I NSP 181/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 maja 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)
SSN Paweł Księżak (sprawozdawca)
SSN Mirosław Sadowski
w sprawie ze skargi M. J. i E. J.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn.
VIII ACa 760/25,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 27 maja 2025,
oddala skargę.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
Pismem z 4 kwietnia 2025 r. r.pr. M. F., pełnomocnik M. J. oraz E. J. (zwani dalej:
„Skarżący”) wniósł skargę na przewlekłość postępowania, w sprawie toczącej się przed
Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. akt VIII ACa 760/25 (wcześniej: V ACa
1099/24), wnosząc o:
1. Stwierdzenie, że w sprawie o sygn. akt VIII ACa 760/25
(wcześniej: V ACa 1099/24), zawisłej przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie,
nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. Zlecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie podjęcie odpowiednich czynności w
wyznaczonym terminie;
I NSP 181/25
2
3. Przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze Skarżących kwoty
5000 (słownie: pięciu tysięcy) zł;
4. Zasądzenie od Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie na
rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego
według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżących wskazał, iż postępowanie przed sądem I
instancji toczyło się od 14 lutego 2022 r. (data rejestracji) do 11 stycznia 2024 r.
Natomiast postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie rozpoczęło się z dniem
18 marca 2024 r. (data rejestracji). Ponadto, że pomimo złożenia stosownych wniosków
oraz ponagleń sąd II instancji nie podjął żadnych czynności w sprawie, w tym nie doręczył
odpisu apelacji. Jedyną czynnością było przerejestrowanie sprawy pod nową sygnaturą,
co miało miejsce 21 stycznia 2025 r. Następnie pełnomocnik Skarżących podniósł,
że sprawa dotyczy roszczenia wynikającego z umowy kredytu indeksowanego kursem
waluty obcej – CHF oraz przytoczył orzecznictwo sądowe uzasadniające żądanie
stwierdzenia przewlekłości w przedmiotowym postępowaniu. Kończąc wskazał, że brak
uzyskania prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie uniemożliwia Skarżącym
podejmowanie ważnych życiowych decyzji dotyczących ich sfery majątkowej, a także jest
dla nich niezwykle stresujące.
W odpowiedzi na skargę Skarb Państwa – Prezes Sądu Apelacyjnego
w Warszawie wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając powyższe stanowisko
Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wskazał, powołując się m.in. na orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz), iż przedmiotowe postępowanie nie jest
prowadzone w sposób przewlekły. Zgodnie z nim nie stwierdza się naruszenia prawa
strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeśli postępowanie w jednej
instancji trwało nie dłużej niż 3 lata (por. wyrok ETPCz z dnia 10 lipca 1984 r. w sprawie
Guincho przeciwko Portugalii, skarga nr 8990/80), w dwóch instancjach 5 lat (por. wyrok
ETPCz z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie Donnadieu przeciwko Francji, skarga nr
19249/02), a z udziałem Sądu Najwyższego – 6 lat (por. wyrok ETPCz z dnia 9 stycznia
2007 r. w sprawie Gossa przeciwko Polsce, skarga nr 47986/99). Opóźnienie zaistniałe
w trakcie poszczególnych faz postępowania jest dopuszczalne pod warunkiem, że łączny
czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (por. wyrok ETPCz z dnia 8 grudnia
1983 r. w sprawie Pretto i inni przeciwko Włochom, skarga nr 7984/77).
I NSP 181/25
3
Następnie Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie nadmienił, iż wbrew stanowisku
Skarżących w postępowaniu apelacyjnym zostały podjęte czynności zmierzające do
rozpoznania sprawy i doręczenia odpisu apelacji oraz wyznaczony został termin rozprawy
na 12 czerwca 2025 r. Zdaniem Prezesa Sądu Apelacyjnego pozwala to na przyjęcie, że
sprawa zostanie rychło prawomocnie zakończona.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zaznaczył również, że pojęcie
przewlekłości postępowania nie jest zależne wyłącznie od długości toczącego się procesu i
okresu oczekiwania na termin rozprawy. Jedynie bowiem nadmierne odstępstwa od czasu
koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być
uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, a takie nie wystąpiły w niniejszej
sprawie. W oparciu o powyższe wskazał, że w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o
skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu
sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej: „u.s.p.p.”)
nie sprecyzowano, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać
za nieuzasadnioną zwłokę. Co więcej również w orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca
się uwagę, że oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością
postępowania, należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 u.s.p.p., w tym
terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie. Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania
nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie.
Kończąc Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wskazał na trudności kadrowe,
które są potęgowane ogromną liczbą spraw dotyczących roszczeń związanych z tzw.
kredytem frankowym. Zdaniem Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie tak nagłemu i
nieprzewidywalnemu wpływowi, liczonemu w dziesiątkach tysięcy pozwów, nie byłby w
stanie podołać żaden, najlepiej nawet zorganizowany sąd.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.s.p.p. strona może wnieść skargę o stwierdzenie,
że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa
do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie
trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych,
które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
I NSP 181/25
4
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość
postępowania).
