I NKRS 65/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 lutego 2025 r.
Prezes SN Joanna Lemańska (przewodniczący)
SSN Tomasz Przesławski (sprawozdawca)
SSN Adam Redzik
w sprawie z odwołania X. Y.
od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr [...] z dnia [...] 2023 r.
w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu
na stanowisku sędziego sądu rejonowego w Sądzie Rejonowym w Przemyślu,
ogłoszonym w Monitorze Polskim z 2022 roku, poz. 686,
z udziałem X.1 Y.1
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 19 lutego 2025 r.,
uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę Krajowej
Radzie Sądownictwa do ponownego rozpatrzenia.
Tomasz Przesławski Joanna Lemańska Adam Redzik
UZASADNIENIE
Uchwałą nr [...] z [...] 2023 r. (dalej: „uchwała”) Krajowa Rada Sądownictwa
(dalej: „KRS” lub „Rada”), na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 maja 2011
r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. 2021, poz. 269, dalej: „u.KRS”),
I NKRS 65/23
2
postanowiła przedstawić Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o
powołanie X.1 Y.1 (dalej: „uczestniczka”) do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego sądu rejonowego w Sądzie Rejonowym w Przemyślu oraz nie przedstawić
Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o powołanie X. Y. (dalej:
„odwołująca się”) do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu rejonowego w
Sądzie Rejonowym w Przemyślu, ogłoszonym w Monitorze Polskim z 2022 r., poz.
686.
Powyższa uchwała została podjęta w związku z uchyleniem przez Sąd
Najwyższy wyrokiem z 4 kwietnia 2023 r. (sygn. I NKRS 8/23) uchwały Krajowej Rady
Sądownictwa nr [...]1 z dnia [...]1 2022 r. w przedmiocie przedstawienia wniosku o
powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu rejonowego w Sądzie
Rejonowym w Przemyślu, ogłoszonym w Monitorze Polskim z 2022 roku, poz. 686.
W uzasadnieniu wyroku z 4 kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy wskazał, że Rada
nie dokonała wszechstronnej analizy sprawy oraz sporządziła uzasadnienie,
w sposób wadliwy w takim stopniu, że niemożliwe stało się poddanie uchwały Rady
efektywnej kontroli sądowej. Sąd Najwyższy zaznaczył, że w istocie, w oparciu o
sporządzone uzasadnienie, trudno jest odtworzyć tok rozumowania KRS oraz
motywy, które legły u podstaw jej rozstrzygnięcia. Sąd Najwyższy wyraźnie podkreślił,
że większość sformułowań i ocen zaprezentowanych przez Radę w uzasadnieniu ma
charakter zdawkowy, ogólnikowy i niejako pozorny. Sąd Najwyższy wskazał, że
skoro Rada przyjęła za decydujące kryteria wyboru w tej procedurze nominacyjnej:
oceny kwalifikacyjne oraz doświadczenie zawodowe kandydatów – do czego miała
pełne prawo – to każdy z tych aspektów powinien zostać szczegółowo
przeanalizowany.
Zaskarżona uchwała podjęta została podczas posiedzenia KRS [...] 2023 r.
Rada stwierdziła, że wszyscy kandydaci spełniają wymagania ustawowe,
określone w art. 61 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych.
Na stronach 3-5 uchwały KRS przedstawiona została charakterystyka
kandydatów. Opisano ich wykształcenie, przebieg kariery zawodowej i indywidualne
osiągnięcia. Z kolei na stronach 5-7 uchwały KRS przedstawiono porównanie
i ocenę kandydatów.
I NKRS 65/23
3
W uzasadnieniu uchwały KRS stwierdziła, że przy podejmowaniu decyzji
kierowała się ocenami kwalifikacji oraz doświadczeniem zawodowym kandydatek.
Wskazano, że Rada uwzględniła, że obie uczestniczki postępowania otrzymały
pozytywne oceny kwalifikacji stwierdzające ich przydatność na stanowisko sędziego
sądu rejonowego (s. 6 uchwały KRS).
Jako kryterium różnicujące Rada przyjęła doświadczenie zawodowe
kandydatek (s. 7 uchwały KRS). KRS stwierdziła, że staż pracy X.1 Y.1 w stosowaniu
przepisów prawa jest zdecydowanie dłuższy od stażu pracy X. Y.. Zdaniem Rady w
wyższym stopniu wypełniła zatem kryterium doświadczenia zawodowego, o którym
mowa w art. 35 ust. 2 pkt 1 u.KRS. (s. 6 uchwały KRS).
Rada wskazała, że uwzględniła także opinię Kolegium Sądu Okręgowego w
Przemyślu (s. 7 uchwały KRS). Kolegium Sądu Okręgowego w Przemyślu na
posiedzeniu w dniu [...] 2022 r. zaopiniowało obie kandydatury negatywnie. KRS
wskazała jednak, że stanowisko Kolegium Sądu Okręgowego w Przemyślu nie
zostało w żaden sposób uzasadnione, zatem Rada uznała, że nie może ono stanowić
istotnego kryterium różnicującego kandydatki (s. 7 uchwały KRS).
Rada wskazała, że o przedstawieniu Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej
X.1 Y.1 zadecydował całokształt okoliczności sprawy, a w szczególności wieloletnie
doświadczenie zawodowe w stosowaniu przepisów prawa, w tym wykonywaniu
zawodu radcy prawnego oraz wnioski płynące z oceny jej pracy i kwalifikacji.
W ocenie Rady powyższe okoliczności spowodowały, że w trakcie
posiedzenia KRS [...] 2023 r. na:
1. X. Y. oddano 5 głosów „za”, przy braku głosów „przeciw” oraz 15 głosach
„wstrzymujących się” (oddano ogółem 20 głosów), zatem jej kandydatura nie
uzyskała wymaganej bezwzględnej większości głosów.
