I NSP 112/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 maja 2026 r.
SSN Janusz Niczyporuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Leszek Bosek
SSN Grzegorz Pastuszko
w sprawie ze skargi L. C.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie
w sprawie o syn. akt III AUa 2151/24,
na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
w dniu 5 maja 2026 r.,
oddala skargę.
Leszek Bosek Janusz Niczyporuk Grzegorz Pastuszko
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 9 marca 2026 r., L.C. (dalej jako „skarżąca”), za
pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na naruszenie
prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki. W skardze, wniesionej na podstawie stosownych
przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony
do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym
lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez
nieuzasadnionej zwłoki (t.j.: Dz.U. 2018, poz. 75; dalej: ustawa o skardze
na przewlekłość postępowania, u.s.p.p.), skarżąca wystąpiła z wnioskami o:
I NSP 112/26
2
1. stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie toczącej się
przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach o sygn. akt I AUa 2151/24;
2. zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do zapłaty na rzecz
skarżącej kwoty 5 000 zł (pięć tysięcy złotych).
Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w piśmie z dnia 14 kwietnia
2026 r. zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi z uwagi
na brak podstaw do stwierdzenia przewlekłości i przytoczył we wskazanym zakresie
szeroką argumentację.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość
postępowania strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu,
którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne
dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej
niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej
wykonania orzeczenia sądowego.
Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres
oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości
postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności
sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej,
która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja
2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r.,
III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17;
z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18,
z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18 oraz z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19).
Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie
okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie
stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając
czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy w
I NSP 112/26
3
szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w
celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (postanowienie
Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19).
Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa
Europejski Trybunał Praw Człowieka, który ocenia, czy przewlekłość postępowania
jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy
uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy,
zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej
skargą (wyrok ETPC z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie
Wojnowicz przeciwko Polsce, LEX nr 42006; wyrok ETPC z 4 kwietnia 2000 r.,
skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce, LEX nr 40840; wyrok
ETPC z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko
Polsce, LEX nr 42801; wyrok ETPC z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96,
w sprawie Jedamski przeciwko Polsce, Biuletyn Biura Informacji Rady Europy
2003, nr 1, s. 55; wyrok ETPC z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98,
w sprawie W.M. przeciwko Polsce, Biuletyn Biura Informacji Rady Europy 2003,
nr 2, s. 30; zob. M. A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka –
orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001,
s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienie
Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19). W orzecznictwie Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka nie określono sztywnych granic czasowych
postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane
za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy
bez nieuzasadnionej zwłoki zależy od okoliczności konkretnej sprawy, a więc
wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania
(zob. P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy przez sąd w świetle
standardu Rady Europy a praktyka sądowoadministracyjna (w:) Stosowanie Prawa
Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70 oraz powołane tam
orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania
nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie
(postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19).
I NSP 112/26
4
Wobec powyższego, dokonując oceny, czy doszło do przewlekłości
postępowania, a tym samym czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania
sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, sąd – stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy
o skardze na przewlekłość postępowania – obok upływu czasu uwzględnia
indywidualne okoliczności sprawy związane z postępowaniem, ale także
okoliczności związane z organizacją wymiaru sprawiedliwości. Przewlekłość
postępowania nie może być jednak usprawiedliwiona samymi niedostatkami
organizacyjnymi wymiaru sprawiedliwości. Skarb Państwa nie może więc zwolnić
się z odpowiedzialności za przewlekłość postępowania sądowego, powołując się
tylko na zaniedbania władz publicznych w zakresie zapewnienia sądom
optymalnych warunków do sprawowania wymiaru sprawiedliwości, skutkujące
nadmiernym obciążeniem sędziów pracą oraz zaległościami w rozpatrywaniu spraw
sądowych (postanowienie Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19).
Przenosząc powyższe na realia rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy
wskazuje, że dokonał analizy akt sprawy, której dotyczy skarga, pod kątem
czynności podejmowanych w sprawie, a przedstawionych przez Sąd Apelacyjny
w Katowicach. I tak, wyrokiem z dnia 18 września 2024 r. Sąd Okręgowy
w Częstochowie oddalił odwołanie skarżącej od decyzji organu rentowego
w przedmiocie świadczenia uzupełniającego oraz dodatku pielegnacyjnego.
