I NSP 280/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 31 lipca 2025 r.
SSN Paweł Czubik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Pastuszko
SSN Maria Szczepaniec
w sprawie ze skargi M. M.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn.
III AUa 1631/23,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 31 lipca 2025 r.
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie w sprawie o sygn. III AUa 1631/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. przyznaje M. M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2000 (dwa tysiące)
złotych za okres od 22 grudnia 2023 r. do 31 lipca 2025 r.
D.Z.
Grzegorz Pastuszko Paweł Czubik Maria Szczepaniec
UZASADNIENIE
Pismem 24 czerwca 2025 r. M. M. (dalej: „Skarżący”) złożył skargę na
przewlekłość postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie
w sprawie o sygn. akt III AUa 1631/23, wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości
ww. postępowania sądowego, 2. wydanie sądowi rozpoznającemu sprawę zaleceń
do podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności zmierzających do
I NSP 280/25
2
możliwie jak najszybszego zakończenia postępowania, 3. przyznanie od Skarbu
Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 20 000 zł.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że postępowanie przed
Sądem Apelacyjnym w Krakowie rozpoczęło się w związku ze złożonymi
apelacjami Skarżącego i ZUS. W dniu 22 grudnia 2023 r. sprawa wpłynęła do Sądu.
W styczniu 2024 r. Sąd Okręgowy przedłożył akta Sądowi Apelacyjnemu i doszło
do doręczenia apelacji stronie przeciwnej, złożenia odpowiedzi na apelację.
Po zapoznaniu się z apelacją ZUS, Skarżący spostrzegł, że ZUS nie złożył wniosku
o wyznaczenie rozprawy i mając to na względzie postanowił cofnąć swój wniosek
o wyznaczenie rozprawy, mając nadzieję na nieodległe rozpoznanie sprawy.
Pismo zawierające to oświadczenie zostało złożone 22 lutego 2024 r. Skarżący
cierpliwie czekał na rozpoznanie sprawy, ale gdy minęło blisko półtora roku,
to poprosił swojego pełnomocnika o złożenia pisma o podanie informacji, w jakim
terminie sprawa się rozstrzygnie. Pismo to zostało złożone 2 czerwca
i przez dwa tygodnie Skarżący nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Jego sytuacji
życiowa jest bardzo trudna i brak rozpoznania sprawy jeszcze ją pogarsza.
W piśmie z 2 lipca 2025 r., które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego w Krakowie,
wniesiono o oddalenie skargi, a w przypadku jej uwzględnienia – o przyjęcie
mniejszej kwoty odszkodowania.
Skarżący w piśmie z 18 lipca 2025 r. odniósł się do stanowiska
Sądu Apelacyjnego w Krakowie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725;
dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
I NSP 280/25
3
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych
i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej
lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy
w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie
albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego
w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia
się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili
rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona,
a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie
dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień
oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość
postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość).
O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd
nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one
nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy
(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).
Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego
z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę
w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość
postępowania sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza
Jasudowicza, Toruń 2004, s. 353 i n.).
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano,
że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu
I NSP 280/25
4
rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia
Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP
10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował Naczelny
Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06;
z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić
należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wpłynęły
do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 22 grudnia 2023 r. (k. 102 akt sądowych).
Sąd dokonał pewnych czynności wstępnych (rejestracja sprawy, wylosowanie
sędziego sprawozdawcy, przesłanie odpisów apelacji, zawiadomienie o składzie).
Pełnomocnik Skarżącego cofnęła wniosek o wyznaczenie rozprawy (pismo
z 16 lutego 2024 r.), a następnie poprosiła o wskazanie możliwego terminu
rozpoznania sprawy (pismo z 2 czerwca 2025 r.). Zarządzeniem z 5 czerwca 2025 r.
zdecydowano o rozpoznaniu sprawy poza kolejnością wpływu, natomiast
zarządzeniem z 20 czerwca 2025 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej
na 2 września 2025 r.
Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,
że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania. Niezależnie
od argumentów powołanych w piśmie przesłanym z Sądu Apelacyjnego w Krakowie
(takich jak m.in. braki kadrowe), wyznaczenie terminu rozpoznania sprawy
zarządzeniem z 20 czerwca 2025 r., a więc po upływie półtora roku od wpływu
sprawy do Sądu Apelacyjnego, narusza standard rozpoznania sprawy sądowej
bez nieuzasadnionej zwłoki. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się,
że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają
bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której
wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r.,
III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej
co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania
w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu.
Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków
należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie
I NSP 280/25
5
Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie
Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).
Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego
żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę
pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość.
Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł),
a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi
nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,
niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość
postępowania.
Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 24 lutego
2023 r. (prezentata, k. 16 akt sądowych) i do tej pory nie zakończyło
się prawomocnie, to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok dotychczasowego
trwania postępowania oraz uwzględniając minimalną wysokość rekompensaty,
Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 2 000 zł
za okres od 22 grudnia 2023 r. do 31 lipca 2025 r.
W warunkach wyznaczenia już w sprawie terminu rozprawy (2 września
2025 r.), bezprzedmiotowym okazało się – żądane przez Skarżącego – wydanie
Sądowi Apelacyjnemu zaleceń do podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich
czynności zmierzających do możliwie jak najszybszego zakończenia postępowania.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
D.Z.
Zdanie odrębne do punktu 2 postanowienia złożył SSN Grzegorz Pastuszko
Grzegorz Pastuszko Paweł Czubik Maria Szczepaniec
Zdanie odrębne SSN Grzegorza Pastuszko
do pkt. 2 postanowienia Sądu Najwyższego
z dnia 31 lipca 2025 r.,
I NSP 280/25
6
w sprawie I NSP 280/25
Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Sądu Najwyższego
z31 lipca 2025 r. sygn. I NSP 280/25 w zakresie pkt. 2, nie zgadzając się z
rozstrzygnięciem, a w ślad za nim z uzasadnieniem postanowienia w
przedmiotowej kwestii.
W kwestionowanym pkt. 2 postanowienia Sąd Najwyższy przyznał
skarżącemu M. M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumę
pieniężną w wysokości 2000 złotych, za okres od 22 grudnia 2023 r. do 31 lipca
2025 r.
Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że
skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 24 lutego 2023 r.
(prezentata, k. 16 akt sądowych) i do tej pory nie zakończyło się prawomocnie,
to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania
oraz uwzględniając minimalną wysokość rekompensaty, Sąd Najwyższy przyznał
skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 2000 zł za okres od 22 grudnia 2023 r.
do 31 lipca 2025 r.
Odnosząc się do powyższego, w punkcie wyjścia zauważyć należy, że dla
oceny rozstrzygnięcia objętego niniejszym zdaniem odrębnym kluczowe znaczenie
ma art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa
strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym
lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej także: „u.s.p.p.”).
W świetle tego przepisu skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w
sprawie.
Tak ukształtowane uregulowanie częściowo może wydawać się niejasne.
Warto przypomnieć, że w przeszłości stało się ono źródłem interpretacyjnych
rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych.
U ich podstaw legł dylemat, czy sąd oceniając naruszenie prawa strony
I NSP 280/25
7
do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki powinien badać tok całego
postępowania sądowego, czy też rozpatrując skargę strony w powyższym zakresie,
może ograniczyć ocenę naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki, tylko do etapu postępowania, w którym strona złożyła
skargę. Na tle tego dylematu ukształtowały się dwie przeciwstawne linie
orzecznicze, które odwoływały się do dwóch różnych sposobów interpretacji
użytego w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowania „w toku postępowania w sprawie”.
