I NSP 196/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 lipca 2025 r.
Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący)
SSN Janusz Niczyporuk (sprawozdawca)
SSN Grzegorz Żmij
w sprawie ze skargi U.G.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w K. w sprawie o sygn. […],
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w K.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 3 lipca 2025 r.,
oddala skargę.
Janusz Niczyporuk Krzysztof
Wiak Grzegorz Żmij
UZASADNIENIE
Skargą z 7 maja 2025 r. (data prezentaty), na naruszenie prawa strony do
rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki U.G. (dalej także: Skarżąca)
działając wniosła o:
1) stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w K. w sprawie
(dalej: „Sąd Apelacyjny”) z apelacji U.G. przeciwko L.G., […], nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2) wydanie Sądowi Apelacyjnemu zalecenia zakończenia postępowania
apelacyjnego poprzez wydanie orzeczenia końcowego;
3) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kwoty 20 000 zł;
4) zasądzenie od Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego kosztów postępowania
I NSP 196/25
2
według norm prawem przepisanych.
Skarżąca przedstawiając motywy wniesionej skargi wyjaśniła, że 8 maja
2023 r. wniosła do Sądu Apelacyjnego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w C.
Przedmiotem postępowania jest sprawa o rozwód. Pismem z 20 lipca 2023 r. Sąd
Apelacyjny poinformował Skarżącą, że sprawa została zarejestrowana pod sygn.
akt […]. Następnie w miesiącu styczniu 2024 r. Skarżąca otrzymała odpowiedź na
wniesioną apelację, zaś w 17 czerwca 2024 r. złożyła wniosek o zabezpieczenie,
który Sąd Apelacyjny oddalił 18 lipca 2024 r. Odnosząc się do powyższego
Skarżąca wyjaśniła, że od tego czasu Sąd ten nie podjął żadnych czynności
mających na celu rozpoznanie sprawy, przez co wniesiona przez nią skarga
zasługuje na uwzględnienie.
Prezes Sądu Apelacyjnego w K. pismem z 5 czerwca 2025 r. wniósł
odpowiedź na skargę na przewlekłość postępowania zgłaszając swój udział w
sprawie oraz wnosząc o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne
dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to
konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania
orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosownie do art. 2 ust. 2
ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie
doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
I NSP 196/25
3
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od
jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie
skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej
zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej
zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o skardze na
przewlekłość postępowania, jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania
przed sądem apelacyjnym lub Sądem Najwyższym właściwy do jej rozpoznania jest
Sąd Najwyższy.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej
sprawie Sąd Najwyższy wyjaśnia, że wielokrotnie zwracał uwagę, że nieuprawniona
jest teza, że przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza
automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej
sprawy. Oceniając natomiast czy w danej sprawie mamy do czynienia
z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2
ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, zgodnie z którymi dla
stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w
szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w
celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r.,
I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP
145/21). Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w
sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Przy ocenie przewlekłość postępowania powinno się też uwzględnić
utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który uznaje,
że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej
instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r.
w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach
I NSP 196/25
4
powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego
2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe
w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny
czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy;
skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r.,
I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23).
Uwzględniając powyższe orzecznictwo, w ocenie Sądu Najwyższego
całościowa ocena postępowania prowadzonego w sprawie o sygn. akt […] przed
Sądem Apelacyjnym w K. nie pozwala na przyjęcie, że na dzień wniesienia skargi
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
było ono prowadzone przewlekle.
Sąd Najwyższy mając na uwadze okoliczności sprawy i terminowość
czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w K. stwierdził, że w sprawie nie
zachodzi nieuzasadniona bezczynność. Pozew Skarżącej wpłynął do Sądu
Okręgowego […]. Następnie Sąd ten zakończył postępowanie wyrokiem z […]. Akta
sprawy wraz z apelacją powódki wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach
[…]. W dniu […] zarządzono zawiadomienie stron o wylosowaniu sędziego
sprawozdawcy. Następnie Skarżąca pismem z […] wniosła o przeprowadzenie
testu niezawisłości i bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznania sprawy
w trybie art. 42a § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 334 z późn. zm.; dalej: „p.u.s.p.”).
Wniosek postanowieniem z […] został odrzucony z przyczyn formalnych.
Zarządzeniem doręczonym Skarżącej […] została ona wezwana do usunięcia
braków formalnych apelacji, poprzez sprecyzowanie zakresu zaskarżenia. Pismo
uzupełniające apelację wpłynęło do Sądu Apelacyjnego […] Następnie
zarządzeniem z […] zarządzono podjęto decyzję o doręczeniu pełnomocnikowi
pozwanego odpis apelacji, która ostatecznie została przez niego odebrana […]. W
następstwie powyższego odpowiedź na apelację wpłynęła do Sądu Apelacyjnego
[…], zaś jej odpis został doręczony Skarżącej […]. Natomiast […] złożyła ona
wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a […] wniosek o zabezpieczenie
alimentów. Zarządzeniem z […] zobowiązano obie strony do przedłożenia
I NSP 196/25
5
zaświadczeń o uzyskiwanych dochodach za okres ostatnich sześciu miesięcy.
Pozwanemu doręczono natomiast odpis wniosku Skarżącej o udzielenie
zabezpieczenia. Pismo Skarżącej dotyczące jej aktualnych dochodów wpłynęło do
Sądu Apelacyjnego […]. Odpowiedź pozwanego na udzielenie zabezpieczenia
wpłynęła do Sądu Apelacyjnego […]. Sąd Apelacyjny postanowieniem z […] oddalił
wniosek Skarżącej o udzielenie zabezpieczenia, które uzasadnił […] (doręczenie
nastąpiło […]).
Sąd Najwyższy wyjaśnia w świetle powyższego oraz uwzględniając
powołane orzecznictwo, całościowa ocena postępowania prowadzonego w sprawie
o sygn. akt […] toczącej się Sądem Apelacyjnym w K. nie pozwala na przyjęcie, że
na dzień wniesienia skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki było ono prowadzone przewlekle.
Z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie, w ramach którego Skarżąca
domaga się stwierdzenia przewlekłości rozpoczęło się jej pozwem, który wpłynął do
Sądu Okręgowego […]. Sąd Okręgowy zakończył postępowanie wyrokiem z […],
zaś akta sprawy wraz z apelacją powódki wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w
Katowicach […]. Po tym czasie Sąd Apelacyjny podjął szereg wskazanych wyżej
czynności w sprawie. Sąd Najwyższy wyjaśnia zatem, że wprawdzie na dzień
złożenia skargi na przewlekłość postępowania oczekiwanie na rozpoznanie apelacji
w przedmiotowej sprawie przekroczyło 12 miesięcy, jednak jak wynika z powyżej
przywołanego orzecznictwa ETPCz, dokonując oceny opóźnienia postępowania
przed sądem drugiej instancji, nie można pominąć iż postępowanie przed Sądem
Okręgowym mieściło się w standardach zaakceptowanych w orzecznictwie ETPCz,
przede wszystkim należy mieć na względzie, że łączny czas obu postępowań na
dzień wniesienia skargi nie przekroczył 5 lat. Skoro Sąd Apelacyjny podjął dotąd
szereg wyżej wskazanych czynności w sprawie, dlatego Sąd Najwyższy uznał, że
nie doszło do naruszenia prawa skarżącego do rozpoznania sprawy w
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1
ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji.
I NSP 196/25
6
Janusz Niczyporuk Krzysztof Wiak
[r.g.]
Grzegorz Żmij