2. X.1 Y.1 oddano 19 głosów „za”, przy braku głosów „przeciw” oraz 1 głosie
„wstrzymującym się” (oddano ogółem 20 głosów), zatem jej kandydatura
uzyskała wymaganą bezwzględną większość głosów.
X. Y. pismem datowanym na 24 lipca 2023 r. wniosła odwołanie od powyższej
uchwały zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej uchwale zarzuciła sprzeczność z prawem, a odwołanie oparła
na następujących podstawach:
I NKRS 65/23
4
1. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik
sprawy, tj.:
1. art. 42 ust. 1 u.KRS w związku z art. 33 ust. 1 u.KRS i art. 35 ust. 2 u.KRS –
poprzez nienależyte, zdawkowe i nadmiernie ogólnikowe uzasadnienie
zaskarżonej uchwały i niewyjaśnienie w dostateczny i przejrzysty sposób
motywów, jakie legły u podstaw jej rozstrzygnięcia, co świadczy o całkowitym
pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wytycznych Sądu
Najwyższego zawartych w uzasadnieniu wyroku z 4 kwietnia 2023 r., sygn.
akt: I NKRS 8/23, którym przekazano niniejszą sprawę do ponownego
rozpatrzenia Krajowej Radzie Sądownictwa i co doprowadziło do powielenia
tych samych co poprzednio wadliwości uzasadnienia, polegających na:
1. ogólnikowym i lakonicznym uzasadnieniu uchwały KRS, ograniczającym się
do zdawkowego stwierdzenia o spełnieniu przez Uczestniczkę kryteriów
oceny wymienionych w art. 35 ust. 2 pkt 1 i 2 u.KRS w wyższym stopniu od
Odwołującej oraz ogólnikowych wzmianek: o bogatym doświadczeniu
Uczestniczki – bez uzasadnienia dlaczego to akurat doświadczenie
zawodowe Uczestniczki jawi się jako najbogatsze i najbardziej użyteczne dla
pełnienia służby publicznej na stanowisku sędziego sądu rejonowego; o
spełnieniu przez Uczestniczkę kryterium oceny kwalifikacji w stopniu
uzasadniającym przedstawienie jej kandydatury Prezydentowi RP – bez
uzasadnienia na czym polega przewaga Uczestniczki nad Odwołującą w
obrębie tego kryterium; o szkoleniach zawodowych Uczestniczki –
bez podania w uzasadnieniu jakichkolwiek szczegółów w tym zakresie;
2. braku zestawienia w uzasadnieniu uchwały KRS wszystkich ustawowych
kryteriów oceny wymienionych w art. 35 ust. 2 pkt 1 i 2 u.KRS z konkretnymi
cechami Uczestniczki i Odwołującej celem wyłonienia najlepszego kandydata
do pełnienia stanowiska sędziego oraz braku szczegółowego wyjaśnienia
przewagi kandydatki rekomendowanej nad Odwołującą;
3. całkowitym pominięciu lub arbitralnym zdewaluowaniu wszelkich okoliczności
niekorzystnych dla Uczestniczki, w szczególności tych wskazanych w ocenie
kwalifikacji przez sędziego wizytatora np.: uchybień w wykonywaniu przez
Uczestniczkę obowiązków pełnomocnika procesowego, braku bogatego
I NKRS 65/23
5
doświadczenia procesowego czy też skupieniu aktywności zawodowej
głównie na zagadnieniach z zakresu prawa administracyjnego oraz
całkowitego pominięcia lub, arbitralnego zdewaluowania wszelkich
okoliczności korzystnych dla Odwołującej, w szczególności wskazujących, że
Odwołująca spełnia zasadnicze kryterium oceny kwalifikacji w większym
stopniu aniżeli Uczestniczka, zdobyła bogatsze i bardziej zróżnicowane
doświadczenie zawodowe (w tym orzecznicze) i nabyła wszelkie umiejętności
niezbędne do wykonywania zawodu sędziego, posiada pozytywne opinie
przełożonych, stale podnosi swoje kwalifikacje i uzyskała wyższe poparcie
środowiska sędziowskiego niż Uczestniczka;
4. zdawkowym wskazaniu przyczyny, dla której KRS przedstawiła Prezydentowi
RP wniosek o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu
rejonowego w Sądzie Rejonowym w Przemyślu kandydaturę Uczestniczki,
która od Kolegium Sądu Okręgowego w Przemyślu nie uzyskała żadnego
poparcia, a wręcz uzyskała połowę głosów „przeciw”, podczas gdy wybranie
kandydata, który nie otrzymał lub otrzymał niższe poparcie środowiska
sędziowskiego musi być podyktowane dobrem wymiaru sprawiedliwości
i przekonująco uzasadnione;
powyższe uchybienia w ocenie Odwołującej mają istotny wpływ na wynik sprawy,
albowiem uzasadnienie uchwały KRS zostało sporządzone w sposób
uniemożliwiający poznanie rzeczywistych motywów podjęcia uchwały, sfera
motywacyjna uchwały w istocie nie została ujawniona, w tym w szczególności w
zakresie, w jakim KRS uznała, że kandydatura Odwołującej jest mniej
wartościowa od kandydatury Uczestniczki, co uniemożliwia weryfikację
zaskarżonej uchwały pod względem zgodności z prawem, a w konsekwencji
i kontrolę sądową;
5. art. 33 ust. 1 u.KRS – poprzez nierozważenie sprawy w sposób
wszechstronny, na podstawie udostępnionej dokumentacji, m.in. na skutek:
1. pominięcia wniosków płynących z oceny kwalifikacji Uczestniczki
sporządzonej przez SSO X.2 Y.2, z których wynika, że:
1. sędzia wizytator w podsumowaniu oceny kwalifikacji wskazuje jedynie, że
Uczestniczka „spełnia wymogi formalne stawiane kandydatom na stanowisko
I NKRS 65/23
6
sędziego sądu rejonowego”, podczas gdy SSO X.3 Y.3 oceniający Odwołującą,
we wnioskach opinii stwierdza dobitnie, że Odwołująca „spełnia wszelkie
wymogi do pełnienia urzędu sędziego”, posiada stosowną wiedzę prawniczą
oraz doświadczenie zawodowe i życiowe, a przedstawione w ocenie