Według pierwszej z nich sformułowanie „w toku postępowania w sprawie”
oznaczało, że sąd właściwy do rozpoznania skargi jest uprawniony do badania
jedynie tego etapu postępowania, w toku którego wpłynęła skarga, nie jest zaś
uprawniony do kontroli wcześniejszych etapów postępowania sądowego, które
zostały zakończone w wyniku wydania merytorycznych orzeczeń kończących
postępowanie w danej instancji, chociażby nie były one jeszcze prawomocne.
Zgodnie z tym stanowiskiem wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma
służyć przyśpieszeniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się
jeszcze postępowania w określonej sprawie, jej celem jest bowiem zlikwidowanie
opieszałości sądu, przed którym sprawa zawisła, przez wymuszenie należytej
sprawności i nadanie sprawie odpowiedniego biegu.
Druga z linii orzeczniczych opierała się na założeniu, że zawarte w art. 5 ust.
1 u.s.p.p. sformułowanie „w toku postępowania” dotyczy całego postępowania
sądowego aż do jego prawomocnego zakończenia. Przyjęto więc w niej,
że zakończenie postępowania sądowego w danej instancji nieprawomocnym
wyrokiem nie wyklucza badania przewlekłości tego etapu postępowania.
Powyższe rozbieżności zostały usunięte Uchwałą siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13. W Uchwale tej Sąd Najwyższy
wskazał, że w postępowaniu ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ocenie pod kątem
przewlekłości podlegają zarzuty skarżącego odnoszące się do przebiegu
postępowania, od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia, niezależnie
od tego, na jakim etapie tego postępowania skarga została wniesiona (art. 5 ust. 1
u.s.p.p.).
I NSP 280/25
8
Stanowisko to w pełni podzielam, podkreślając jednocześnie, że wpływ na
moją ocenę mają również postanowienia Europejskiej Konwencji o Ochronie
Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada
1950 r. (dalej: „Konwencja”) oraz ukształtowane na ich tle orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej także: „Trybunał”).
Kluczowe znaczenie przypisać należy wyrokowi Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka Pierwszej Izby z 10 listopada 2004 r. w sprawie Apicella przeciwko
Włochom, skarga nr 64890/01, w którym skład orzekający odniósł się do
zagadnienia obliczania słusznego zadośćuczynienia za szkodę niematerialną
spowodowaną przewlekłością postępowania. Wyjaśniając tę kwestię, skład ów
wskazał ogólne kryteria, jakimi kieruje się Trybunał przy obliczaniu kwoty słusznego
zadośćuczynienia zasądzanego skarżącym w sprawach, w których stwierdzono
przewlekłość postępowania cywilnego. Podniósł on w tym zakresie, że:
„Oszacowując zgodnie z zasadami sprawiedliwości szkodę moralną doznaną z
powodu długości trwania postępowania, Trybunał ocenia, że podstawę do
przeprowadzenia wyliczenia stanowi kwota wahająca się pomiędzy
1000 a 1500 euro za każdy rok trwania postępowania (a nie za rok opóźnienia)”. I
dalej: „Wynik postępowania krajowego (fakt, czy skarżący przegrał, wygrał, czy
zawarł ugodę) nie ma znaczenia dla szkody moralnej doznanej z powodu długości
trwania postępowania”.
Na marginesie zwracam uwagę, że przedmiotowe kryteria znalazły
odzwierciedlenie w postanowieniach Sądu Najwyższego m.in. z: 6 stycznia 2006 r.,
III SPP 154/05; 3 listopada 2021 r., I NSP 173/21; 17 maja 2022 r., I NSP 116/22;
19 września 2023 r., I NSP 180/23 i I NSP 193/23; 23 kwietnia 2024 r., I NSP
56/24; 18 czerwca 2024 r., I NSP 160/24; 11 lipca 2024 r., I NSP 203/24, 13
czerwca 2025 r., I NSP 168/25; 3 lipca 2025 r., I NSP 227/25). Widać stąd,
że standardy wynikające 8107z Konwencji pozostają wyraźnie zakorzenione
w orzecznictwie sądów krajowych.
