I NSP 322/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 października 2025 r.
SSN Paweł Czubik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Pastuszko
SSN Maria Szczepaniec
w sprawie ze skargi A. S.
przy udziale Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn.
I ACa 235/23,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 2 października 2025 r.
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach w sprawie o sygn. akt I ACa 235/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. przyznaje A. S. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Katowicach sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa tysiące)
złotych za okres od 28 lutego 2022 r. do 2 października 2025 r.;
III. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenie
terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie I ACa 235/23 nie
później niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu
niniejszego postanowienia;
IV. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zwrócić A. S.
kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi.
D.Z.
Grzegorz Pastuszko Paweł Czubik Maria Szczepaniec
I NSP 322/25
2
UZASADNIENIE
Pismem z … lipca 2025 r. A. S. (dalej: „Skarżący”), reprezentowany przez
profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na przewlekłość postępowania
prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie I ACa 235/23,
wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości ww. postępowania sądowego, 2. wydanie
Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zalecenia rozpoznania sprawy bez zbędnej
zwłoki, 3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 10.000 zł.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że pismem z … czerwca 2023 r. Sąd
Apelacyjny w Katowicach doręczył pełnomocnikowi strony powodowej odpis
apelacji pozwanego z … stycznia 2023 r., pouczając jednocześnie, że Sąd drugiej
instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona
w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy.
Wniosek o przeprowadzenie rozprawy złożyła strona pozwana w apelacji. Pismem
z … lipca 2023 r. pełnomocnik powoda złożył odpowiedź na apelację pozwanego.
Pismem z … lipca 2023 r. pełnomocnik pozwanego złożył wniosek o wyłączenie
SSA X.Y. od rozpoznania sprawy. Wniosek ten został oddalony postanowieniem
Sądu Apelacyjnego z 8 września 2023 r. Pismem z … września 2023 r. pozwany
wniósł o sporządzenie uzasadnienia postanowienia. W dniu … października 2023 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach opublikował żądane przez pozwanego uzasadnienie
na portalu informacyjnym. Pozwany nie złożył zażalenia.
Jak wskazano w skardze, pomimo upływu niemal dwóch lat od rozpoznania
wniosku pozwanego o wyłączenie sędziego, nie zostały podjęte jakiekolwiek
czynności zmierzające do rozpoznania sprawy przez Sąd II instancji. Do chwili
obecnej nie wyznaczono nawet terminu rozprawy, o której przeprowadzenie wnosił
pozwany.
W ocenie autora skargi, sprawa niniejsza, jako klasyczna sprawa dotycząca
żądania stwierdzenia nieważności umowy kredytu denominowanego we frankach
szwajcarskich, nie jest szczególnie skomplikowana. Biorąc pod uwagę niemalże
jednolitą linię orzeczniczą w sprawach tzw. kredytów frankowych, wniosek
I NSP 322/25
3
pozwanego o przeprowadzenie rozprawy należy uznać za oczywiste nadużycie
prawa procesowego, zmierzające wyłącznie do przedłużenia postępowania.
W piśmie z … września 2025 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach
zgłosił przystąpienie do sprawy oraz wniósł o oddalenie skargi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725;
dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych
i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej
lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy
w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie
albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego
w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się
łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania
skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także
charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,
która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2
ustawy o skardze na przewlekłość).
I NSP 322/25
4
O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd
nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one
nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy
(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).
Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego
z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę
w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość
postępowania sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza
Jasudowicza, Toruń 2004, s. 353 i n.).
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,
że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu
rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06
oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd
Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia
2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić
należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wraz
z apelacją strony pozwanej wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach
26 stycznia 2023 r. (k. 499 akt sądowych). Sąd dokonał czynności wstępnych
(m.in. rejestracja sprawy, wylosowanie sędziego sprawozdawcy, przesłanie odpisu
apelacji pełnomocnikowi powodów). W dniu 7 sierpnia 2023 r. wpłynął wniosek
pozwanego o wyłączenie sędziego referenta. Wniosek ten oddalono
postanowieniem z 8 września 2023 r. (k. 537 akt sądowych), do którego
sporządzono uzasadnienie (k. 549 akt sądowych). Dalszych czynności w sprawie
nie podejmowano.
Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,
że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.
I NSP 322/25
5
Niewyznaczenie terminu rozpoznania sprawy przez okres prawie trzech lat narusza
standard rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw,
problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).
Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić
mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest
wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie
spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy
jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r.,
III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).
Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego
żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę
pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.
Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł),
a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi
nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,
niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość
postępowania.
Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 28 lutego
2022 r. (prezentata Sądu Okręgowego, k. 3 akt sądowych) i do tej pory
nie zakończyło się prawomocnie, to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania oraz uwzględniając minimalną wysokość
rekompensaty, Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości
2 000 złotych za okres od 28 lutego 2022 r. do 2 października 2025 r.
Jednocześnie Sąd Najwyższy zalecił Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach
wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie I ACa 235/23 nie później
niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu niniejszego
postanowienia oraz nakazał mu zwrócić Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną
tytułem opłaty od skargi. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono – w braku
stosownego wniosku.
I NSP 322/25
6
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
D.Z.
[a.ł]
Grzegorz Pastuszko Paweł Czubik Maria Szczepaniec
