I NSP 252/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 listopada 2025 r.
SSN Marek Dobrowolski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Elżbieta Karska
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie ze skargi X. G.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn.
III AUa 1019/24,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 13 listopada 2025 r.,
oddala skargę.
Elżbieta Karska Marek Dobrowolski Paweł Wojciechowski
UZASADNIENIE
X. G. (dalej: „skarżąca”) pismem z 12 czerwca 2025 r., (data prezentaty
Sądu Najwyższego – 23 czerwca 2025 r.) wniosła skargę na przewlekłość
postępowania i/lub bezczynność w postępowaniu prowadzonym przez
Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt III AUa 1019/24, wnosząc
o rozpoznanie sprawy w trybie pilnym, wezwanie Z. do dostarczenia rozliczenia
stanu konta na najbliższą rozprawę lub posiedzenie pod rygorem zasądzenia
całości wartości przedmiotu sporu, skierowanie pytania do Trybunału
Konstytucyjnego odnośnie konstytucyjności przepisu art. 24 ust. 6 d ustawy z dnia
13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2025 r., poz.
I NSP 252/25
2
350), zasądzenie zwrotu kosztów postępowania skargowego w przypadku
stwierdzenia zasadności skargi, zasądzenie sumy pieniężnej 3000 zł ze Skarbu
Państwa na rzecz skarżącej. Pismem z dnia 13 czerwca 2025 r. skarżąca
uzupełniła wnioski o żądanie stwierdzenia, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiło naruszenie Jej prawa do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że apelacja została złożona dnia
29 marca 2024 r., a wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 8 kwietna
2024 r. Losowanie referenta przeprowadzone zostało w dniu 17 czerwca 2024 r.,
czyli po 2 miesiącach, a zarządzenie o niezajmowaniu się sprawą wydano 3 marca
2025 r., choć sprawa jest prosta. Zdaniem skarżącej, czynności związane
z nadaniem sprawie biegu powinny być przeprowadzone w ciągu 30 dni,
a do 2 marca 2025 r. w sprawie nic się nie działo, czyli przez kolejne 8 miesięcy.
Od momentu wniesienia apelacji do chwili wniesienia skargi upłynął rok, 2 miesiące
i 4 dni, to stanowczo zbyt długo na zwrot nadpłaconych składek do Z., środki
te skarżąca mogłaby przeznaczyć na leczenie. Dalej podniosła, że Konstytucja RP
nie wymaga od obywatela posiadania rachunku pieniężnego w banku, wobec tego
interpretacja przepisów przeprowadzona przez Z., że zwrotu można dokonać
jedynie na konto bankowe, jest nieprawidłowa. Zdaniem skarżącej, nikczemnym
zachowaniem Sądu była bezczynność bez żadnej adnotacji w aktach, że zadano
pytanie Trybunałowi Konstytucyjnemu, co do konstytucyjności art. 24 ust. 6
d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co postulowała. Skarżąca
podnosiła, że składała wnioski o rozliczenie konta do Z., ale żądania te były
ignorowane, wobec czego wniosła o zawezwanie Z. przez Sąd do takiego
rozliczenia. Żądana suma pieniężna nie jest wygórowana względem zapisanej
w ustawie. Skarżąca wskazywała, że ma prawo do sprawnego rozpatrywania
jej roszczeń przez Sąd i co do zasady, takiej liczby sędziów, by sprawy przebiegały
terminowo, a wyroki były wydawane w tym samym roku, w którym złożono sprawę
do rozpatrzenia.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie pismem z 29 lipca 2025 r.,
na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania zgłosił
I NSP 252/25
3
swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi na przewlekłość
postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania
strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne
dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej,
niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej
wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). W świetle art. 2
ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość ocenie podlega w szczególności
terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, należy:
uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili
rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości sprawy,
znaczenie rozstrzygnięcia dla skarżącego, zachowanie się stron, w szczególności
strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie sprecyzowano, jaki
okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
W judykaturze przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można
mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej
na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy
(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05;
16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r.,
III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017 r., III SPP 42/17;
21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; 3 grudnia 2019 r.,
I NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Należy jednak zauważyć, że wskazana wyżej reguła stanowi jedynie ogólnie
przyjęty standard orzeczniczy, który może, choć wcale nie musi, znaleźć
I NSP 252/25
4
zastosowania w określonej sprawie. Sąd Najwyższy zwracał już kilkakrotnie uwagę,
że przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania nie oznacza
automatycznie wystąpienia stanu przewlekłości, gdyż dla jego stwierdzenia
konieczne jest zbadanie wszystkich okoliczności sprawy. Według
zaprezentowanego w tym zakresie stanowiska, przy ustalaniu, czy w konkretnym
przypadku mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, należy brać pod
uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, m.in. terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,
I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;
28 września 2021 r., I NSP 145/21). Wymóg ten uniemożliwia dokonanie oceny
przewlekłości postępowania w sposób mechaniczny, obligując tym samym
do oceny indywidualnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r.,
I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;
28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz przy uwzględnieniu indywidualnego charakteru każdej sprawy
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja
2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r.,
I NSP 145/21).