Mając na uwadze rozważania ujęte w przedmiotowym zdaniu odrębnym,
pragnę przypomnieć, że niniejszą sprawę zainicjowano wniesieniem odwołania od
decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 22 grudnia
2022 r. do Sądu Okręgowego w Krakowie w dniu 27 lutego 2023 r. (data
I NSP 280/25
9
zarejestrowania sprawy w repertorium „U” Sądu Okręgowego) i do dnia
rozpoznania w dniu 31 lipca 2025 r. przez Sąd Najwyższy skargi na przewlekłość
Sąd Apelacyjny w Krakowie nie rozpoznał sprawy, natomiast wyznaczył termin
rozprawy apelacyjnej na 2 września 2025 r. Stąd, wobec treści art. 5 ust. 1
w zw. z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., w postanowieniu z 31 lipca 2025 r. w sprawie I NSP
280/25 w pkt. 2, zasadne było orzeczenie kwoty 2000 zł i wskazanie, że kwota ta
została zasądzona za okres od 27 lutego 2023 r. do 31 lipca 2025 r., a następnie
danie temu wyrazu w odpowiedniej części uzasadnienia.
Zdanie odrębne SSN Grzegorza Pastuszko
do pkt. 2 postanowienia Sądu Najwyższego
z dnia 31 lipca 2025 r.,
w sprawie I NSP 280/25
Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Sądu Najwyższego z
31 lipca 2025 r. sygn. I NSP 280/25 w zakresie pkt. 2, nie zgadzając się z
rozstrzygnięciem, a w ślad za nim z uzasadnieniem postanowienia w
przedmiotowej kwestii.
W kwestionowanym pkt. 2 postanowienia Sąd Najwyższy przyznał
skarżącemu M. M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumę
pieniężną w wysokości 2000 złotych, za okres od 22 grudnia 2023 r. do 31 lipca
2025 r.
Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że
skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 24 lutego 2023 r.
(prezentata, k. 16 akt sądowych) i do tej pory nie zakończyło się prawomocnie,
to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania
oraz uwzględniając minimalną wysokość rekompensaty, Sąd Najwyższy przyznał
skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 2000 zł za okres od 22 grudnia 2023 r.
do 31 lipca 2025 r.
I NSP 280/25
10
Odnosząc się do powyższego, w punkcie wyjścia zauważyć należy, że dla
oceny rozstrzygnięcia objętego niniejszym zdaniem odrębnym kluczowe znaczenie
ma art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa
strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym
lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej także: „u.s.p.p.”).
W świetle tego przepisu skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w
sprawie.
Tak ukształtowane uregulowanie częściowo może wydawać się niejasne.
Warto przypomnieć, że w przeszłości stało się ono źródłem interpretacyjnych
rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych.
U ich podstaw legł dylemat, czy sąd oceniając naruszenie prawa strony
do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki powinien badać tok całego
postępowania sądowego, czy też rozpatrując skargę strony w powyższym zakresie,
może ograniczyć ocenę naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki, tylko do etapu postępowania, w którym strona złożyła
skargę. Na tle tego dylematu ukształtowały się dwie przeciwstawne linie
orzecznicze, które odwoływały się do dwóch różnych sposobów interpretacji
użytego w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowania „w toku postępowania w sprawie”.
Według pierwszej z nich sformułowanie „w toku postępowania w sprawie”
oznaczało, że sąd właściwy do rozpoznania skargi jest uprawniony do badania
jedynie tego etapu postępowania, w toku którego wpłynęła skarga, nie jest zaś
uprawniony do kontroli wcześniejszych etapów postępowania sądowego, które
zostały zakończone w wyniku wydania merytorycznych orzeczeń kończących
postępowanie w danej instancji, chociażby nie były one jeszcze prawomocne.
Zgodnie z tym stanowiskiem wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma
służyć przyśpieszeniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się
jeszcze postępowania w określonej sprawie, jej celem jest bowiem zlikwidowanie
opieszałości sądu, przed którym sprawa zawisła, przez wymuszenie należytej
sprawności i nadanie sprawie odpowiedniego biegu.
