I NSP 194/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 czerwca 2026 r.
SSN Janusz Niczyporuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Elżbieta Karska
SSN Adam Redzik
w sprawie ze skargi J.B.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie,
w sprawie o sygn. akt III AUa 373/23,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
w dniu 2 czerwca 2026 r.,
1. stwierdza, że w postępowaniu prowadzonym przed Sądem
Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. akt III AUa 373/23
nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. przyznaje skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 2 000 zł
(dwa tysiące złotych) za okres od 15 marca 2023 r. do 16 kwietnia
2026 r.;
3. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Elżbieta Karska Janusz Niczyporuk Adam Redzik
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 11 lutego 2026 r. (data wpływu do Sądu Apelacyjnego
w Krakowie 12 marca 2026 r.) J.B. (dalej: „skarżący”) złożył skargę na naruszenie
prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu
I NSP 194/26
2
toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie pod sygn. akt III AUa 273/23.
Skarżący wniósł o:
1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. wydanie sądowi rozpoznającemu przedmiotową sprawę zalecenia
rozpoznania sprawy;
3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 16 000 zł;
4. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie kosztów
niniejszego postępowania.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w jego sprawie przekazanej do Sądu
Apelacyjnego w Krakowie do chwili obecnej nie została wyznaczona data rozprawy
sądowej a dokumentacja wpłynęła do Sądu Apelacyjnego 14 marca 2023 r.
i przez trzy lata nie została wyznaczona data rozprawy, co powoduje bezczynność
sądu i stanowi naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym
terminie.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie w piśmie z dnia 23 kwietnia 2026 r.
wniósł o oddalenie skargi J.B., a w przypadku jej uznania o przyjęcie mniejszej
kwoty odszkodowania. W uzasadnieniu pisma zostało wyjaśnione ponadto, że w
dniu 15 marca 2023 r. do III Wydziału tutejszego Sądu wpłynęła apelacja
wnioskodawcy J.B. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 25 stycznia
2023 r., sygn. akt VII U 579/22, w sprawie o ustalenie kapitału początkowego. Tego
samego dnia sprawę zarejestrowano pod sygn. akt III AUa 373/23 i wylosowano
przez System Losowego Przydziału Spraw sędziego sprawozdawcę. W apelacji
zawarto wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który rozpoznano po
uzupełnieniu braków formalnych 17 maja 2023 r. Dnia 18 maja 2023 r. odpis
apelacji ekspediowano do pełnomocnika organu rentowego. Następnie w dniu 29
maja 2023 r. do sądu wpłynęła skarga na orzeczenie referendarza, która została
rozpoznana 28 czerwca 2023 r. Po zakończeniu postępowania
międzyinstancyjnego 27 lipca 2023 r. akta zostały przekazane na kalendarz akt
oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. W
dniu 11 lutego 2026 r. do Sądu Apelacyjnego w Krakowie wpłynęła skarga pana J.B.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym
I NSP 194/26
3
bez nieuzasadnionej zwłoki, którą oświadczeniem z dnia 17 lutego 2026 r. skarżący
cofnął. Przewodniczący Wydziału dnia 18 lutego 2026 r. wyznaczył termin rozprawy
apelacyjnej na dzień 16 kwietnia 2026 r., w którym to dniu zapadł wyrok w sprawie.
W dniu 12 marca 2026 r. do Sądu Apelacyjnego w Krakowie wpłynęła skarga
wnioskodawcy J.B. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Zarządzeniem
Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 marca 2026 r. wezwano wnioskodawcę
do sprecyzowania charakteru kserokopii skargi złożonej 12 marca 2026 r. W dniu
27 marca 2026 r. wpłynęła odpowiedź na wezwanie, w której wnioskodawca
precyzuje, że pismo z 12 marca 2026 r. stanowi kolejną skargę na naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym
bez nieuzasadnionej zwłoki. Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik skarżącego
zarządzeniem z dnia 31 marca 2026 r. został wezwany do uzupełnienia braków
formalnych skargi. Dnia 2 kwietnia 2026 r. do III Wydziału Sądu Apelacyjnego
wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, informujące o wypowiedzeniu
pełnomocnictwa. Braki formalne skargi zostały uzupełnione osobiście przez
skarżącego w dniu 8 kwietnia 2026 r.
