I NSP 182/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 czerwca 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Marek Dobrowolski
SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)
w sprawie ze skargi A.G.,
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn.
VIII ACa 3818/25,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 3 czerwca 2025 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w Warszawie w sprawie o sygn. akt VIII ACa 3818/25 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie
terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie VIII ACa 3818/25 nie
później niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia
Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Warszawie odpisu niniejszego
postanowienia;
III. przyznaje A.G. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Warszawie sumę pieniężną w wysokości 4.000 (czterech tysięcy)
złotych za okres od 27 lipca 2021 r. do 3 czerwca 2025 r.;
IV. oddala skargę w pozostałym zakresie;
V. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić
skarżącej A.G. kwotę 200 (dwustu) złotych uiszczoną tytułem
opłaty od skargi;
I NSP 182/25
2
VI. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Warszawie na rzecz skarżącej A.G. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia
z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w
Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu skargowym.
Marek Dobrowolski Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 10 kwietnia 2025 r. A.G. (dalej: „Skarżąca”) złożyła skargę na
przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie
pod sygn. VIII ACa 3818/25. Skarżąca wniosła o:
1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w,
sprawie o sygn. akt. VIII ACa 3818/25, zachodzi przewlekłość postępowania;
2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty 5.000 zł;
3. wydanie Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę, zalecenia podjęcia
odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie;
4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie -na jej
rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa wg. norm
przepisanych.
W uzasadnieniu Skarżąca m. in. wskazała, że postępowanie w sprawie
prowadzonej przez Sąd I instancji rozpoczęło się 27.07.2021 r. i zakończyło się w
dniu 31.01.2023 r. Natomiast sprawa przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie
została zarejestrowana w dniu 04.08.2023 r. Pomimo złożenia stosownych
wniosków, do dnia dzisiejszego Sąd II instancji nie podjął czynności w sprawie (nie
doręczył nawet odpisu apelacji, co jest czynnością podstawową), a jedynie
przerejestrował sprawę pod nową sygn. akt VI ACa 2732/23 a następnie pod sygn.
akt VIII ACa 3818/25. Zdaniem skarżącej wskazania wymaga, że trudno uznać,
ażeby bierność Sądu uznać za uzasadnioną.
I NSP 182/25
3
Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie pismem z dnia 22 maja 2025 r.
zgłosił swój udział w sprawie oraz przedstawił okoliczności prowadzonego
postępowania sądowego, którego dotyczy przedmiotowa skarga na przewlekłość,
wnosząc o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na częściowe uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725;
dalej – ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę
o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie
jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie
zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa
dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i
prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej
dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na
przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie
doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie.
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która
trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12
maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r.,
III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19
października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia
I NSP 182/25
4
2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I
NSP 145/21).
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do
zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał
jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy
trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez
względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do
czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone
w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do
przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i
prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r.,
I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób
mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10
listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle
szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak
skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21
września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4
kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26
października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z
26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14
stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też
M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka - orzecznictwo, Tom I - Prawo
do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam
orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca
2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo
I NSP 182/25
5
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest
prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np.
wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie
Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu
lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie
Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z
faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania
postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77,
zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10
maja 2023 r., I NSP 35/23).
Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie
orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego
postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.
W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, iż sprawa została zainicjowana
pozwem z dnia 23 lipca 2021 r. W dniu 31 stycznia 2023 r. zapadł wyrok przed
Sądem pierwszej instancji.
Akta sprawy zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu
4 sierpnia 2023 r. wraz z apelacją strony pozwanej. Tego samego dnia sprawa
została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie w systemie SLPS.
Wylosowany został sędzia referent. W dniu 7 sierpnia 2023 r. sprawę wpisano do
repertorium ACa i skierowano do rozpoznania zgodnie z kolejnością wpływu. W
dniu 16 sierpnia 2023 r. Sędzia referent złożyła wniosek o wyłączenie od orzekania.
Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2023 r. wyłączono sędziego od orzekania w
sprawie. Sprawa została skierowana do losowania kolejnego sędziego referenta. W
dniu 24 sierpnia 2023 r. wylosowany został sędzia referent. W dniu 25 sierpnia
2023 r. sprawę wpisano do rep. ACa oraz zawiadomiono strony o składzie
orzekającym. W dniu 17 listopada 2023 r. pozwany złożył pismo procesowe
zgłaszając zarzut zatrzymania. W dniu 22 listopada 2023 r. powódka wniosła o
podjęcie czynności w sprawie, zaś 27 listopada 2023r. złożyła replikę na pismo
strony pozwanej. Zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2024 r. poinformowano
pełnomocnika powódki, że sprawa zostanie rozpoznania zgodnie z kolejnością
I NSP 182/25
6
wpływu stosownie do § 79 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18
czerwca 2019 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych. W
dniu 16 września 2024 r. i następnie 10 grudnia 2024 r. powódka wniosła ponownie
o podjęcie czynności w sprawie. Zarządzeniem z 18 marca 2025 r. poinformowano
powódkę, że sprawa zostanie rozpoznania zgodnie z kolejnością wpływu. Na
podstawie zarządzenia nr 23/2025 r. Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie
sprawa została zakreślona w rep. ACa w Wydziale VI Cywilnym i zarejestrowana z
Wydziale VIII Cywilnym. W dniu 18 marca 2025 r. powódka wniosła o podjęcie
czynności w sprawie. Zarządzeniem z dnia 14 kwietnia 2025 r. sprawa została
przedstawiona referendarzowi sądowemu celem nadania biegu apelacji.
Sprawdzone zostały braki apelacji, zawiadomiono o składzie orzekającym oraz
wezwano stronę pozwaną do oznaczenia wartości przedmiotu sporu, w terminie
tygodniowym pod rygorem sprawdzenia z urzędu wartości przedmiotu zaskarżenia.
Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2025 r. na podstawie zarządzenia nr 31/2005 r.
Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2025 r. sprawa
została skierowana do ponownego przydziału. W dniu 22 kwietnia 2025 r. w
sprawie wylosowany został sędzia referent. Zarządzeniem z dnia 22 maja 2025 r.
ustalona została opłata od apelacji oraz wezwano pełnomocnika strony pozwanej
do uiszczenia brakującej opłaty od apelacji, w terminie 7 dni pod rygorem
odrzucenia.
Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącej dot. przewlekłości postępowania
w niniejszej sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie
doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia i
zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej
zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej
zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie
jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącej, a jest
wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania
działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie
określonych procedur.
I NSP 182/25
7
Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,
że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.
Postępowanie apelacyjne trwa ponad 21 miesięcy (od 4 sierpnia 2023 r.
do chwili obecnej).
Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego
wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają bez
wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono
skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06).
Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić
mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest
wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie
spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy
jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP
10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).
Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania na
żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający
sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,
chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w
zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy, Sąd
Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie
wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później niż w
terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego odpisu
niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy do szczególnie
skomplikowanych
Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez skarżącej stosownego
żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę
pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Skoro
postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się w lipcu 2021 r. i trwa
nadal, Sąd Najwyższy przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości 4.000,00 zł
za okres od 27 lipca 2021 r. do 3 czerwca 2025 r. Tym samym dalej idące żądanie
skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 4000,00 zł, należało oddalić jako pozbawione
I NSP 182/25
8
usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość).
Ponadto nakazano Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić Skarżącej kwotę
200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi oraz przyznano od Skarbu Państwa
– Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżącej kwotę 240 złotych wraz z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem
Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do dnia zapłaty tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
Marek Dobrowolski Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
[r.g.]