I NSP 280/25
11
Druga z linii orzeczniczych opierała się na założeniu, że zawarte w art. 5 ust.
1 u.s.p.p. sformułowanie „w toku postępowania” dotyczy całego postępowania
sądowego aż do jego prawomocnego zakończenia. Przyjęto więc w niej,
że zakończenie postępowania sądowego w danej instancji nieprawomocnym
wyrokiem nie wyklucza badania przewlekłości tego etapu postępowania.
Powyższe rozbieżności zostały usunięte Uchwałą siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13. W Uchwale tej Sąd Najwyższy
wskazał, że w postępowaniu ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ocenie pod kątem
przewlekłości podlegają zarzuty skarżącego odnoszące się do przebiegu
postępowania, od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia, niezależnie
od tego, na jakim etapie tego postępowania skarga została wniesiona (art. 5 ust. 1
u.s.p.p.).
Stanowisko to w pełni podzielam, podkreślając jednocześnie, że wpływ na
moją ocenę mają również postanowienia Europejskiej Konwencji o Ochronie
Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada
1950 r. (dalej: „Konwencja”) oraz ukształtowane na ich tle orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej także: „Trybunał”).
Kluczowe znaczenie przypisać należy wyrokowi Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka Pierwszej Izby z 10 listopada 2004 r. w sprawie Apicella przeciwko
Włochom, skarga nr 64890/01, w którym skład orzekający odniósł się do
zagadnienia obliczania słusznego zadośćuczynienia za szkodę niematerialną
spowodowaną przewlekłością postępowania. Wyjaśniając tę kwestię, skład ów
wskazał ogólne kryteria, jakimi kieruje się Trybunał przy obliczaniu kwoty słusznego
zadośćuczynienia zasądzanego skarżącym w sprawach, w których stwierdzono
przewlekłość postępowania cywilnego. Podniósł on w tym zakresie, że:
„Oszacowując zgodnie z zasadami sprawiedliwości szkodę moralną doznaną z
powodu długości trwania postępowania, Trybunał ocenia, że podstawę do
przeprowadzenia wyliczenia stanowi kwota wahająca się pomiędzy
1000 a 1500 euro za każdy rok trwania postępowania (a nie za rok opóźnienia)”. I
dalej: „Wynik postępowania krajowego (fakt, czy skarżący przegrał, wygrał, czy
I NSP 280/25
12
zawarł ugodę) nie ma znaczenia dla szkody moralnej doznanej z powodu długości
trwania postępowania”.
Na marginesie zwracam uwagę, że przedmiotowe kryteria znalazły
odzwierciedlenie w postanowieniach Sądu Najwyższego m.in. z: 6 stycznia 2006 r.,
III SPP 154/05; 3 listopada 2021 r., I NSP 173/21; 17 maja 2022 r., I NSP 116/22;
19 września 2023 r., I NSP 180/23 i I NSP 193/23; 23 kwietnia 2024 r., I NSP
56/24; 18 czerwca 2024 r., I NSP 160/24; 11 lipca 2024 r., I NSP 203/24, 13
czerwca 2025 r., I NSP 168/25; 3 lipca 2025 r., I NSP 227/25). Widać stąd,
że standardy wynikające z Konwencji pozostają wyraźnie zakorzenione
w orzecznictwie sądów krajowych.
Mając na uwadze rozważania ujęte w przedmiotowym zdaniu odrębnym,
pragnę przypomnieć, że niniejszą sprawę zainicjowano wniesieniem odwołania od
decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 22 grudnia
2022 r. do Sądu Okręgowego w Krakowie w dniu 27 lutego 2023 r. (data
zarejestrowania sprawy w repertorium „U” Sądu Okręgowego) i do dnia
rozpoznania w dniu 31 lipca 2025 r. przez Sąd Najwyższy skargi na przewlekłość
Sąd Apelacyjny w Krakowie nie rozpoznał sprawy, natomiast wyznaczył termin
rozprawy apelacyjnej na 2 września 2025 r. Stąd, wobec treści art. 5 ust. 1
w zw. z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., w postanowieniu z 31 lipca 2025 r. w sprawie I NSP
280/25 w pkt. 2, zasadne było orzeczenie kwoty 2000 zł i wskazanie, że kwota ta
została zasądzona za okres od 27 lutego 2023 r. do 31 lipca 2025 r., a następnie
danie temu wyrazu w odpowiedniej części uzasadnienia.
