I NSP 142/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 14 maja 2025 r.
SSN Tomasz Przesławski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Demendecki
SSN Adam Redzik
w sprawie ze skargi M. F.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w K. w sprawach o sygn.
III AUa 298/22,
z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w K.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 14 maja 2025 r.,
1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym
w K. w sprawie o sygn. III AUa 298/22 nastąpiła przewlekłość
postępowania;
2. przyznaje M. F. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w K.
sumę pieniężną w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych za
okres od 14 stycznia 2021 r. do 14 maja 2025 r.;
3. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Tomasz Demendecki Tomasz Przesławski Adam Redzik
UZASADNIENIE
M. F. (dalej: „skarżący”) pismem datowanym na 26 marca 2025 r. wniósł
skargę na przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym w K., sygn. III
AUa 298/22, wnosząc o:
I NSP 142/25
2
1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w K. nastąpiła
przewlekłość postępowania,
2. przyznanie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w K. sumy pieniężnej w
wysokości 20 000 zł (lub innej zgodnej z uznaniem sądu).
Ponadto, skarżący wniósł o zwolnienie od obowiązku wniesienia opłaty
za złożenie skargi, w związku z trudną sytuacją materialną.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że prze sponad 37 miesięcy nie zostały
podjęte żadne czynności procesowe w sprawie.
Pismem z 3 kwietnia 2025 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w K. zgłosił swój
udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku uznania o przyjęcie
mniejszej kwoty odszkodowania. W uzasadnieniu wskazano, że przyczyną
nierozpoznania sprawy jest sytuacja kadrowa III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych i liczba spraw oczekujących.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga wniesiona w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratura
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz.
1725 ze zm., dalej także jako: „u.s.p.p.”) zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.s.p.p. strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że
w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do
rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające
do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to
konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej
niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej
wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
W świetle art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dokonując oceny uwzględnia się łączny
dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,
niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter
sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która
I NSP 142/25
3
wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,
a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Z powyższego wynika, że ustawodawca nie zdecydował się na określenie
terminu, po upływie którego następuje przewlekłość postępowania. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wielomiesięczną bezczynność sądu,
polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź niepodejmowaniu czynności należy
utożsamiać z przewlekłością sądu (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12
grudnia 2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada
2019 r., I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r., I
NSP 151/20). Ocena przewlekłości postępowania ma jednak charakter
indywidualny i uwzględnia okoliczności konkretnej sprawy (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z
10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).
W toku postępowania o stwierdzenie przewlekłości postępowania sąd
oceniający sprawę analizuje nie tylko okres zaniechania jej rozpoznania, lecz bierze
pod uwagę wszystkie kryteria, o których stanowi art. 2 ust. 2 u.s.p.p.
Na potrzeby niniejszego postępowania dokonano analizy akt postępowania
toczącego się w Sądzie Apelacyjnym w K. o sygn. III AUa 298/22 Postępowanie
sądowe w ocenianej sprawie zainicjowane zostało 14 stycznia 2021 r. (data
wydania zarządzenia o wpisie sprawy do repertorium U Sądu Okręgowego w K., k.
1).
Akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w K. 11 lutego 2022 r. (data
prezentaty, k. 79).
11 lutego 2022 r. przeprowadzono w systemie SLPS losowanie sędziego
referenta (k. 81).
14 lutego 2022 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji pełnomocnikowi
organu rentowego (k. 82).
Pismem z 29 czerwca 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczeni
i przeprowadzenie dowodu z opinii psychologicznej, którą załączył do pisma (k. 85).
Pismem z 15 lipca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.
zwrócił się z wnioskiem o wypożyczenie akt rentowych (k. 92). Akta zostały
I NSP 142/25
4
wypożyczone na okres 3 miesięcy (k. 94). Akta sprawy zostały zwrócone 18
października 2022 r. (data prezentaty, k. 96).
Pismem z 5 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy w K. zwrócił się z wnioskiem o
wypożyczenie akt ZUS w raz z aktami zawierającymi dokumentację medyczną (k.
98). Akta zostały wypożyczone na okres 4 miesięcy (k. 99). Akta sprawy zostały
zwrócone 28 kwietnia 2023 r. (data prezentaty, k. 100).
