I NSP 145/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 czerwca 2026 r.
Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący)
SSN Paweł Księżak
SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)
w sprawie ze skargi R.W.,
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn.II AKa
574/24,
po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i
Spraw Publicznych w dniu 9 czerwca 2026 r.,
I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w
Warszawie w sprawie o sygn. II AKa 574/24 nastąpiła
przewlekłość postępowania;
II. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu
rozprawy w sprawie o sygn. II AKa 574/24 nie później niż w
terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu
Apelacyjnego w Warszawie odpisu niniejszego postanowienia;
III. nakazuje zwrócić R.W. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu
Apelacyjnego w Warszawie kwotę 200 (dwustu) złotych
uiszczoną tytułem opłaty od skargi;
IV. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Warszawie na rzecz R.W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści)
złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w
I NSP 145/26
2
spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia
od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi
Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do dnia zapłaty
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu skargowym.
Paweł Księżak Krzysztof Wiak Mirosław Sadowski
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 27 marca 2026 r. R.W., (dalej: „skarżący”) złożył skargę na
przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie
o sygn. II AKa 574/24.
Skarżący wniósł o:
1. stwierdzenie przewlekłości postępowania, w zasadzie bezczynności w sprawie
o powyższej sygnaturze;
2. wydania sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia w rozsądnym
terminie wymaganych czynności;
3. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie kosztów tego
postępowania.
W uzasadnieniu skarżący m. in. wskazał, iż w dniu 27 lutego 2023 r. apelację
od wyroku z dnia 27 października 2021 roku złożył prokurator Prokuratury
Okręgowej w Warszawie. Dnia 8 marca 2023 roku apelację od wyroku
pierwszoinstancyjnego złożył pełnomocnik pozwanego będącego oskarżycielem
posiłkowym w sprawie XII K 40/14. Od dnia wpływu powyższych apelacji upłynęło
ponad 36 miesięcy. Do dnia złożenia skargi nie został wyznaczony termin rozprawy.
Brak rozpoznania sprawy przez tak długi okres naraża skarżącego na bardzo
poważne negatywne konsekwencje, w tym niepotrzebny stres powodujący nasilenie
się istniejących w jego organizmie chorób, zwłaszcza z uwagi na jego wiek –
skończone 78 lat.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie nie zgłosił udziału w sprawie
oraz nie zajął stanowiska.
I NSP 145/26
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023,
poz. 1725, dalej: „ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może
wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego
postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych
okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia
sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje,
że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania,
należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych
przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej,
która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca
2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r.,
III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r.,
III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19;
z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie
co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy
zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu
I NSP 145/26
4
12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu
przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej
sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę
kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,
czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności
ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;
z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się
w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,
który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle
szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,
jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów
prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie
Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie
Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94,
w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96,
w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98,
w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał
Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego,
Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także
postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września
2021 r., I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa
dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii,
nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,
nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania
I NSP 145/26
5
jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest
nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia
1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia
Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,
I NSP 35/23).
Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie
orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego
postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.
Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącego dot. przewlekłości
postępowania w niniejszej sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy
w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić
terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu
przeprowadzenia i zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter,
stopień faktycznej i prawnej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,
rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności
strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustalenie zaistnienia
przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu
i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych
oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi
przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur.
W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, że w dniu 27 lutego 2023 r.
apelację od wyroku z dnia 27 października 2021 r. złożył prokurator Prokuratury
Okręgowej w Warszawie. Dnia 8 marca 2023 roku apelację od wyroku
pierwszoinstancyjnego złożył Pełnomocnik Pozwanego będącego oskarżycielem
posiłkowym w sprawie XII K 40/14. Nie został wyznaczony termin rozprawy.
Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem,
że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania.
Postępowanie apelacyjne trwa ponad 39 miesięcy (od 27 lutego 2023 r.
do chwili obecnej).
Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego
wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają
bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie,
I NSP 145/26
6
w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca
2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry
orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość
postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień
ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania
warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie
Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22).
Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania
na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający
sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego
postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie,
chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać
w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy,
Sąd Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie
wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później niż
w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego
odpisu niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy
do szczególnie skomplikowanych
Ponadto nakazano zwrócić skarżącemu kwotę 200 zł uiszczoną na rachunek
Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie tytułem opłaty od skargi
oraz przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz
skarżącego 240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu
w Warszawie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu skargowym.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
[a.ł]
I NSP 145/26
7
Paweł Księżak Krzysztof Wiak Mirosław Sadowski