Zdanie odrębne SSN Grzegorza Pastuszko
do pkt. 2 postanowienia Sądu Najwyższego
z dnia 31 lipca 2025 r.,
w sprawie I NSP 280/25
Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Sądu Najwyższego z
31 lipca 2025 r. sygn. I NSP 280/25 w zakresie pkt. 2, nie zgadzając się z
I NSP 280/25
13
rozstrzygnięciem, a w ślad za nim z uzasadnieniem postanowienia w
przedmiotowej kwestii.
W kwestionowanym pkt. 2 postanowienia Sąd Najwyższy przyznał
skarżącemu M. M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumę
pieniężną w wysokości 2000 złotych, za okres od 22 grudnia 2023 r. do 31 lipca
2025 r.
Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że
skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 24 lutego 2023 r.
(prezentata, k. 16 akt sądowych) i do tej pory nie zakończyło się prawomocnie,
to przyjmując kwotę 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania
oraz uwzględniając minimalną wysokość rekompensaty, Sąd Najwyższy przyznał
skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 2000 zł za okres od 22 grudnia 2023 r.
do 31 lipca 2025 r.
Odnosząc się do powyższego, w punkcie wyjścia zauważyć należy, że dla
oceny rozstrzygnięcia objętego niniejszym zdaniem odrębnym kluczowe znaczenie
ma art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa
strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym
lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej także: „u.s.p.p.”).
W świetle tego przepisu skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w
sprawie.
Tak ukształtowane uregulowanie częściowo może wydawać się niejasne.
Warto przypomnieć, że w przeszłości stało się ono źródłem interpretacyjnych
rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych.
U ich podstaw legł dylemat, czy sąd oceniając naruszenie prawa strony
do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki powinien badać tok całego
postępowania sądowego, czy też rozpatrując skargę strony w powyższym zakresie,
może ograniczyć ocenę naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki, tylko do etapu postępowania, w którym strona złożyła
skargę. Na tle tego dylematu ukształtowały się dwie przeciwstawne linie
I NSP 280/25
14
orzecznicze, które odwoływały się do dwóch różnych sposobów interpretacji
użytego w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowania „w toku postępowania w sprawie”.
Według pierwszej z nich sformułowanie „w toku postępowania w sprawie”
oznaczało, że sąd właściwy do rozpoznania skargi jest uprawniony do badania
jedynie tego etapu postępowania, w toku którego wpłynęła skarga, nie jest zaś
uprawniony do kontroli wcześniejszych etapów postępowania sądowego, które
zostały zakończone w wyniku wydania merytorycznych orzeczeń kończących
postępowanie w danej instancji, chociażby nie były one jeszcze prawomocne.
Zgodnie z tym stanowiskiem wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma
służyć przyśpieszeniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się
jeszcze postępowania w określonej sprawie, jej celem jest bowiem zlikwidowanie
opieszałości sądu, przed którym sprawa zawisła, przez wymuszenie należytej
sprawności i nadanie sprawie odpowiedniego biegu.
Druga z linii orzeczniczych opierała się na założeniu, że zawarte w art. 5 ust.
1 u.s.p.p. sformułowanie „w toku postępowania” dotyczy całego postępowania
sądowego aż do jego prawomocnego zakończenia. Przyjęto więc w niej,
że zakończenie postępowania sądowego w danej instancji nieprawomocnym
wyrokiem nie wyklucza badania przewlekłości tego etapu postępowania.