Dokonana przez Sąd Najwyższy analiza akt przedmiotowej sprawy prezentuje
następujący stan faktyczny. Sprawa Skarżących została zainicjowana pozwem z 9 lutego
2022 r. W dniu 11 stycznia 2024 r. zapadł wyrok przed sądem I instancji. Akta sprawy
zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 18 marca 2024 r. wraz z apelacją
strony pozwanej. Tego samego dnia sprawa została zarejestrowana w systemie SLPS.
Został wówczas wylosowany sędzia referent. Następnie, 20 marca 2024 r. sprawę wpisano
do repertorium ACa oraz zarządzono zawiadomić strony o składzie orzekającym. Pismem
z 24 kwietnia 2024 r. pozwany zgłosił zarzut zatrzymania, a następnie strona powodowa
złożyła replikę na pismo pozwanego w przedmiocie zarzutu zatrzymania.
Kolejnymi pismami z 24 czerwca 2024 r., 30 stycznia i 3 kwietnia 2025 r. Skarżący wnieśli
o przyspieszenie postępowania w sprawie. Zarządzeniem z dnia 10 lipca 2024 r.
poinformowano Skarżących, iż czynności związane z nadawaniem biegu sprawom
podejmowane są zgodnie z kolejnością wpływu do referatu sędziego referenta, a także, że
z uwagi na upływ delegacji dotychczasowego sędziego referenta sprawa będzie podlegała
przydzieleniu nowemu sędziemu. Następnie zakreślono sprawę w Wydziale V i
zarejestrowano w Wydziale VIII Cywilnym tegoż sądu. Zarządzeniem z 30 kwietnia 2025 r.
polecono doręczenie odpisu apelacji pozwanego stronie przeciwnej oraz wyznaczono
termin rozprawy na dzień 12 czerwca 2025 r., co zostało wykonane niezwłocznie.
W ocenie Sąd Najwyższego przebieg dotychczasowego postępowania,
choć niewątpliwie długi, nie daje podstaw do twierdzenia, iż w sprawie doszło
do przewlekłości postępowania. Sąd Apelacyjny w Warszawie realizował czynności
zmierzające do rozpoznania sprawy Skarżących. Przede wszystkim jednak sprawa
Skarżących została skierowana na rozprawę.
Przepisy u.s.p.p. nie określają, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy
należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Judykatura Sądu Najwyższego
stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić
z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej
na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III
SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca
2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP
3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września
I NSP 181/25
5
2021 r., I NSP 145/21). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste
domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd
Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu
12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu
przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy. Oceniając, czy w danej sprawie
mamy do czynienia z przewlekłością postępowania – na co też wskazywał Prezes Sądu
Apelacyjnego w Warszawie – należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 u.s.p.p.
Zgodnie z nimi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd
w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10
listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza,
że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej
sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP
48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września
2021 r., I NSP 145/21). Niniejsza sprawa nie należała do kategorii pilnych i została
rozpoznana po okresie zwykłego oczekiwania, zgodnie z kolejnością wpływu.
Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę na podnoszoną w odpowiedzi
na skargę kwestię pogarszającej się sytuacji kadrowej Sądu Apelacyjnego w Warszawie
oraz zwiększonego obciążenia poszczególnych sędziów w tym Sądzie orzekających.
Sygnalizowane braki kadrowe wynikają ze złej organizacji wymiaru sprawiedliwości na
poziomie ogólnokrajowym, ponieważ to na władzach państwowych spoczywa obowiązek
należytego zorganizowania funkcjonowania władzy sądowniczej. Rzeczpospolita Polska
ma, wypływający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 6 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U.
1993, nr 61, poz. 284 ze zm.), obowiązek takiego organizowania systemu jurysdykcyjnego,
aby właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych w rozsądnych terminach
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 lipca 2005 r., III SPP 121/05; z 16 stycznia
2018 r., III SPP 57/17). Powołane okoliczności są całkowicie niezależne od stron
toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie postępowania, a zwłaszcza
od Skarżących. Trudności te – choć z punktu widzenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie
mają charakter obiektywny – nie powinny zatem blokować sprawnego prowadzenia
postępowania i nie mogą stanowić usprawiedliwienia braku rozpoznania sprawy w
rozsądnym terminie. Niemniej jednak, mimo że braki kadrowe uniemożliwiły szybsze
I NSP 181/25
6
rozpoznanie przez sąd II instancji sprawy Skarżących – nie prowadziły w tym wypadku do
powstania przewlekłości postępowania.
W powyższym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski
[J.M.]
[a.ł]
