I NSP 253/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 lipca 2025 r.
SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marek Dobrowolski
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie ze skargi B. G.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie
o sygn. III AUa 1599/22,
z udziałem Skarbu - Państwa Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 15 lipca 2025 r.,
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie toczącym się pod sygnaturą akt III AUa 1599/22
nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. przyznaje skarżącej B. G. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2 000
(dwa tysiące) złotych za okres od 14 grudnia 2022 r.
do 11 czerwca 2025 r.;
3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie na rzecz skarżącej B. G. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia
z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu
Apelacyjnego w Krakowie do dnia zapłaty, tytułem zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym;
I NSP 253/25
2
4. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Marek Dobrowolski Elżbieta Karska Paweł Wojciechowski
UZASADNIENIE
Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki z dnia 2 czerwca 2025 r., która wpłynęła do Sądu
Apelacyjnego w Krakowie 6 czerwca 2025 r., a do Sądu Najwyższego 23 czerwca
2025 r., skarżąca B. G., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o:
stwierdzenie przewlekłości postępowania toczącego się aktualnie w sprawie o sygn.
akt III AUa 1599/22 przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie (pkt 1); wydanie Sądowi
rozpoznającemu wskazaną sprawę zalecenia niezwłocznego podjęcia czynności i
rozpisania terminu rozprawy apelacyjnej (pkt 2); przyznanie od Skarbu Państwa na
rzecz skarżącej kwoty 10 000 (dziesięć tysięcy) złotych (pkt 3); zasądzenie od
Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie zwrotu kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym (pkt 4).
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wyjaśnił, że Sąd I Instancji – Sąd
Okręgowy w Nowym Sączu wydał wyrok w sprawie 8 sierpnia 2022 r. Jeszcze we
wrześniu 2022 r. organ rentowy złożył apelację, a skarżąca w listopadzie 2022 r.
odpowiedź na apelację. Od tamtego momentu, przez okres ponad 30 miesięcy,
a więc 2,5 roku Sąd Apelacyjny nie podjął żadnych dalszych czynności w sprawie.
W odpowiedzi na skargę z 16 czerwca 2025 r. skierowanej do Izby Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, Prezes Sądu Apelacyjnego
w Krakowie wniósł o jej oddalenie. Głównym argumentem było w niej to, że sprawa
została zarejestrowana w referacie oczekującym, a objęcie takiego referatu
uzależnione jest od procedur konkursowych, zmierzających do powołania kolejnych
sędziów na wakujące stanowiska. Ponadto zwrócono uwagę na trudną sytuację
kadrową Sądu oraz długość rozpoznawania spraw, liczbę orzekających sędziów
oraz fakt, że w sprawie wyznaczony został termin rozprawy na dzień 2 września
2025 r.,
I NSP 253/25
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na częściowe
uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz.
1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość
postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości
postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od
jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie
skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej
i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych
w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która
zarzuciła przewlekłość postępowania.
I NSP 253/25
4
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z
12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006
r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z
7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 13 grudnia 2018 r.,
I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; z
5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022
r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w
każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie
których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość
postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania
sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga
uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Powyższe
oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób
indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.
W części orzeczeń wskazuje się, że także krótszą, np. ośmiomiesięczną
bezczynność sądu, jako naruszającą prawo strony do rozpoznania sprawy w
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia Sądu
Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13;
z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd
Administracyjny (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 lipca
2006 r., I OPP 64/06, LEX nr 360307; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08, LEX nr
479698; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08, LEX nr 479136; z 24 lipca 2008 r., I OPP
23/08, LEX nr 494267 oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10, LEX nr 619863).
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do
zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Jednakże powinien być on
stosowany przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, o których mowa w art. 2
ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość i w szczególnych przypadkach
domniemanie to może być wzruszone (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11
lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22).
I NSP 253/25
5
Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny
wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 5
kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022
r., I NSP 312/22; 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą, ilość spraw
oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że
przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy
też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek
zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06). Ostatecznie
Sąd jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną
odpowiedzialność za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego
obowiązku.
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu
Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż czas
oczekiwania na rozpoznanie niniejszej sprawy został przekroczony. W dniu 12
października 2022 r. do III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu
Apelacyjnego w Krakowie wpłynęła apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Nowym Sączu od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia
8 sierpnia 2022 r., o sygn. akt IV U 154/21, w sprawie o podleganie
ubezpieczeniom społecznym. Tego samego dnia sprawę zarejestrowano pod sygn.
III AUa 1599/22 i wylosowano przez system Losowego Przydziału Spraw sędziego
sprawozdawcę – referat oczekujący nr 1. W dniu 25 października 2022 r. wezwano
pełnomocnika wnioskodawczyni i zainteresowanego. W dniu 28 listopada 2022 r.
wpłynęła odpowiedź pełnomocnika wnioskodawczyni na apelację.
Po przeprowadzeniu postępowania międzyinstancyjnego 14 grudnia 2022 r. akta
zostały przekazane na kalendarz akt oczekujących na wyznaczenie terminu
rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. W dniu 11 czerwca 2025 r. Sędzia
Przewodniczący wyznaczył termin rozprawy apelacyjnej na dzień 2 września
2025 r. W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Krakowie od momentu wpływu
apelacji nie wyznaczył terminu rozprawy przez prawie dwa lata, to w ocenie Sądu
I NSP 253/25
6
Najwyższego, mając na względzie powyższe okoliczności, uzasadnione jest
stwierdzenie przewlekłości postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania, jest
także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania
skarżącego o zasądzenie na jego rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej. Orzekając
o przyznaniu skarżącej od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumy
pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust.
4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy
pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi
500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jednak nie mniej niż
w/w suma, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona
przewlekłość. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do zasądzenia
sumy wyższej i dlatego w tej części oddalił żądanie skarżącej. W związku z tym, że
11 czerwca 2025 r. w sprawie III AUa 1599/22 wyznaczono termin rozprawy na
dzień 2 września 2025 r., to nie było podstaw do zobowiązywania Sądu
Apelacyjnego w Krakowie do podejmowania czynności z pkt 2 skargi.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym
orzeczono w oparciu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3
k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania oraz §
14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. 2015, poz. 1800 ze zm.).
Marek Dobrowolski Elżbieta Karska Paweł Wojciechowski
JW.
[r.g.]