Powyższe rozbieżności zostały usunięte Uchwałą siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13. W Uchwale tej Sąd Najwyższy
wskazał, że w postępowaniu ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ocenie pod kątem
przewlekłości podlegają zarzuty skarżącego odnoszące się do przebiegu
postępowania, od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia, niezależnie
od tego, na jakim etapie tego postępowania skarga została wniesiona (art. 5 ust. 1
u.s.p.p.).
Stanowisko to w pełni podzielam, podkreślając jednocześnie, że wpływ na
moją ocenę mają również postanowienia Europejskiej Konwencji o Ochronie
Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada
1950 r. (dalej: „Konwencja”) oraz ukształtowane na ich tle orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej także: „Trybunał”).
I NSP 280/25
15
Kluczowe znaczenie przypisać należy wyrokowi Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka Pierwszej Izby z 10 listopada 2004 r. w sprawie Apicella przeciwko
Włochom, skarga nr 64890/01, w którym skład orzekający odniósł się do
zagadnienia obliczania słusznego zadośćuczynienia za szkodę niematerialną
spowodowaną przewlekłością postępowania. Wyjaśniając tę kwestię, skład ów
wskazał ogólne kryteria, jakimi kieruje się Trybunał przy obliczaniu kwoty słusznego
zadośćuczynienia zasądzanego skarżącym w sprawach, w których stwierdzono
przewlekłość postępowania cywilnego. Podniósł on w tym zakresie, że:
„Oszacowując zgodnie z zasadami sprawiedliwości szkodę moralną doznaną z
powodu długości trwania postępowania, Trybunał ocenia, że podstawę do
przeprowadzenia wyliczenia stanowi kwota wahająca się pomiędzy
1000 a 1500 euro za każdy rok trwania postępowania (a nie za rok opóźnienia)”. I
dalej: „Wynik postępowania krajowego (fakt, czy skarżący przegrał, wygrał, czy
zawarł ugodę) nie ma znaczenia dla szkody moralnej doznanej z powodu długości
trwania postępowania”.
Na marginesie zwracam uwagę, że przedmiotowe kryteria znalazły
odzwierciedlenie w postanowieniach Sądu Najwyższego m.in. z: 6 stycznia 2006 r.,
III SPP 154/05; 3 listopada 2021 r., I NSP 173/21; 17 maja 2022 r., I NSP 116/22;
19 września 2023 r., I NSP 180/23 i I NSP 193/23; 23 kwietnia 2024 r., I NSP
56/24; 18 czerwca 2024 r., I NSP 160/24; 11 lipca 2024 r., I NSP 203/24, 13
czerwca 2025 r., I NSP 168/25; 3 lipca 2025 r., I NSP 227/25). Widać stąd,
że standardy wynikające z Konwencji pozostają wyraźnie zakorzenione
w orzecznictwie sądów krajowych.
Mając na uwadze rozważania ujęte w przedmiotowym zdaniu odrębnym,
pragnę przypomnieć, że niniejszą sprawę zainicjowano wniesieniem odwołania od
decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 22 grudnia
2022 r. do Sądu Okręgowego w Krakowie w dniu 27 lutego 2023 r. (data
zarejestrowania sprawy w repertorium „U” Sądu Okręgowego) i do dnia
rozpoznania w dniu 31 lipca 2025 r. przez Sąd Najwyższy skargi na przewlekłość
Sąd Apelacyjny w Krakowie nie rozpoznał sprawy, natomiast wyznaczył termin
rozprawy apelacyjnej na 2 września 2025 r. Stąd, wobec treści art. 5 ust. 1
w zw. z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., w postanowieniu z 31 lipca 2025 r. w sprawie I NSP
I NSP 280/25
16
280/25 w pkt. 2, zasadne było orzeczenie kwoty 2000 zł i wskazanie, że kwota ta
została zasądzona za okres od 27 lutego 2023 r. do 31 lipca 2025 r., a następnie
danie temu wyrazu w odpowiedniej części uzasadnienia.
[r.g.]
