I NSP 185/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 czerwca 2026 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Tomasz Przesławski
SSN Maria Szczepaniec (sprawozdawca)
w sprawie ze skargi W.W.
przy udziale Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu o sygn. akt III APa 38/25 toczącym się przed Sądem Apelacyjnym
w Katowicach
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 11 czerwca 2026 r.,
1. umarza postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie
od kosztów sądowych;
2. oddala skargę.
Tomasz Przesławski Oktawian Nawrot Maria Szczepaniec
UZASADNIENIE
W.W. (dalej: „skarżący”) pismem z dnia 3 kwietnia 2026 r. (data prezentaty
biura podawczego) wniósł skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie o sygn.
akt III APa 38/25 toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach. Skarżący
wniósł o:
I NSP 185/26
2
1. stwierdzenie, że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w
Katowicach pod sygn. akt III APa 38/25 nastąpiła przewlekłość
postępowania;
2. zalecenie sądowi prowadzącemu postępowanie niezwłoczne wyznaczenie
terminu rozprawy apelacyjnej;
3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 10 000 zł;
4. zwolnienie skarżącego w całości od kosztów sądowych w postępowaniu
ze skargi na przewlekłość postępowania.
W uzasadnieniu skargi na przewlekłość postępowania wskazano, że
apelacja wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 20 sierpnia 2025 r.
Zdaniem skarżącego od tego czasu, tj. przez okres przekraczający 7 miesięcy, sąd
nie podjął żadnej czynności merytorycznej zmierzającej do rozstrzygnięcia sprawy.
Nie wyznaczono terminu rozprawy apelacyjnej. Dnia 26 marca 2026 r. skarżący
otrzymał z Sądu Apelacyjnego w Katowicach pismo informujące o znacznym
wydłużeniu rozpoznania apelacji z przyczyn kadrowych.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w piśmie z 20 maja 2026 r.
stanowiącym odpowiedź na skargę wniósł o jej oddalenie w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1725;
dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”), strona może wnieść
skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło
naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli
postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie
w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności
faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy
egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2
I NSP 185/26
3
ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu
tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności
ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.
Ustawa o skardze na przewlekłość postępowania nie określa wyraźnie, jaki
okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że o przewlekłości postępowania
apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej
instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która rwa co
najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005
r., III SPP 96/05; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;
14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 19 października 2017
r., III SPP 42/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, 3
grudnia 2019 r., I NSP 160/19; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza,
iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie
wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a
oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania
należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla
stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w
szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w
celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I
NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10
listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle
szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak
skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
I NSP 185/26
4
prowadzących sprawę oraz znaczenie materii objętej skargą (wyroki ETPC z:
21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; 4
kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko
Polsce;26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko
Polsce; 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko
Polsce;14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce;
zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I
– Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane
tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego z:
11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie
orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego
postępowania nie pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.
Postępowanie sądowe zostało zainicjowane wniesieniem pozwu
do Sądu Rejonowego w Tychach dnia 30 grudnia 2024 r. Wyrokiem z dnia 15 maja
2025 r., sygn. akt XI P 16/25 Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo
skarżącego. Akta wraz z apelacją skarżącego wpłynęły do Sądu Apelacyjnego
w Katowicach w dniu 20 sierpnia 2025 r. Sprawa została zarejestrowana pod sygn.
akt III APa 38/25. W dniu 21 sierpnia 2025 r. sprawa przydzielona została sędziemu
referentowi. Dnia 8 września 2025 r. dokonano kontroli formalnej apelacji i
wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych. W dniu 22 września
2025 r. wypożyczono akta do Prokuratury Rejonowej w Katowicach, zostały one
zwrócone w dniu 22 października 2025 r. W dniu 27 października 2025 r.
wypożyczono akta osobowe do Sądu Okręgowego w Katowicach. Dnia 17 grudnia
2025 r. wypożyczono akta do Sądu Rejonowego w Tychach. Odpis apelacji
skarżącego został doręczony stronie pozwanej w dniu 18 grudnia 2025 r. W dniu 2
stycznia 2026 r. ponownie wypożyczono akta Sądowi Rejonowemu w Tychach.
Dnia 21 stycznia 2025 r. do sądu wpłynęła odpowiedź strony pozwanej na apelację.
Dnia 26 lutego 2026 r. skarżący złożył pismo uzupełniające apelację
wraz z wnioskiem o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Następnie w dniu 2 marca
2026 r. wypożyczono akta Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie
Apelacyjnym w Katowicach. Pismem z dnia 30 marca 2026 r. skarżący złożył
I NSP 185/26
5
kolejne pismo z uzupełnieniem apelacji i powołaniem nowych dowodów. Dnia 2
kwietnia 2026 r. skarżący złożył „wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy
(ponaglenie) w trybie nadzoru administracyjnego i procesowego.” Ponadto skarżący
wielokrotnie wnosił pisma za pośrednictwem wiadomości e-mail do Sądu
Okręgowego w Katowicach, które następnie były przekazywane
Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach.
Pomiędzy wpłynięciem akt wraz z apelacją do Sądu Apelacyjnego w
Katowicach (20 sierpnia 2025 r.) i wniesieniem skargi na przewlekłość
postępowania (12 maja 2026 r.) upłynęło 9 miesięcy. W tym czasie sąd apelacyjny
zarejestrował sprawę, wylosowano sędziego referenta, dokonano kontroli formalnej
apelacji i wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniesionego
środka zaskarżenia oraz doręczono apelację stronie przeciwnej. Czynności
podejmowane były terminowo i zmierzały do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy nie mamy jeszcze do czynienia z
bezczynnością, która skutkowałaby koniecznością uwzględnienia skargi.
Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, istotę prawa do sądu
należy wiązać raczej z rzetelnym rozpatrzeniem sprawy, a nie z szybkim
rozpatrzeniem sprawy – w tym sensie, że nie zawsze szybkie rozpatrzenie sprawy
idzie w parze z rzetelnością jej rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 20 czerwca 2006 r., III SPP 27/06). Z tego względu w analizowanym przypadku
brak natychmiastowego rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy nie może per se
uzasadniać stwierdzenia przewlekłości postępowania. Powyższe oznacza więc
brak podstaw do stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie w rozumieniu
art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania.
Zaznaczenia wymaga ponadto, że przy ocenie czy w sprawie doszło do
przewlekłości postępowania, sąd bierze pod uwagę również zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. W ocenianej
sprawie skarżący po wniesieniu apelacji wniósł szereg pism i wniosków, które m.in.
rodziły konieczność wypożyczenia akt, co bez wątpienia ma wpływ na wydłużenie
ocenianego postępowania.
I NSP 185/26
6
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 1
ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w punkcie 2 sentencji
postanowienia.
Na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1228)
skarżący jest ustawowo zwolniony w całości od obowiązku uiszczenia kosztów
sądowych. W konsekwencji wydanie orzeczenia w przedmiocie zwolnienia od
kosztów sądowych należało uznać za zbędne. Postępowanie w tym zakresie
należało umorzyć na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość w zw.
z art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 355 k.p.c., o czym
Sąd Najwyższy orzekł w punkcie 1 postanowienia.
Tomasz Przesławski Oktawian Nawrot
M.L.
[r.g.]
Maria Szczepaniec
