I NSP 189/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 lipca 2025 r.
Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący)
SSN Janusz Niczyporuk
SSN Grzegorz Żmij (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa O. B. i N. J.
przeciwko R. z siedzibą w W. prowadzącemu w Polsce działalność gospodarczą w
ramach Bank (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce
o zapłatę
na skutek skargi O. B. i N. J. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w
Krakowie w sprawie o sygn. akt I ACa 1577/22,
z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 3 lipca 2025 r.,
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w
Krakowie w sprawie o sygn. akt I ACa 1577/22 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
2. przyznaje O. B. i N. J. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie sumy pieniężne w wysokości po 2000 (dwa tysiące)
złotych za okres od 12 stycznia 2023 r. do 17 marca 2025 r.;
3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie wyznaczenie terminu
rozprawy w sprawie o sygn. akt I ACa 1577/22 nie później niż
w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia postanowienia
w sprawie rozstrzygnięcia niniejszej skargi;
4. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Krakowie
na rzecz O. B. i N. J. kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) złotych
I NSP 189/25
2
wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia wydania
niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego.
5. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Krakowie na rzecz O. B. i N. J. kwoty po 200 (dwieście) zł
tytułem nienależnie pobranej opłaty od skargi.
Janusz Niczyporuk Krzysztof Wiak Grzegorz Żmij
UZASADNIENIE
Skargą z 17 marca 2025 r. (data stempla pocztowego) skarżące O. B. i N. J.,
zastępowane przez profesjonalnego pełnomocnika – r.pr. K. P. wniosły o: stwierdzenia
przewlekłości postępowania w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie
I Wydział Cywilny sygn. akt. I ACa 1577/22 (1); zobowiązanie Sądu Apelacyjnego
w Krakowie do wydania zarządzeń o wyznaczeniu terminu rozprawy w ciągu 2 miesięcy od
rozpoznania skargi (2);. zasądzenie na rzecz skarżących od Skarbu Państwa sumy pieniężnej
w wysokości 2000 zł (3): zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżących kosztów
postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przewidzianych (2).
W uzasadnieniu skarżące podniosły, że sprawa wpłynęła do Sądu Apelacyjnego
dniu 5 października 2022 r. W sprawie złożono kilka wniosków o termin wskazując na datę
wpływu sprawy.
W ocenie skarżących żądana kwota 2.000 zł jest uzasadniona, ponieważ w sprawie
występuje poważny problem systemowy –„łatwa i prosta sprawa” wymagająca jednej
rozprawy, nie może być rozstrzygnięta przez Sąd (a dotyczy prawa do mieszkania i prawa
konsumenta chronionego konstytucyjnie) w okresie max. 2 lat procesu.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie w odpowiedzi na skargę z 24 kwietnia 2025 r.
r. zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku jej uznania – o
przyjęcie mniejszej kwoty odszkodowania.
I NSP 189/25
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r.
poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”), strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego
(przewlekłość postępowania).
Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych
przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie
albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania
przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego
w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się
łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania
skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także
charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,
która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa
orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który ocenia,
czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych
I NSP 189/25
4
warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie
(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę
oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga
nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga
nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r.,
skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r.,
skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r.,
skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki,
Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego
procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego
Trybunału.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania,
jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem apelacyjnym
lub Sądem Najwyższym - właściwy do jej rozpoznania jest Sąd Najwyższy.
Z analizy akt sprawy wynika, że akta sprawy wpłynęły do I Wydziału
Cywilnego Sądu Apelacyjnego w Krakowie 5 października 2022 r. z apelacją strony
pozwanej. Tego samego dnia wylosowany został sędzia referent, natomiast
17 października 2022 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji. Po wpłynięciu
odpowiedzi na apelację, 8 grudnia 2022 r. zarządzono złożenie akt w archiwum
w oczekiwaniu na termin rozprawy. 5 stycznia 2023 r. wpłynął wniosek powódek
o udzielenie zabezpieczenia, który został uwzględniony postanowieniem
z 12 stycznia 2023 r. W odpowiedzi na kolejne pisma skarżących z 7 lipca 2023 r.,
13 grudnia 2023 r, 16 maja 2024 r. i 14 stycznia 2025 r. Przewodnicząca Wydziału
pismami z 5 lipca 2023 r., 18 grudnia 2023 r., 27 maja 2024 r. oraz 22 stycznia
2025 r. poinformowała, że sprawa oczekuje na oznaczenie terminu rozprawy
zgodnie z kolejnością wpływu.
Przechodząc do oceny argumentacji podniesionej przez uczestnika
postępowania mającej wskazywać na bezzasadność skargi, w orzecznictwie
Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe
i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości
postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007, nr 7-8,
I NSP 189/25
5
poz. 121). Obciążenie pracą, ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej
prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej
sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu.
Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków
należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. zamiast wielu postanowienie
Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8,
poz. 120). Sąd Apelacyjny jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi
zatem formalną odpowiedzialność za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo
z powyższego obowiązku.
O przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić
w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu
rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005,
nr 23, poz. 384; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120;
z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121; z 18 maja 2016 r.,
III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17;
z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia
2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Nie oznacza to jednak,
że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie
których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość
postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania
sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga
uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania.
Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie
w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.
W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny w Krakowie pomimo kilkakrotnych
ponagleń nie podjął żadnej czynności zmierzającej do merytorycznego rozpoznania
sprawy przez ponad 2 lata, to jest od 12 stycznia 2023 r. do dnia złożenia skargi.
Powyższe pozwala stwierdzić, że w postępowaniu toczącym się przed Sądem
Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. akt I ACa 1577/22 doszło
do przewlekłości postępowania.
I NSP 189/25
6
Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Krakowie nastąpiła przewlekłość postępowania, jest obowiązek rozstrzygnięcia
w przedmiocie żądania skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kwoty 2 000 zł
tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej.
Orzekając o przyznaniu skarżącemu od Skarbu Państwa –
Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł,
Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy
zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Sąd Najwyższy wziął przy tym
pod uwagę żądanie skargi i przyznał zgodną z nim kwotę.
Uzasadnione jest wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie odpowiednich
zaleceń, w szczególności, że Sąd Apelacyjny pomimo aktywnej postawy
skarżących (powódek) wyrażającej się skierowaniu kilku pism ponaglających,
przez ponad dwa lata nie podjął stosownych czynności zmierzających
do zakończenia sprawy.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 2 i 4
ustawy o skardze na przewlekłość postępowania orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji
postanowienia.
O kosztach postępowania skargowego w punkcie 5 postanowienia
(wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 240 zł) orzeczono na podstawie art. 98
§ 1, 11 i 3 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze
na przewlekłość postępowania oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).
Janusz Niczyporuk
[SOP]
[a.ł]
Krzysztof Wiak Grzegorz Żmij
I NSP 189/25
7
