I NSP 236/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 października 2025 r.
SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marek Dobrowolski
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie ze skargi B. P.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn.
VI ACa 920/23 ,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 15 października 2025 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Warszawie toczącym się pod sygnaturą akt VI ACa 920/23
nastąpiła przewlekłość postępowania;
II. przyznaje skarżącemu B. P. od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 3 500
(trzy tysiące pięćset) złotych za okres od 5 kwietnia 2023 r. do 2
września 2025 r.;
III. oddala skargę w pozostałym zakresie;
Marek Dobrowolski Elżbieta Karska Paweł Wojciechowski
UZASADNIENIE
Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki, która wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Warszawie
I NSP 236/25
2
2 listopada 2024 r., a do Sądu Najwyższego 12 czerwca 2025 r., skarżący B. P.,
działając w imieniu własnym, wniósł o: stwierdzenie przewlekłości postępowania w
sprawie o sygn. akt VI ACa 920/23, toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w
Warszawie oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty
20 000 (dwadzieścia tysięcy) złotych.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił swoje działania w sprawie,
korespondencję oraz wyjaśnił, że przez wiele miesięcy nie wykonano żadnej
czynności, nie wyznaczono terminu posiedzenia, nie nadesłano mu jakiegokolwiek
innego pisma procesowego. W treści uzasadnienia powołano także przepisy
Konstytucji RP, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i orzeczenia
Sądu Najwyższego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wyjaśniające
podstawy obowiązku Państwa-Strony rozpoznania indywidualnej sprawy
w rozsądnym terminie.
W odpowiedzi na skargę z dnia 4 września 2025 r., która wpłynęła
do Sądu Najwyższego tego samego dnia, Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie
zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o jej oddalenie. W dalszej części
odpowiedzi przedstawił kalendarium czynności podejmowanych w sprawie
o sygn. akt VI ACa 920/23 oraz obciążenia pracą, a także średni okres oczekiwania
na rozpoznanie spraw apelacyjnych w tym sądzie. W odpowiedzi znalazły
się także odwołania do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
w zakresie sposobu rozumienia przewlekłości postępowania, opis obciążeń
ww. Sądu oraz zasady kolejności rozpoznawania spraw. Prezes Sądu zapewnił
także w treści odpowiedzi, że sprawa rokuje na rychłe zakończenie w związku
z wyznaczeniem terminu rozprawy na dzień 2 września 2025 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na częściowe
uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
I NSP 236/25
3
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość
postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości
postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość
czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania
od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim
etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej
i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych
w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony,
która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu
12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca
2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r.,
III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18;
z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca
I NSP 236/25
4
2019 r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r.,
I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r.,
I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym
przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu
rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu
ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie
zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu
czynników wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza,
że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny,
z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.
W części orzeczeń wskazuje się, że także krótszą, np. ośmiomiesięczną
bezczynność sądu, jako naruszającą może prawo strony do rozpoznania sprawy
w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (patrz: postanowienia
Sądu Najwyższego: z 8 maja 2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r.,
III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Podobnie przyjmował
Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienia Naczelnego Sądu
Administracyjnego: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r.,
I OPP 16/08; z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08; z 24 lipca2008 r., I OPP 23/08,
oraz z 21 kwietnia 2010 r., II OPP 10/10). Ten utrwalony standard orzeczniczy
wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania
lub braku tejże. Jednakże powinien być on stosowany przy uwzględnieniu
wszystkich okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze
na przewlekłość i w szczególnych przypadkach domniemanie to może
być wzruszone (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r.,
I NSP 48/19; z 18 stycznia2023 r., I NSP 373/22).
Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny
wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;
z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada
2022 r., I NSP 312/22; 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą,
ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą
I NSP 236/25
5
do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest
wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie
spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy
jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP
10/06). W tym też kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać argumenty
zawarte w odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one
do dezorganizacji i opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają bez wpływu
na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd
jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność
za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku.
W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa
Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,
iż czas oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został
przekroczony i wyniósł ponad 12 miesięcy. Przedmiotowa sprawa dotycząca
odszkodowania, zainicjowana została pozwem z dnia 24 maja 2017 r.,
zaś w dniu 13 listopada 2019 r. wydano wyrok przed Sądem pierwszej instancji.
Akta sprawy zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Warszawie
w dniu 4 kwietnia 2023 r. Zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2024 r. zwrócono
się do Zakładu Karnego w B. o informację dotyczącą przesyłki zawierającej
apelację celem ustalenia, czy został zachowany termin do jej wniesienia.
Zarządzenie wykonano ponownie 13 lutego 2025 r. W dniu 11 lutego 2025 r.
zarządzono przelosowanie spraw z referatu sędziego, który został przeniesiony
do orzekania w VIII Wydziale Cywilnym. W dniu 22 maja 2025 r. wyznaczony został
termin rozprawy na dzień 2 września 2025 r. i w sprawie został wydany wyrok.
W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Warszawie od momentu wpływu
akt wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem
wymienionych ustaleń, nie podejmował czynności zmierzających
do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ponad dwanaście miesięcy,
to w ocenie Sądu Najwyższego, mając na względzie powyższe okoliczności,
uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania w rozpoznawanej
sprawie.
I NSP 236/25
6
Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Warszawie w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania,
jest także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania
skarżącego o zasądzenie na jego rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej.
Orzekając o przyznaniu skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Warszawie sumy pieniężnej w wysokości 3500 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił,
iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa
na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania
postępowania. Powyższe oznacza, że niezależnie od tego, że stwierdzenie
przewlekłości postępowania dotyczyło wyłącznie postępowania przed
Sądem Apelacyjnym w Krakowie, to do obliczenia sumy pieniężnej należało wziąć
pod uwagę cały okres trwania postępowania, który od wniesienia pozwu 1 grudnia
2011 r. do dnia wniesienia skargi 23 maja 2025 r. wyniósł ponad 13 lat.
W ocenie Sądu Najwyższego przyznana kwota rekompensuje skarżącej zaistnienie
i skutki przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie
Jednocześnie Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do zasądzenia sumy wyższej
i dlatego w tej części oddalił żądanie skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
JW
[a.ł]