kwalifikacji okoliczności „umożliwiają przyjęcie, że będąc powołana do
pełnienia urzędu sędziego będzie realizowała obowiązki z tego wynikające z
pełnym zaangażowaniem, w sposób rzetelny, poważny, odpowiedzialny, przy
zastosowaniu przepisów prawa i uwzględnieniu jej doświadczenia życiowego,
2. sędzia wizytator wskazał na szereg uchybień w wykonywaniu przez
Uczestniczkę obowiązków pełnomocnika procesowego m.in.: składanie pism
procesowych po upływie wyznaczonego terminu; wielokrotne nie stawianie się
na terminach rozpraw pomimo prawidłowego zawiadomienia, na których to
terminach dopuszczano i przeprowadzono dowód z zeznań świadków lub
przesłuchania stron; nieskładanie odpowiedzi na środki zaskarżenia, co
narażało stronę reprezentowaną przez Opiniowaną na negatywne skutki
procesowe, podczas gdy w ocenie kwalifikacji Odwołującej nie stwierdzono
jakichkolwiek, choćby najdrobniejszych uchybień ciążącym na niej
obowiązkom, z których Odwołująca wywiązuje się w sposób nienaganny i
profesjonalny;
3. sędzia wizytator wskazał: „19 z 25 spraw – wybranych losowo [...] – ma
jednorodny charakter” (sprawy depozytowe). „Spraw tych nie sposób uznać
za skomplikowane pod względem faktycznym i prawnym”, podczas gdy
Odwołująca przedstawiła do oceny więcej spraw o złożonym i
kontradyktoryjnym charakterze, a sędzia wizytator wskazał, że wśród spraw
Odwołującej, wybranych do oceny, „Opiniowana zwłaszcza w 3 sprawach
włożyła bardzo duży nakład pracy, wykazując dobra znajomość prawa i
orzecznictwa, a także właściwą intuicję prawniczą przy ich prowadzeniu”;
4. przyjęcia przez KRS, że Uczestniczka posiada bogate doświadczanie
zawodowe oraz wszechstronną wiedzę prawniczą, podczas gdy z oceny
kwalifikacji Uczestniczki sporządzonej przez SSO X.2 Y.2 wynikają odmienne
wnioski – opiniujący stwierdza: Kandydatka nie posiada bogatego
doświadczenia procesowego”, a ze zgromadzonych dokumentów wynika, że
I NKRS 65/23
7
praktyka zawodowa Uczestniczki w przeważającej części dotyczy prawa
administracyjnego i zagadnień związanych z funkcjonowaniem administracji
publicznej. Dodatkowo opiniujący wskazuje na szereg błędów proceduralnych
i uchybień Uczestniczki świadczących o braku należytej staranności w
świadczeniu pomocy prawnej przez profesjonalnego pełnomocnika. W
uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Rada w odniesieniu do Uczestniczki
wskazuje, że „jest ona prawnikiem skutecznym”. Stwierdzenie to jest jednak
niemiarodajne, mając na uwadze, że większość spraw wybranych do oceny
miała jednorodny i nieskomplikowany charakter. W uzasadnieniu zaskarżonej
uchwały natomiast dość ogólnikowo i lakonicznie przytoczono kwalifikacje
Odwołującej, które przy uwzględnieniu zgromadzonego w sprawie materiału
są lepsze w porównaniu z kwalifikacjami Uczestniczki. Ze zgromadzonych
dokumentów wynika, że Odwołująca wykonując zawód radcy prawnego
prowadziła indywidualną kancelarię radcowską, świadcząc usługi prawne na
rzecz zróżnicowanego grona klientów. W okresie tym współpracowała z KRP
Z. M., z K. i z S. sp. z o.o. – zajmując się szerokim wachlarzem zagadnień
prawnych. Opiniujący, w ocenie kwalifikacji, wskazał, że Odwołująca „posiada
obszerną wiedzę orzeczniczą jak i doświadczenie życiowe z racji
reprezentowania różnych stron postępowania, jak i wykonywania czynności
referendarza sądowego”. Odwołująca pracując na samodzielnym stanowisku
orzeczniczym jako referendarz sądowy zdobyła o wiele bardziej różnorodne
doświadczenie zawodowe, aniżeli Uczestniczka, albowiem zapoznała się z
charakterem i specyfiką pracy orzeczniczej, a tym samym nabyła umiejętności
niezbędne do wykonywania zawodu sędziego. Z przedłożonych opinii
Prezesa i Wiceprezesa Sądu Rejonowego w Przemyślu wynika, że
kwalifikacje merytoryczne Odwołującej oceniane przez pryzmat poziomu
orzeczniczego są bardzo dobre, co potwierdza wysoki wskaźnik stabilności
orzecznictwa. Odwołująca w trakcie pracy orzeczniczej prowadziła również
posiedzenia jawne, w trakcie przewodniczenia, którym wykazała się
znajomością reguł rządzących tymi postępowaniami, a także umiejętnością
panowania nad przebiegiem postępowania, stronami, uczestnikami,
pełnomocnikami i publicznością biorącą udział w posiedzeniach;
I NKRS 65/23
8
5. przyjęcia przez KRS, że Uczestniczka ma najdłuższy staż pracy, podczas gdy
staż pracy zarówno Uczestniczki jak i Odwołującej się jest trudny do
precyzyjnego obliczenia, m.in.: mając na względzie fakt, że Odwołująca,
w okresie wykonywania zawodu radcy prawnego, świadczyła usługi na rzecz
więcej niż jednego podmiotu jednocześnie w zakresie pełnego etatu, a
ponadto w tym samym czasie prowadziła indywidualną działalność
gospodarczą w formie Kancelarii Radcy Prawnego, natomiast Uczestniczka
nigdy nie prowadziła indywidualnej działalności gospodarczej, a pracę
świadczyła jedynie na podstawie umowy o pracę i w niepełnym wymiarze
czasu pracy (np. w Urzędzie Gminy w Krasnem w latach 2008-2016,
t.j. przez 8 lat, Uczestniczka była zatrudniona jedynie w wymiarze 1/2 etatu,
zaś od roku 2016 do chwili obecnej zatrudniona jest w wymiarze 3/4 etatu).