W piśmie z dnia 22 maja 2026 r. zatytułowanym „replika na odpowiedź
na skargę” (data wpływu do Sądu Najwyższego 28 maja 2026 r.) skarżący
podtrzymał w całości skargę i wniósł o przyznanie kwoty 15 000 zł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”),
strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga
dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania
I NSP 194/26
4
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne
dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej
niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej
wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Ustawa nie określa terminu, po upływie którego następuje przewlekłość
postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że stan taki
zachodzi zasadniczo w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji w zakresie
wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, przekraczającej 12 miesięcy
(tak np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 stycznia 2019 r., I NSP 4/18;
z 10 czerwca 2020 r., I NSP 67/20; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18).
W niniejszej sprawie apelacja wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu
15 marca 2023 r. Do czasu wniesienia przez skarżącego pierwszej skargi
na przewlekłość postępowania z dnia 11 lutego 2026 r., która została cofnięta
w dniu 17 lutego 2026 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie nie rozpoznał sprawy,
ani nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej. Termin rozprawy apelacyjnej
został wyznaczony dopiero w dniu 18 lutego 2026 r. na dzień 16 kwietnia 2026 r.
W niniejszym postępowaniu okres oczekiwania na rozpoznanie apelacji przez sąd
odwoławczy wynosił 36 miesięcy. W okresie tym nie zostały podjęte żadne
czynności, które uzasadniałyby tak długi czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy.
Już sama długość okresu bezczynności sądu przemawia więc za tym, że w sprawie
prowadzonej przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie pod sygn. akt III AUa 373/23
nastąpiła przewlekłość postępowania.
Uwzględniając skargę na przewlekłość postępowania apelacyjnego,
stosownie do treści art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
Sąd Najwyższy miał obowiązek rozstrzygnąć wniosek o zasądzenie
od Skarbu Państwa odpowiedniej sumy pieniężnej. Przyznanie jej stanowi sankcję
dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości
oraz rekompensatę dla skarżących za krzywdę moralną spowodowaną
przewlekłością postępowania (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia
2006 r., III SPP 154/05). Wysokość przyznanej sumy pieniężnej powinna być
proporcjonalna do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego.
Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres
I NSP 194/26
5
i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania sądowego
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 kwietnia 2019 r., I NSP 9/19;
z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).
Skarżący pierwotnie wnioskował o przyznanie sumy pieniężnej w kwocie
16 000 zł, ale nie uzasadniła dlaczego domaga się zasądzenia należności
w takiej wysokości, ograniczając się wyłącznie do samego żądania zapłaty
powyższej kwoty. Następnie w piśmie z dnia 22 maja 2026 r. skarżący wniósł
o zapłatę kwoty 15 000 zł uzasadniając, iż sprawa była dla niego bardzo istotna
albowiem dotyczyła wysokości należnego świadczenia emerytalnego, a długie
oczekiwanie na rozpoznanie apelacji naraziło skarżącego na długotrwałe
pozostawanie w niepewności, co do wysokości emerytury co miało wpływ
na podejmowane przez skarżącego decyzje życiowe. Sąd Najwyższy wziął
pod uwagę charakter sprawy oraz wielkość zwłoki w podejmowaniu czynności
przez Sąd Apelacyjny w Krakowie jak również to, że zasądzenie sumy pieniężnej
nie ma na celu wyrównanie szkody powstałej na skutek przewlekłości
postępowania. Z tych względów w ocenie Sądu Najwyższego kwota 2 000 zł
w pełni rekompensuje skarżącej zaistnienie i skutki przewlekłości postępowania
za okres od dnia 15 marca 2023 r. do 16 kwietnia 2026 r.
Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający
sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,
chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać
w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy
nie pozostawało zasadne zalecanie Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie
wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej z uwagi na to, iż w dniu 16 kwietnia
2026 r. sprawa została rozstrzygnięta.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
(J.C.)
[a.ł]
Elżbieta Karska Janusz Niczyporuk Adam Redzik
I NSP 194/26
6
