I NO 14/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Aleksander Stępkowski
Dnia 9 marca 2026 r.
w sprawie ze skargi D.O.
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
w postępowaniu przed Sądem Rejonowym Poznań – Stare Miasto
w Poznaniu w sprawie o sygn. VIII K 28/19,
po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych w dniu 9 marca 2026 r.
wniosku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu zawartego w postanowieniu
z 3 lutego 2026 r., sygn. II S 33/25 o rozstrzygnięcie sporu o właściwość,
na podstawie art. 38 § 1 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy
z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony
do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym
prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki stwierdza,
że właściwym do rozpoznania sprawy jest Sąd Okręgowy
w Poznaniu.
UZASADNIENIE
W dniu 17 lipca 2025 r. do Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto
w Poznaniu wpłynęła skarga D.O. (dalej: „skarżący”). W podstawie skargi
wskazano na art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o
skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
I NO 14/26
2
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz.
1725, dalej „ustawa o skardze na przewlekłość”). Skarżący wniósł o stwierdzenie,
że „w postępowaniu przed Sądem Rejonowym Poznań - Stare Miasto Sygn. akt VIII
K 28/19 nastąpiła przewlekłość postępowania”.
Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu 18 sierpnia 2025 r.
przekazał sprawę ze wskazanej wyżej skargi Sądowi Okręgowemu w Poznaniu.
Sąd Okręgowy w Poznaniu XVII Wydział Karny Odwoławczy
postanowieniem z 5 listopada 2025 r. (sygn. XVII S 29/25), uznał się za
niewłaściwy rzeczowo i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w
Poznaniu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarga dotyczy
postępowania, które faktycznie toczyło się przed Sądem Rejonowym Poznań -
Stare Miasto w Poznaniu w sprawie o sygn. akt VIII K 28/19, jednak istotny
fragment tego postępowania dotyczył uzyskania od organu niemieckiego, który
wcześniej wyraził zgodę na wydanie oskarżonego w ramach ENA do innej sprawy
Sądu Okręgowego w Poznaniu, następczej zgody na zastosowanie wobec
skarżącego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. W
ocenie Sądu Okręgowego w Poznaniu wskazana wyżej skarga odnosi się do
przewlekłości postępowań toczących się przed sądami obu rzędów. Dlatego
postanowiono o przekazaniu sprawy do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, na
podstawie art. 4 ust. 1a ustawy o skardze na przewlekłość.
Postanowieniem z 3 lutego 2026 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu II Wydział
Karny (sygn. II S 33/25) wszczął spór o właściwość z Sądem Okręgowym w
Poznaniu i wystąpił od Sądu Najwyższego o jego rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu
postanowienia wskazano na art. 4 ustawy o skardze na przewlekłość oraz na
okoliczność, że z treści pisma złożonego przez skarżącego nie wynika by skarga
dotyczyła sprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym w Poznaniu, a w
szczególności, zakończonego już postępowania wpadkowego prowadzonego pod
sygn. III Kop 36/21.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I NO 14/26
3
Zgodnie z art. 38 § 1 k.p.k. spór o właściwość między sądami rozstrzyga
ostatecznie sąd wyższego rzędu właściwy ze względu na siedzibę sądu, który
pierwszy wszczął spór. Spór o właściwość między sądem rejonowym a sądem
okręgowym rozstrzyga sąd apelacyjny, a spór o właściwość między sądem
apelacyjnym a innym sądem powszechnym - Sąd Najwyższy. Przywołany przepis,
stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, ma odpowiednie
zastosowanie w postępowaniu ze skargi na przewlekłość.
Ustawa o skardze na przewlekłość w art. 4 określa właściwość rzeczową i
miejscową sądów rozpoznających skargi na przewlekłość. W art. 4 ustawy skargi
na przewlekłość ustawodawca uregulował właściwość sądu do rozpoznania skargi
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,
przyjmując jako zasadę właściwość sądu przełożonego nad sądem, przed którym
toczy się postępowanie (ust. 1). Jednocześnie art. 4 ust. 1a przywołanego przepisu
stanowi, że jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem
rejonowym i sądem okręgowym – właściwym do jej rozpoznania w całości jest sąd
apelacyjny.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że skarżący jest jedynym
dysponentem skargi na przewlekłość, dlatego prawidłowe ustalenie treści zarzutów
podniesionych przez skarżącego w skardze na przewlekłość ma kluczowe
znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 20 kwietnia 2022 r., I NO 49/22; 27 kwietnia 2022 r., I NO 44/22;
z dnia 8 sierpnia 2024 r., I NO 10/24).
Skarżący D.O., w skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, wskazuje jednoznacznie i kilkakrotnie, że
skarga dotyczy postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare
Miasto w Poznaniu o sygn. akt VIII K 28/19. Z uzasadnienia skargi poza wnioskiem
„o stwierdzenie przewlekłości postępowania procesu sądowego o sygn. akt VIII K
28/19” i zasądzeniem od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł, brak jakichkolwiek
informacji precyzujących z jakimi czynnościami sądu lub zaniechaniem wykonania
jakich czynności, skarżący łączy zarzut przewlekłości postępowania. Skarżący
jednoznacznie wyraził swoje żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania
I NO 14/26
4
sądowego, oznaczając to postępowanie przez wskazanie sygnatury sprawy oraz
sądu, który prowadzi postępowanie.
Przy takiej redakcji skargi, uwzględniając wskazane wyżej orzecznictwo, teza
Sądu Okręgowego w Poznaniu, jakoby skarżący zarzucał przewlekłość
jednocześnie postępowaniu prowadzonemu przed Sądem Rejonowym Poznań –
Stare Miasto w Poznaniu i Sądem Okręgowym w Poznaniu, jest nieuzasadniona.
Z tego powodu właściwy do rozpoznania skargi na przewlekłość
postępowania sądowego jest sąd okręgowy, czyli, w realiach niniejszej sprawy,
Sąd Okręgowy w Poznaniu.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 38 § 1 k.p.k. w zw. z art. 8
ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[az]
[r.g.]