Przeliczając zatem czas pracy na pełne etaty i uwzględniając czas
efektywnego wykonywania zawodu, kryterium stażu pracy przedstawia się
korzystniej u Odwołującej;
6. arbitralnego zdewaluowania opinii Kolegium Sądu Okręgowego w Przemyślu,
która to opinia jest bardziej korzystna dla Odwołującej niż dla Uczestniczki,
bowiem Uczestniczka od Kolegium Sądu Okręgowego w Przemyślu
nie uzyskała żadnego poparcia, a w ręcz uzyskała połowę głosów „przeciw”,
a Odwołująca uzyskała poparcie połowy składu Kolegium Sądu Okręgowego
w Przemyślu, przy braku głosów „przeciw”, podczas gdy wybranie kandydata,
który nie otrzymał lub otrzymał niższe poparcie środowiska sędziowskiego
musi być podyktowane dobrem wymiaru sprawiedliwości;
7. arbitralnego pominięcia opinii przełożonych, do której to kwestii KRS wcale się
nie odnosi, podczas gdy opinie służbowe przedstawione przez Odwołującą są
bardziej miarodajne przy dokonywaniu oceny jej predyspozycji do pełnienia
funkcji sędziego sądu rejonowego niż opinie przedłożone przez Uczestniczkę.
Opinie dotyczące Odwołującej zostały sporządzone m.in. przez Prezesa i
Wiceprezesa Sądu Rejonowego w Przemyślu, pochodzą zatem od
orzeczników legitymujących się ogromnym doświadczeniem i poważaniem w
środowisku, mających wiedzę pozwalającą na dokonanie rzetelnej,
merytorycznej i miarodajnej oceny kwalifikacji zawodowych Odwołującej jako
I NKRS 65/23
9
prawnika i pracownika sądu. Zarówno Prezes jak i Wiceprezes Sądu
Rejonowego w Przemyślu wskazali, że Odwołująca posiada bardzo dobre
kwalifikacje do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu rejonowego i
wyrazili pełne poparcie dla jej kandydatury, co jest znaczące, z uwagi na fakt,
że przedmiotowy konkurs odbywa się na stanowisko sędziego sądu
rejonowego w Sądzie Rejonowym w Przemyślu. Odwołująca przedłożyła
również opinię Dziekana OIRP w Rzeszowie i przełożonych Odwołującej,
kierujących podmiotami, z którymi stale współpracowała wykonując zawód
radcy prawnego, będących doświadczonymi i praktykującymi prawnikami.
Natomiast przedłożone przez Uczestniczkę opinie Wójta Gminy Krasne oraz
Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej – osób niebędących
praktykującymi prawnikami – nie stanowią podstawy dla formułowania tak
miarodajnych ocen co do kwalifikacji zawodowych Uczestniczki jako prawnika
i kandydata na stanowisko sędziego, jak opinie dotyczące Odwołującej;
8. przyjęcia, że o przedstawieniu Prezydentowi RP kandydatury Uczestniczki
„zadecydował całokształt okoliczności sprawy, a w szczególności: wieloletnie
doświadczenie zawodowe w stosowaniu przepisów prawa, w tym w
wykonywaniu zawodu racy prawnego oraz wnioski płynące z pozytywnej
oceny jej pracy i kwalifikacji”, chociaż to Odwołująca spełnia zasadnicze
kryteria w wyższym stopniu aniżeli Uczestniczka, albowiem, jak wynika ze
zgromadzonej w sprawie dokumentacji, ocena kwalifikacji Odwołującej jest
lepsza niż Uczestniczki – nie zawiera żadnych zastrzeżeń opiniującego;
Odwołująca posiada różnorodne kwalifikacje – doświadczenie w wykonywaniu
różnych zawodów prawniczych: posiada ponad 6-letnie doświadczenie w
wykonywaniu zawodu radcy prawnego i ponad 4-letnie doświadczenie w
sądownictwie powszechnym na samodzielnym stanowisku orzeczniczym jako
referendarz sądowy; stale podnosi poziom swojej wiedzy o czym świadczą
odbyte liczne szkolenia z różnych dziedzin prawa; jej praca jest wysoko
oceniana przez przełożonych i współpracowników, na co wskazują opinie
potwierdzające, że ma ona należytą wiedzę prawniczą, predyspozycje,
umiejętności i doświadczenie życiowe niezbędne do zajmowania stanowiska
sędziego sądu rejonowego w Sądzie Rejonowym w Przemyślu
I NKRS 65/23
10
przy czym wskazane uchybienia mają istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem
zaskarżona uchwała została podjęta bez dochowania obowiązku wszechstronnego
rozważenia okoliczności sprawy i bez wnikliwego zbadania materiałów sprawy