W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy, mając na uwadze powołane
przepisy i orzecznictwo, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym stwierdza,
że całościowa ocena analizowanego postępowania toczącego się przed Sądem
Apelacyjnym w Warszawie nie pozwala przyjąć, że jest ono prowadzone przewlekle.
Wyrokiem z 5 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XIII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącej od decyzji ZUS I Oddział
w Warszawie z 12 lipca 2023 r., którą odmówiono zwrotu nienależnie opłaconych
składek na ubezpieczenie zdrowotne. Akta sprawy wraz z apelacją skarżącej
wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 11 kwietnia 2024 r. i w tym
samym dniu sprawę skierowano do SLPS celem wylosowania sędziego referenta
oraz zarządzono przedstawienie akt referendarzowi sądowemu celem podjęcia
czynności. W dniu 12 kwietnia 2024 r. wylosowany został sędzia referent sprawy.
I NSP 252/25
5
Zarządzeniem z 14 czerwca 2024 r. referendarz sądowy podjął czynności mające
na celu nadanie biegu apelacji, w tym doręczenie jej odpisu organowi rentowemu,
powiadomienie stron o osobie wylosowanego referenta oraz pouczenie skarżącej
o przysługujących Jej uprawnieniach i ciążących na Niej obowiązkach procesowych.
Doręczenie pism nastąpiło 19 czerwca 2024 r. i 20 czerwca 2024 r. W dniu
22 sierpnia 2024 r. sędzia referent zarządziła skierowanie sprawy do referatu spraw
oczekujących na rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym i przedstawienie sprawy
po 13 stycznia 2025 r. Zarządzeniem z dnia 3 marca 2025 r. sędzia referent
zarządziła, z uwagi na dużą liczbę spraw pozostających w referacie, przedstawienie
sprawy po zakończeniu postępowań w sprawach, które wpłynęły wcześniej,
z zachowaniem kolejności. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2025 r. Sąd
Apelacyjny Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił
apelację skarżącej a odpis wyroku doręczono stronom.
W świetle powyższych ustaleń i przytoczonego wyżej, utrwalonego
orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie ulega wątpliwości, że przyjmowany
w orzecznictwie dwunastomiesięczny czas oczekiwania na wyznaczenie rozprawy
apelacyjnej w przedmiotowej sprawie został nieco przekroczony. Od wpływu
akt do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (tj. 11 kwietnia 2024 r.) do dnia wniesienia
niniejszej skargi (tj. 12 czerwca 2025 r.) upłynęło 14 miesięcy. Wskazać jednak
należy, iż utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje,
że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w jednej
instancji (zob. np. wyrok ETPC z dnia 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho
przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat
(zob. wyrok ETPC z dnia 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,
nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest
dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest
nadmiernie długi (wyrok ETPC z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy;
skarga nr 7984/77).
Sąd Najwyższy nie neguje, że czas trwania postępowania w sprawie może
nie być przez skarżącą postrzegany jako zadowalający. Sprawa przed Sądem
l instancji trwała jednak nieco ponad pół roku (7 miesięcy), a przed Sądem
Apelacyjnym w Warszawie nieco ponad rok (14 miesięcy - do daty wniesienia
I NSP 252/25
6
skargi na przewlekłość). Łącznie nie upłynął zatem okres 5 lat oczekiwania
na uzyskanie prawomocnego rozstrzygnięcia, ani żadna instancja nie trwała dłużej
niż dwa lata. W ocenie Sądu Najwyższego w postępowaniu apelacyjnym zostały
zatem podjęte czynności zmierzające do wydania prawomocnego rozstrzygnięcia.
Zauważyć też należy, że w sprawie wywołanej skargą na przewlekłość sąd
rozpoznający skargę nie jest uprawniony do merytorycznej oceny poprawności
podejmowanych decyzji, jeżeli ocena ta musiałaby przesądzić o sposobie
rozstrzygnięcia sprawy objętej skargą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z 25 listopada 2020 r., I NSP 166/20 i powołane tam orzecznictwo; także:
postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2020, I NSP 183/22).
W tych okolicznościach nie można zatem stwierdzić, że zachodzą podstawy
do stwierdzenia, że została spełniona, powoływana w orzecznictwie przesłanka
wielomiesięcznej bezczynności Sądu Apelacyjnego w Warszawie.
W tym stanie sprawy, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy
o skardze na przewlekłość oddalił skargę. Mając na uwadze powyższe Sąd
Najwyższy orzekł jak w sentencji.
sh
[r.g.]
I NSP 252/25
7