Pismem z 20 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w K. zwrócił się o udzielenie
całej dokumentacji medycznej (orzeczniczej) z akt o sygnaturze III AUa 298/22 (k.
101). Akta zostały wypożyczone na okres 3 miesięcy (k. 102). Akta sprawy zostały
zwrócone 14 lutego 2024 r. (data prezentaty, k. 103).
Zarządzeniem z 2 kwietnia 2025 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej
na 4 czerwca 2025 r. (k. 104).
Przedstawiony przebieg postępowania apelacyjnego daje podstawy do
przypisania Sądowi Apelacyjnemu w K. nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu
sprawy. Nie zmienia tego fakt, że akta sprawy, bądź ich część medyczna,
wypożyczane były innym organom. Łącznie czas wypożyczenia faktycznie nie
przekroczył 9 miesięcy. Sprawa wpłynęła do Sądu Apelacyjnego 11 lutego 2022 r.
Sąd Apelacyjny od tego czasu nie podejmował żadnych czynności, poza
wyrażaniem zgody na wypożyczenie akt, które zmierzałyby do rozstrzygnięcia
sprawy. Sąd Najwyższy dostrzega, że w sprawie wyznaczony został termin
rozprawy na 4 czerwca 2025 r. Nie zmienia to jednak tego, że w sprawie wystąpiła
bezczynność, która nie znajduje żadnego obiektywnego usprawiedliwienia.
W realiach niniejszej sprawy, odnosząc się do stanowiska wyrażonego przez
Prezesa Sądu Apelacyjnego w K., należy także zaznaczyć, że Sąd Najwyższy
wielokrotnie wskazywał w swoim orzecznictwie, że okolicznością usprawiedliwiającą
opóźnienie w rozpoznaniu sprawy nie jest duży wpływ spraw (zob. np.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 6 lipca 2022 r., I NSP 222/22; z 23 marca
2022 r., I NSP 48/22). Podobnie trudności kadrowe nie mogą mieć zasadniczo
wpływu na rozpoznawanie spraw w rozsądnym terminie (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20).
Należy przy tym także zaznaczyć, że już w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r.
Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że znaczny i stale rosnący wpływ spraw oraz
I NSP 142/25
5
niewystarczająca obsada sędziów nie usprawiedliwia przewlekłości postępowania
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Strona
nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z organizacją wymiaru
sprawiedliwości.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 2
u.s.p.p. stwierdził, że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w K.
w sprawie o sygn. III AUa 298/22 nastąpiła przewlekłość postępowania.
Na podstawie art. 12 ust. 4 u.s.p.p. Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu
Państwa na rzecz skarżącego kwotę 2000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej.
Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie
skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość
postępowania prowadzonego przez komornika – od komornika, sumę pieniężną w
wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej, w granicach
wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów
postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może
przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego
trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego,
który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu
trwania postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już
skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. Sumy pieniężnej nie
przyznaje się w azie uwzględnienia skargi wniesionej przez Skarb Państwa
albo państwowe jednostki sektora finansów publicznych.
Sąd Najwyższy uznał za odpowiednie przyznanie skarżącym sumy
pieniężnej w wysokości 2000 zł za okres od 14 stycznia 2021 r. do 14 maja 2025 r.
W ocenie Sądu Najwyższego przyznana kwota rekompensuje skarżącym
zaistnienie i skutki przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym w K..
Wskazać należy, odnosząc się do wniosku skarżącego o zwolnienie od
kosztów sądowych, że postępowanie zgodnie z art. 36 ustawy z 28 lipca 2005 r. o
kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. (tekst jedn. Dz. U.
2024 poz. 959 ze zm.), w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i w
sprawach odwołań rozpoznawanych przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych
I NSP 142/25
6
pobiera się opłatę podstawową wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Regulacja ta stanowi lex specialis w stosunku do art. 17 ust. 1 u.s.p.p. i tym samym
wyłącza obowiązek uiszczania przez stronę opłaty sądowej od skargi (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 19 kwietnia 2023 r., I NSP 67/23; z 9 stycznia
2019 r., I NSP 16/18).
Wobec powyższego, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Tomasz Demendecki Tomasz Przesławski
MR
[r.g.]
Adam Redzik