udostępnionych KRS oraz na skutek dokonania oceny w sposób dowolny, niezgodnie
ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co doprowadziło do uznania przez KRS,
iż to Uczestniczka w wyższym stopniu niż Odwołująca spełnia wynikające z ustawy
o KRS kryteria wyboru kandydata do przedstawienia Prezydentowi RP z wnioskiem
o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu rejonowego w Sądzie
Rejonowym w Przemyślu;
9. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 35 ust. 2 u.KRS – poprzez jego błędną wykładnię polegającą
na nieuzasadnionym przyjęciu, iż:
1. wskazane w treści tego przepisu kryterium „oceny kwalifikacji kandydatów” w
istocie jest tożsame z oceną kwalifikacji sporządzoną przez sędziego
wizytatora, podczas gdy przy badaniu oceny kwalifikacji powinno uwzględniać
się wszystkie elementy składające się na teoretyczne i praktyczne
umiejętności potrzebne do wykonywania zawodu sędziego, a tym samym pod
pojęciem kwalifikacji należy rozumieć także wyniki ukończenia studiów i
egzaminu zawodowego, ukończone szkolenia, reprezentowaną w toku
wykonywania dotychczasowej pracy wiedzę prawniczą, opinie przełożonych
oraz opinię Kolegium Sądu Okręgowego, sposób organizowania pracy i
wywiązywania się z obowiązków, uwzględnienie jakie dany kandydat
wykonywał czynności związane ze stosowaniem prawa, w szczególności, czy
podejmował samodzielne decyzje, za które musiał wziąć odpowiedzialność,
czy brał udział w rozstrzyganiu sporów sądowych;
2. wskazane w treści tego przepisu kryterium „doświadczenia zawodowego”
w istocie jest tożsame ze stażem zawodowym, podczas gdy w orzecznictwie
Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazuje się, że nie można sprowadzać
kryterium doświadczenia zawodowego jedynie do czasu wykonywania
określonego zawodu prawniczego, kryterium to nie może być oderwane od
innych, a jeżeli jest ograniczone tylko do długości stażu, to może mieć
charakter dyskryminujący; dodatkowo przy omawianiu doświadczenia
I NKRS 65/23
11
zawodowego należy również zwrócić uwagę na kwestię podnoszenia
kwalifikacji;
3. art. 35 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.KRS – poprzez jego niewłaściwe zastosowanie
i błędne przyjęcie, iż kandydatura Uczestniczki jest lepsza niż kandydatura
Odwołującej, podczas gdy to Odwołująca spełnia wszystkie kryteria oceniane
łącznie w większym stopniu niż Uczestniczka, albowiem:
1. posiada bardziej pozytywną ocenę kwalifikacji, w której sędzia wizytator
stwierdza, że „spełnia wszelkie wymogi do pełnienia urzędu sędziego”,
posiada stosowną wiedzę prawniczą oraz doświadczenie zawodowe i życiowe,
a przedstawione w ocenie kwalifikacji okoliczności „umożliwiają przyjęcie, że
będąc powołana do pełnienia urzędu sędziego, będzie realizowała obowiązki
z tego wynikające z pełnym zaangażowaniem, w sposób rzetelny, poważny,
odpowiedzialny, przy zastosowaniu przepisów prawa i uwzględnieniu jej
doświadczenia życiowego”, podczas gdy ocena kwalifikacji Uczestniczki
zawiera stwierdzenie, że „spełnia wymogi formalne stawiane kandydatom na
stanowisko sędziego sądu rejonowego”. W ocenie kwalifikacji Odwołującej nie
stwierdzono jakichkolwiek, choćby najdrobniejszych uchybień ciążącym na
niej obowiązkom, z których Odwołująca wywiązuje się w sposób nienaganny,
podczas gdy w opinii o Uczestniczce sędzia wizytator wskazał na szereg
uchybień w wykonywaniu przez Uczestniczkę obowiązków pełnomocnika
procesowego oraz podkreślił jednorodny i nieskomplikowany charakter
prowadzonych przez nią spraw;
2. posiada różnorodne i wszechstronne doświadczanie zawodowe
i szeroki zakres wiedzy zarówno teoretycznej, jak i praktycznej, wykonując
zawód radcy prawnego prowadziła indywidualną kancelarią radcowską,
świadcząc usługi prawne na rzecz zróżnicowanego grona klientów. W okresie
tym współpracowała z K. sp. z o.o. – zajmując się różnymi dziedzinami prawa.