Akta sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach w dniu
26 listopada 2024 r., sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą III AUa 2151/24
i przydzielona sędziemu referentowi. W dniu 16 stycznia 2026 r. zarządzeniem
referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia
braków formalnych apelacji poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia,
w stosownej ilości odpisów, w terminie tygodniowym od daty doręczenia
niniejszego wezwania, pod rygorem odrzucenia apelacji. Przedmiotowe
zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 23 stycznia
2025 r. Braki zostały uzupełnione 30 stycznia 2025 r. i wówczas pełnomocnik
skarżącej dokonał również korekty wartości przedmiotu zaskarżenia. Odpis apelacji
pełnomocnika skarżacej wraz z odpisem apelacji po uzupełnieniu braku formalnego
oraz odpisem pisma stanowiących sprostowanie wartości przedmiotu zaskarżenia
został doręczony pełnomocnikowi organu rentowego w dniu 19 lutego 2025 r.
I NSP 112/26
5
Organ rentowy, wobec wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia
uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, pismem
procesowym z dnia 13 maja 2025 r. zwrócił się do Sądu Apelacyjnego
w Katowicach o wyposażenie akt rentowych. Akta rentowe zostały wypożyczone
16 maja 2025 r. i zwrócone do Sądu Apelacyjnego w dniu 30 czerwca 2025 r.
Zarządzeniem z dnia 26 lutego 2026 r. został wyznaczony termin rozprawy
apelacyjnej na dzień 13 kwietnia 2026 r., na której został wydany wyrok oddalający
apelację.
Biorąc pod uwagę przedstawiony powyżej przebieg wszystkich okoliczności
zaistniałych w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższe stwierdza, że od dnia przekazania
do Sądu Apelacyjnego w Katowicach akt sprawy, tj. od dnia 26 listopada 2024 r.
do dnia wniesienia przedmiotowej skargi tj. do 9 marca 2026 r. upłynęło
16 miesięcy. Jednakże - wbrew temu, co twierdzi skarżąca - w skardze wniesionej
9 marca 2026 r., w sprawie były podejmowane odpowiednie czynności zmierzające
do jej merytorycznego rozpoznania. Zarządzenie z 16 stycznia 2026 r. o wezwaniu
pełnomocnika do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia pozostawało
całkowicie zasadne, a w jego następstwie nie doszło do zwłoki w rozpatrzeniu
sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 marca 2017 r., III SPP 7/17,
LEX nr 2300161). Brak jest zatem jakichkolwiek obiektywnych okoliczności
w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych rozpatrywanej sprawy,
które uzasadniałyby stwierdzenie zaistnienia bezczynności w wyznaczeniu terminu
rozprawy apelacyjnej. Analiza poszczególnych czynności podejmowanych
w sprawie prowadzi do wniosku, że toczyło się ono bez zbędnej zwłoki.
W dotychczasowym orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje się,
że kilkumiesięczny okres wyczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy
apelacyjnej (kasacyjnej) mieści się w pojęciu rozsądnego terminu, w którym sprawa
może oczekiwać na jej rozpoznanie (por. przykładowo postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 14 lutego 2006 r., III SPP 7/06, OSNP 2007 nr 5-6,
poz. 88; z dnia 18 października 2007 r., III SPP 40/07, LEX nr 861707 oraz z dnia
27 czerwca 2013 r., WSP 4/13, LEX nr 1342181). Nie jest to jednak sztywna cezura
czasowa dla oceny zgodności postępowania z konwencyjnymi, konstytucyjnymi
i proceduralnymi dyrektywami osądzenia sprawy w rozsądnym terminie.
I NSP 112/26
6
Warunkiem zasadności skargi na przewlekłość jest niezakończenie postępowania
w "rozsądnym" terminie, a nie niepodjęcie przez sąd jakiejkolwiek czynności
procesowej.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1
ustawy o skardze na przewlekłość orzekł jak w sentencji.
(J.C.)
[a.ł]
Leszek Bosek Janusz Niczyporuk Grzegorz Pastuszko
