi.
Marek Dobrowolski Elżbieta Karska Paweł Wojciechowski
I NSP 325/25
2
UZASADNIENIE
D. G. i A. G., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z 21
lipca 2025 r., które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 28 lipca 2025 r.
wnieśli o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie zawisłej przed tym
Sadem pod sygn. akt I ACa 536/23, wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach
zalecenia rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki oraz o przyznanie od Skarbu
Państwa na ich rzecz kwoty 10.000,00 zł. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach
pismem z 26 września 2025 r., które wpłynęło do Sądu Najwyższego 30 września
2025 r. zgłosił przystąpienie do sprawy i wniósł o oddalenie skargi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na częściowe
uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz.
1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość
postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości
postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
I NSP 325/25
3
postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od
jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie
skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej
zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej
zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania.
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca
2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP
55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 13
grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca 2019
r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z
23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Nie oznacza
to jednak, że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12
miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie
następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia
obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych
okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok
postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w
każdej sprawie w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych
okoliczności.
W części orzeczeń wskazuje się, że także krótszą, np. ośmiomiesięczną
bezczynność sądu, jako naruszającą prawo strony do rozpoznania sprawy w
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia Sądu
I NSP 325/25
4
Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13;
z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd
Administracyjny (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 lipca
2006 r., I OPP 64/06, LEX nr 360307; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08, LEX nr
479698; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08, LEX nr 479136; z 24 lipca 2008 r., I
OPP 23/08, LEX nr 494267 oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10, LEX nr
619863). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co
do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Jednakże powinien być
on stosowany przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, o których mowa w art. 2
ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość i w szczególnych przypadkach
domniemanie to może być wzruszone (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z
11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22).
Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny
wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 5
kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022
r., I NSP 312/22; 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą, ilość spraw
oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że
przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy
też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek
zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06). W tym też
kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać argumenty zawarte w
odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one do dezorganizacji i
opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają bez wpływu na stwierdzenie
przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd jako jednostka
reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność za niewłaściwe
wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku.
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu
Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż czas
oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został przekroczony i
I NSP 325/25
5
wyniósł ponad 12 miesięcy. Przedmiotowa sprawa rozpoczęła się wniesieniem
pozwu 19 stycznia 2022 r., a zakończyła się przed Sądem Okręgowym wydaniem
wyroku 12 stycznia 2023 r. Akta sprawy wraz z apelacją pozwanego wpłynęły do
Sądu Apelacyjnego w Katowicach 22 lutego 2023 r., a 13 sierpnia 2023 r.
zarządzono doręczenie odpisu apelacji. Termin rozprawy apelacyjnej wyznaczono
zarządzeniem z 31 lipca 2025 r. na dzień 28 października 2025 r.
W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Katowicach od momentu wpływu akt
wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem
wymienionych wezwań, nie podejmował czynności zmierzających do
merytorycznego rozpoznania sprawy przez ponad dwanaście miesięcy, to w ocenie
Sądu Najwyższego, mając na względzie powyższe okoliczności, uzasadnione jest
stwierdzenie przewlekłości postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania, jest
także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania
skarżących o zasądzenie na ich rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej. Orzekając o
przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie
sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art.
12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość
sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżących
wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jednak nie
mniej niż w/w suma, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy
stwierdzona przewlekłość. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do
zasądzenia sumy wyższej i dlatego w tej części oddalił żądania skarżących. W
związku z wyznaczeniem rozprawy na dzień 28 października 2025 r. Sąd
Najwyższy nie uwzględnił żądania skarżących w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2, 3 i 4 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
JW.
[r.g.]
I NSP 325/25
6
Marek Dobrowolski Elżbieta Karska Paweł Wojciechowski