Od 2019 r. Odwołująca pracuje jako referendarz sądowy wykonując obowiązki
bezpośrednio związane z działalnością orzeczniczą i w tym czasie zdobyła o
wiele bardziej zróżnicowane doświadczenie zawodowe, aniżeli Uczestniczka
oraz zapoznała się z charakterem i specyfiką pracy orzeczniczej, a tym
samym nabyła umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu sędziego, w
I NKRS 65/23
12
tym doświadczenie w prowadzeniu posiedzeń jawnych, zaś jak stwierdza
sędzia wizytator, oceniając kwalifikacje Uczestniczki, „[...] Kandydatka
nie posiada bogatego doświadczenia procesowego”, a ze zgromadzonych
dokumentów wynika, że praktyka zawodowa Uczestniczki w przeważającej
części dotyczy prawa administracyjnego i zagadnień związanych z
funkcjonowaniem administracji publicznej;
3. staż pracy zarówno Uczestniczki jak i Odwołującej się jest trudny do
precyzyjnego obliczenia, jednakże wobec faktu świadczenia przez
Odwołującą usług na rzecz więcej niż jednego podmiotu jednocześnie i to dla
każdego w zakresie pełnego etatu, a ponadto jednoczesnego prowadzenia
działalności gospodarczej w formie Kancelarii Radcy Prawnego (w okresie
wykonywania zawodu radcy prawnego), efektywny staż pracy w przeliczeniu
na pełne etaty jest większy w przypadku Odwołującej niż w przypadku
Uczestniczki, która wykonywała pracę w niepełnym wymiarze;
4. stale pogłębia wiedzę prawniczą biorąc udział w licznych szkoleniach
organizowanych dla radców prawnych i co ważniejsze również w szkoleniach
organizowanych dla sędziów i referendarzy z wielu dziedzin prawa, podczas
gdy Uczestniczka brała udział głównie w szkoleniach skierowanych do
pracowników, samorządowych, a ostatnie udokumentowane szkolenia miały
miejsce w 2018 r.;
5. uzyskała poparcie połowy składu Kolegium Sądu Okręgowego w Przemyślu i
nie otrzymała żadnych głosów „przeciw”, podczas gdy połowa składu
Kolegium Sądu Okręgowego w Przemyślu wyraziła zdecydowany sprzeciw
wobec kandydatury Uczestniczki, połowa zaś wstrzymała się od głosu,
wskutek czego Uczestniczka nie uzyskała żadnego głosu „za”;
6. posiada liczne i bardzo pozytywne opinie przełożonych – praktykujących
prawników, w tym Prezesa i Wiceprezesa Sądu Rejonowego w Przemyślu
oraz Dziekana OIRP w […], podczas gdy Uczestniczka opiniami
pochodzącymi od praktykujących prawników nie dysponuje;
7. dodatkowo prowadziła społeczną działalność na rzecz samorządu radców
prawnych i mieszkańców powiatu […], podczas gdy Uczestniczka nie może
I NKRS 65/23
13
poszczycić się dodatkowymi osiągnięciami w zakresie jakiejkolwiek
działalności społecznej;
8. art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 60 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
w zw. z art. 35 ust. 1 i ust. 2 u.KRS – poprzez ich niewłaściwe zastosowanie,
polegające na niedokonaniu oceny kandydatów na podstawie przejrzystych
kryteriów awansu, które odpowiadałyby zasadom równego dostępu do służby
publicznej, zasadom równego traktowania oraz zasadom demokratycznego
państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, w
wyniku czego Prezydentowi RP przedstawiono wniosek o powołanie do
pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu rejonowego w Sądzie
Rejonowym w Przemyślu kandydaturę Uczestniczki, a nie kandydaturę
Odwołującej, która przy zastosowaniu obiektywnych i przejrzystych kryteriów
oceny wypada znacznie lepiej niż kandydatura Uczestniczki.
W związku z powyższymi podstawami odwołania wniosła o uchylenie uchwały
Krajowej Rady Sądownictwa nr [...] z dnia [...] 2023 r. w przedmiocie przedstawienia
wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu rejonowego
w Sądzie Rejonowym w Przemyślu, ogłoszonym w Monitorze Polskim z 2022 r., poz.
686, w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Krajowej Radzie
Sądownictwa.
Rada nie złożyła odpowiedzi na przedmiotowe odwołanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wywiedzione w niniejszej sprawie dowołanie zasługiwało na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności odnieść należy się do samej istoty postępowania w
przedmiocie weryfikacji uchwał KRS prowadzonego przed Sądem Najwyższym.
Stosownie do przepisu art. 44 ust. 1 u.KRS uczestnik postępowania może odwołać
się do Sądu Najwyższego wyłącznie z powodu sprzeczności uchwały Rady z prawem.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie wiąże się to kryterium z przepisami
prawa materialnego lub procesowego (wyrok Sądu Najwyższego z 29 lipca 2014 r.,
III KRS 12/14). Podstawy odwołania nie mogą zatem stanowić zarzuty dotyczące
ustalenia faktów lub oceny dowodów (zob. wyrok Sądu Najwyższego: z 8
I NKRS 65/23
14
października 2014 r., III KRS 45/14; z 8 listopada 2017 r., III KRS 29/17; z 15 stycznia
2019 r., I NO 1/18; z 27 marca 2019 r., I NO 59/18). Sąd Najwyższy jest bowiem
sądem prawa nie sądem faktu.
Odwołanie od uchwały KRS wniesione na podstawie art. 44 ust. 1 u.KRS może
prowadzić wobec tego jedynie do formalnej kontroli stosowania przez Radę reguł
postępowania dotyczących przestrzegania prawem określonych kryteriów i procedur
postępowania (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z 20 grudnia 1993 r., III AZP 20/93, a także wyrok Sądu Najwyższego: z 26 stycznia
2017 r., III KRS 37/16; z 7 marca 2017 r., III KRS 3/17; z 13 lipca 2017 r., III KRS
17/17; z 27 marca 2019 r., I NO 8/19). Takie stanowisko wynika także z orzecznictwa
Trybunału Konstytucyjnego, w którym wyraźnie podkreśla się, że przedmiotem
kognicji Sądu Najwyższego pozostaje wyłącznie formalny aspekt dostępu do służby
związany z przestrzeganiem przez Radę zastosowanych kryteriów i procedur
postępowania, a nie sama ocena kwalifikacji czy też predyspozycji danej osoby z
punktu widzenia kryteriów stosowanych w ramach postępowania przed Radą, gdyż
jakakolwiek ingerencja w tę szczególną postać władztwa przynależnego Radzie
skutkowałaby naruszeniem art. 179 Konstytucji RP (wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z 27 maja 2008 r., SK 57/06, OTK ZU 2008, nr 4, poz. 63).
