I NSP 242/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 czerwca 2026 r.
SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Janusz Niczyporuk
SSN Adam Redzik
w sprawie ze skargi E. K.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn.
I ACa 2281/23,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 9 czerwca 2026 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w
Krakowie toczącym się pod sygnaturą akt I ACa 2281/23 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. przyznaje skarżącemu E. K. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2 000
(dwa tysiące) złotych za okres od 21 czerwca 2024 r. do 9 maja
2026 r.;
III. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Krakowie na rzecz skarżącego E. K. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem
Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Krakowie
do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu skargowym;
IV. oddala skargę w pozostałym zakresie;
I NSP 242/26
2
V. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Krakowie na rzecz skarżącego E. K. kwoty 200 (dwieście) złotych
uiszczonej tytułem opłaty sądowej od skargi.
Janusz Niczyporuk Elżbieta Karska Adam Redzik
UZASADNIENIE
Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki z 5 maja 2026 r., która wpłynęła
do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 11 maja 2026 r., skarżący E. K., działając przez
profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o: stwierdzenie przewlekłości postępowania
w sprawie o sygn. akt I ACa 2281/23, toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w
Krakowie (pkt 1); zlecenia Sądowi prowadzącemu postępowanie podjęcia
odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, w tym wyznaczenie terminu
rozprawy apelacyjnej (pkt 3); przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty
10 000,00 (dziesięć tysięcy) złotych (pkt 4), dopuszczenie dowodu z akt sprawy na
okoliczność długotrwałego i przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 5) oraz
zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego (pkt
6). Skarżący opłacił skargę na przewlekłość postępowania kwotą 200 (dwieście)
złotych.
W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił powody wniesienia skargi
na przewlekłość postępowania, swoją sytuację procesową, czynności
podejmowane w sprawie oraz ich przebieg. Nadmienił, że postępowanie w sprawie
prowadzone jest niezwykle opieszale bowiem przez okres ponad dwóch lat
nie wyznaczono terminu rozprawy. Wskazując na zasadność niniejszej skargi
podniósł, że akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 28 sierpnia
2023 r.
W odpowiedzi na skargę z dnia 15 maja 2026 r., Prezes Sądu Apelacyjnego
w Krakowie zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o jej oddalenie. W dalszej
części odpowiedzi przedstawił przebieg czynności przedmiotowego postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I NSP 242/26
3
Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na częściowe
uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość
postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości
postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania
od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim
etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej
i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych
w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony,
która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
I NSP 242/26
4
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca
2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r.,
III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18;
z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca
2019 r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r.,
I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r.,
I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym
przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu
rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu
ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie
zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników
wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość
postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny,
z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.
W części orzeczeń wskazuje się, że także krótszą, np. ośmiomiesięczną
bezczynność sądu, jako naruszającą prawo strony do rozpoznania sprawy
w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia
Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r.,
III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował
Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienia Naczelnego Sądu
Administracyjnego: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r.,
I OPP 16/08,; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08; z 24 lipca 2008 r., I OPP 23/08,
oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10). Ten utrwalony standard orzeczniczy
wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania
lub braku tejże. Jednakże powinien być on stosowany przy uwzględnieniu
wszystkich okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze
na przewlekłość i w szczególnych przypadkach domniemanie to może być
wzruszone (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19;
z 18 stycznia 2023 r., I NSP 373/22).
Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny
wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu
I NSP 242/26
5
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;
z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada
2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą, ilość
spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia,
że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań,
czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek
zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06).
W tym też kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać argumenty
zawarte w odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one do dezorganizacji
i opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają bez wpływu na stwierdzenie
przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd jako jednostka
reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność za niewłaściwe
wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku.
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa
Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,
iż czas oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został
przekroczony i wyniósł ponad 12 miesięcy.
Z treści odpowiedzi na skargę na przewlekłość postępowania wynika,
że akta sprawy wraz z apelacją powodów zostały przekazane
do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu 29 sierpnia 2023 r. wraz z apelacjami
obu stron. W dniu 21 września 2023 r. w sprawie został wylosowany sędzia referent.
W dniu 14 lutego 2024 r. zarządzono doręczenie odpisów apelacji. W dniu
19 marca 2024 r. wpłynęła odpowiedź pozwanego na apelacje powódki.
20 czerwca 2024 r. zarządzono złożenie akt w archiwum spraw oczekujących
na wyznaczenie terminu rozprawy. Zarządzeniem z dnia 12 maja 2026 r.
poinformowano, że wyznaczony został termin rozprawy apelacyjnej na dzień 2 lipca
2026 r.
W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Krakowie od momentu wpływu
akt wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem
wymienionych wezwań, nie podejmował czynności zmierzających
I NSP 242/26
6
do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ponad dwanaście miesięcy, a termin
rozprawy wyznaczył dopiero po wpłynięciu skargi na przewlekłość postępowania,
to w ocenie Sądu Najwyższego, mając na względzie powyższe okoliczności,
uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania w rozpoznawanej
sprawie.
Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania,
jest także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania
skarżącego o zasądzenie na jego rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej.
Orzekając o przyznaniu skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił,
iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa
na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania
postępowania, jednak nie mniej niż w/w suma, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie
znalazł podstaw do przyznania sumy wyższej i w tym zakresie żądanie oddalił.
W związku zaś z tym, że termin rozprawy apelacyjnej został wyznaczony na 2 lipca
2026 r. to za bezprzedmiotowe uznano zalecanie podejmowania czynności
w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym
orzeczono w oparciu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania
oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2023, poz. 1964).
Janusz Niczyporuk Elżbieta Karska Adam Redzik
JW
I NSP 242/26
7
[a.ł]