W świetle powyższego poza kognicją Sądu Najwyższego pozostaje
dokonywanie merytorycznej oceny kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie
(wyrok Sądu Najwyższego z 8 września 2021 r., I NKRS 64/21). To zadaniem
Krajowej Rady Sądownictwa jest bowiem rozpatrzenie i ocena kandydatów do
pełnienia urzędu sędziego i dlatego Sąd Najwyższy nie przeprowadza powtórnego
badania kwalifikacji zawodowych i moralnych kandydata do pełnienia urzędu
sędziego (wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2016 r., III KRS 17/16 i przywołane
tam orzecznictwo). Sąd Najwyższy nie ocenia zatem podjętej przez Radę decyzji z
punktu widzenia reguł zasadności. W wyroku z 13 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy
wyraźnie stwierdził, iż „ocena przydatności kandydata należy do Rady” (wyrok Sądu
Najwyższego z 13 lipca 2012 r., III KRS 17/12).
Z uwagi na ukształtowany przez ustawodawcę model kontroli uchwał KRS
przez Sąd Najwyższy kluczowe jest to, aby treść uzasadnienia uchwały pozwalała
na dokonanie oceny podjętej uchwały z punktu widzenia zgodności z prawem, w tym
I NKRS 65/23
15
prawidłowości zastosowania kryteriów wyboru określonych w art. 33 i art. 35 u.KRS.
Artykuł 42 ust. 1 u.KRS nakłada na Krajową Radę Sądownictwa obowiązek
sporządzenia uzasadnienia podjętej uchwały w sprawach indywidualnych.
Przywołany przepis nie określa jednak elementów, z których powinno się składać
uzasadnienie uchwały. W orzecznictwie Sądu Najwyższego słusznie podnosi się, że
treść uzasadnienia nie może być jednak zdawkowa i sprowadzać się do
gołosłownego zapewnienia o zastosowaniu przejrzystych i obiektywnych kryteriów
oceny (wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2023 r., I NKRS 42/23). Nie
można bowiem zapominać o tym, że poprzez należyte uzasadnianie podejmowanych
decyzji budowany jest autorytet tego konstytucyjnego organu państwa, a pośrednio
także wymiaru sprawiedliwości.
Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, w ocenie Sądu
Najwyższego, KRS nie wykonała w należyty sposób obowiązku właściwego
uzasadnienia uchwały, do którego zobowiązana była na podstawie art. 42 ust. 1
u.KRS, a na którą to wadliwość wskazywał także Sąd Najwyższy w wyroku
z 4 kwietnia 2023 r., I NKRS 8/23. Podkreślić należy, że Rada jest związana treścią
wytycznych Sądu Najwyższego wydanych w wyniku przeprowadzonej na skutek
odwołania kontroli uchwały. Zatem wytknięte przez Sąd Najwyższy uchybienia
powinny zostać wyeliminowane w toku ponownego rozpatrywania sprawy przez KRS,
zgodnie ze wskazaniami Sądu Najwyższego. Rada powinna do tych wytycznych
podchodzić w sposób niezwykle skrupulatny i dokładnie przeanalizować każde
z zaleceń Sądu Najwyższego, aby ponowne prowadzone postępowanie pozbawione
było wcześniej stwierdzonych wad.
Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy jednoznacznie
stwierdzić należy, że Rada nie uwzględniła wytycznych Sądu Najwyższego,
ponownie popełniając wcześniej wytknięte błędy. Treść uzasadnienia uchwały
pozwala na przyjęcie, że Rada w istocie powtórzyła zakwestionowaną uchwałę,
czego wyrazem jest między innymi przytoczenie tych samych kryteriów
różnicujących kandydatów. Na marginesie wskazać należy, że z uzasadnienia
uchwały nie wynika, że postępowanie prowadzone było w wyniku uchylenia
pierwotnej uchwały przez Sąd Najwyższy.
W rozpoznawanej sprawie w treści uzasadnienia KRS kilkukrotnie odniosła się
I NKRS 65/23
16
do zastosowanych przez nią kryteriów, przy czym w zależności od kontekstu
wyjaśnienia te są niejednolite. W pierwszej części odnosząc się do oceny
kandydatów, Rada wskazała, że „Krajowa Rada Sądownictwa dokonała ich oceny,
kierując się kryteriami, wymienionymi w art. 35 ust. 2 ustawy o KRS, w tym: ocenami
kwalifikacyjnymi, doświadczeniem zawodowym kandydatów, opiniami przełożonych,
a także uzyskanym poparciem środowiska sędziowskiego” (s. 2 uchwały KRS). W III.
części uchwały wskazano z kolei, że „Krajowa Rada Sądownictwa kierowała się
ocenami kwalifikacji oraz doświadczeniem zawodowym kandydatek” (s. 6 uchwały
KRS). Jednocześnie na s. 6 uchwały KRS wskazano, że Rada uwzględniła opinię
Kolegium Sądu Okręgowego w Przemyślu, na 7 stronie wskazując, że z uwagi na
brak uzasadnienia stanowiska „nie może ono stanowić istotnego kryterium
różnicującego kandydatki”.
Każde przyjęte przez Radę kryterium oceny kandydatów powinno zostać
szczegółowo przeanalizowane i uwypuklone w uzasadnieniu uchwały. W niniejszej
sprawie KRS tego nie uczyniła. Wprawdzie Rada przytoczyła przebieg kariery
zawodowej kandydatek, to jednak nie wskazano w jaki sposób nabyte umiejętności i
doświadczenie w poszczególnych miejscach pracy wpływają na kwalifikacje
do wykonywania zawodu sędziego. Odnosząc się przy tym do przyjętego przez Radę
decydującego kryterium różnicującego, tj. doświadczenia zawodowego, wskazać
należy, że nie można go wprost utożsamiać wyłącznie ze stażem pracy. Zwrócił na
to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 4 kwietnia 2023 r., I NKRS 83/23, dotyczącym
tej samej sprawy. Odnosząc się do doświadczenia zawodowego zwrócić uwagę
należy przede wszystkim na zakres wykonywanych zadań, pod kątem ich
różnorodności i wszechstronności nabywanego doświadczenia. Nieakceptowalne
jest prezentowane przez Radę stanowisko, z którego w istocie wynika, że osoba
starsza jest osobą posiadającą większe doświadczenie zawodowe. Z realiów
konkretnego stanu faktycznego może bowiem wynikać, że osoba młodsza zdobyła
bogatsze, to znaczy bardziej różnorodne i wszechstronne doświadczenie zawodowe.
Każdorazowo jednak twierdzenie dotyczące przewagi w kontekście doświadczenia
zawodowego wymaga szczegółowego uzasadnienia.
Rada podnosząc, że uczestniczka posiada „wysokie kwalifikacje
merytoryczne oraz doświadczenie zawodowe, a także wszechstronną wiedzę
I NKRS 65/23
17
prawniczą” powinna w uzasadnieniu wskazać jakie to są kwalifikacje merytoryczne i
dlaczego ocenia wszechstronność wiedzy prawniczej uczestniczki wyżej niż
odwołującej się. Rada powinna wskazać, w szczególności podnosząc w
uzasadnieniu, że uczestniczka posiada „wieloletnie doświadczenie zawodowe
w stosowaniu przepisów prawa” w jakich obszarach owe doświadczenie zawodowe
zostało nabyte oraz jakimi sprawami do tej pory zajmowała się uczestniczka przy
jednoczesnym porównaniu tych walorów z osiągnięciami odwołującej się.
Tego elementu w zaskarżonej uchwale także zabrakło.
Sposób sformułowania uzasadnienia powoduje zatem, iż w istocie Rada nie
przedstawiła merytorycznych przesłanek swojej decyzji. Nie są bowiem
wystarczające zapewnienia o przyjęciu określonych kryteriów oraz o tym,
że przedstawiona kandydatka spełnia je w największym stopniu, przy jednoczesnym
pominięciu w tej części uzasadnienia, która dotyczy wyjaśnienia przyczyn dla których
Rada uznała przedstawioną kandydatkę za najlepiej spełniającą przyjęte kryteria.
Wobec uwzględnienia odwołania w zaskarżonym zakresie w oparciu o zarzut
naruszenia art. 42 ust. 1 u.KRS rozpoznanie pozostałych zarzutów odwołującej
okazało się zbędne.
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Zdanie odrębne od wyroku i uzasadnienia złożył SSN Adam Redzik.
Tomasz Przesławski Joanna Lemańska Adam Redzik
Zdanie odrębne SSN Adama Redzika
Zdanie odrębne dotyczy kwestii formalnych. Uważam, że wobec treści
wskazanych niżej orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd Najwyższy orzekający w Izbie
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych powinien powstrzymać się od orzekania
w sprawach z zakresu odwołań od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa.
I NKRS 65/23
18
W uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21
grudnia 2023 r. (C-718), wydanego w następstwie pytania prejudycjalnego
skierowanego do TSUE przez skład z moim udziałem, Trybunał stwierdził, że skład
pytający (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego) nie
ma cechy niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy
ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi
Karty Praw Podstawowych, a w konsekwencji nie może kierować do Trybunału pytań
prejudycjalnych w trybie art. 267 TFUE. Zdaniem Trybunału, pierwotną i zasadniczą
przyczyną tego stanu rzeczy jest fakt, że organem nominującym przedstawianych
Prezydentowi RP kandydatów na sędziów Sądu Najwyższego była Krajowa Rada
Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. 2018, poz. 3 ze zm.). Należy też odnotować wydany niespełna miesiąc
wcześniej wyrok pilotażowy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada
2023 r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21), w którym
zaakcentowano wadliwość ukształtowania organu przedstawiającego Prezydentowi
RP kandydatów na sędziów poprzez zbytnie uzależnienie procesu wyłaniania
sędziowskiej jego części (15 sędziów wybranych spośród sędziów) od władzy
ustawodawczej i wykonawczej. To w opinii obu trybunałów wpływa na ocenę sądu z
udziałem sędziów powołanych przez Prezydenta RP z rekomendacji Krajowej Rady
Sądownictwa w obecnym kształcie jako niespełniającego kryteriów określonych w
orzecznictwie ETPCz i TSUE.
W świetle wskazanych wyroków, konieczne jest przeprowadzenie pilnych
zmian legislacyjnych, które usunęłyby wskazane przez Trybunały wady formalne
dotyczące sądu z udziałem sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. Władzy politycznej Rzeczypospolitej Polskiej zakreślono roczny termin
(wyrok pilotażowy ETPCz) na przeprowadzenie zmian legislacyjnych. Mimo jego
upływu nie doszło do wprowadzenia wskazanych zmian. Pomimo to uważam, że Sąd
Najwyższy powinien wstrzymać się z rozpoznawaniem spraw z odwołań od uchwał
Krajowej Rady Sądownictwa i zawiesić postępowanie w sprawie.
I NKRS 65/23
19
[SOP]
[r.g.]
