I NKRS 10/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 marca 2026 r.
SSN Joanna Lemańska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Paweł Księżak
SSN Maria Szczepaniec
w sprawie z odwołania X. Y.
od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr [...] z dnia [...] 2025 r.
w przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska przez sędziego osiągającego wiek
uprawniający do przejścia w stan spoczynku,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 19 marca 2026 r.
uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę Krajowej
Radzie Sądownictwa do ponownego rozpoznania.
[k.b.]
UZASADNIENIE
I NKRS 10/26
2
Pismem z 23 kwietnia 2024 r. (data wpływu do Biura Krajowej Rady
Sądownictwa) X. Y. – sędzia Sądu Okręgowego w Katowicach (dalej: „odwołujący
się”) oświadczył Krajowej Radzie Sądownictwa (dalej: „Rada” lub „KRS”) wolę
dalszego zajmowania stanowiska sędziego po ukończeniu 65. roku życia. Do
oświadczenia załączył zaświadczenie lekarskie z 21 marca 2024 r. stwierdzające
brak przeciwskazań zdrowotnych i zdolność do pełnienia obowiązków sędziego oraz
zaświadczenie psychologiczne z 21 marca 2024 r. stwierdzające, że jest zdolny w
zakresie predyspozycji i umiejętności psychologicznych do pełnienia obowiązków
sędziego.
Uchwałą Nr [...] z dnia [...] 2024 r. w przedmiocie dalszego zajmowania
stanowiska przez sędziego osiągającego wiek uprawniający do przejścia w stan
spoczynku KRS nie wyraziła zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego
przez odwołującego się.
W uzasadnieniu uchwały wskazano, że w dniu 13 maja 2024 r. zespół
członków KRS, po zapoznaniu się ze zgromadzoną dokumentacją, bezwzględną
większością głosów (2 głosami „za”, przy 1 głosie „przeciw” i braku głosów
„wstrzymujących się”) postanowił rekomendować Radzie wyrażenie zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska sędziego przez odwołującego się. Mając na względzie
zgromadzoną w toku postępowania dokumentację, obejmującą pozytywną opinię
służbową o pracy sporządzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach, a
także dane statystyczne obrazujące wyniki pracy sędziego oraz informacje o sytuacji
kadrowej Sądu Okręgowego w Katowicach, zespół stwierdził, że dalsze zajmowanie
stanowiska sędziego przez odwołującego się jest poparte interesem wymiaru
sprawiedliwości.
Pomimo powyższej rekomendacji, ostatecznie Rada nie wyraziła zgody
na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez odwołującego się. KRS stwierdziła,
że zasadą i regułą jest obligatoryjne przejście sędziego w stan spoczynku wraz z
osiągnięciem określonego wieku. Przejście sędziego w stan spoczynku następuje ex
lege. Natomiast art. 69 § 1b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 334, dalej: „p.u.s.p.”) stanowi wyjątek od
powyższej zasady. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że Rada – w celu
zweryfikowania istnienia, bądź nieistnienia tych przesłanek – dokonała analizy
I NKRS 10/26
3
działalności orzeczniczej odwołującego się na tle pracy sędziów orzekających w […]
Wydziale Cywilnym Sądu Okręgowego w Katowicach. Zdaniem Rady, wyniki
statystyczne w zakresie wpływu i załatwienia spraw oraz stanu referatu nie okazały
się wyróżniające. Obsada kadrowa […] Wydziału Cywilnego zaś – w zestawieniu z
innymi wydziałami Sądu Okręgowego w Katowicach – jest jedną z najwyższych w
tym Sądzie. Wobec tego Rada nie podzieliła stanowiska zespołu, wskazując
zarazem, że nie ma ono charakteru bezwzględnie wiążącego.
Odwołujący się wniósł odwołanie od uchwały KRS nr [...] z dnia [...] 2024 r. w
przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska przez sędziego osiągającego wiek
uprawniający do przejścia w stan spoczynku, w którym zawarł wniosek o ponowne
rozpatrzenie sprawy w trybie art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie
Sądownictwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 1186 – dalej: „u.KRS”), a w przypadku odmowy
dokonania reasumpcji, wniósł o uchylenie przez Sąd Najwyższy zaskarżonej uchwały
z uwagi na jej sprzeczność z prawem i przekazanie sprawy Krajowej Radzie
Sądownictwa do ponownego rozpoznania oraz udzielenie zabezpieczenia poprzez
wstrzymanie skuteczności ww. uchwały.
Uchwałą Nr [...]1 z dnia [...] 2024 r. KRS nie uwzględniła wniosku
odwołującego się o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej uchwałą Nr [...] z
dnia [...] 2024 r.
Pismem z 14 listopada 2024 r. (data prezentaty Sądu Najwyższego)
odwołujący się złożył wniosek o wstrzymanie wykonania uchwał KRS Nr [...] z [...]
2024 r. oraz Nr [...]1 z [...] 2024 r. poprzez wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie
przez odwołującego się stanowiska sędziego sądu okręgowego w Sądzie
Okręgowym w Katowicach do czasu zakończenia postępowania.
Postanowieniem z 20 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy udzielił zabezpieczenia
w ten sposób, że wstrzymał skuteczność zaskarżonej uchwały KRS Nr [...] na czas
trwania postępowania w sprawie z odwołania.
Wyrokiem z 15 lipca 2025 r., I NKRS 70/24, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżoną
uchwałę i przekazał sprawę Krajowej Radzie Sądownictwa do ponownego
rozpatrzenia.
Zdaniem Sądu Najwyższego, odwołanie zasługiwało na uwzględnienie,
bowiem doszło w sprawie do naruszenia art. 69 § 1b p.u.s.p. Sąd Najwyższy podniósł,
I NKRS 10/26
4
że wyrażenie zgody na dalsze pełnienie przez sędziego obowiązków służbowych
po osiągnięciu przez niego 65. roku życia jest jednolicie traktowane jako wyjątek
od zasady i przypisuje się mu charakter fakultatywny. Nie oznacza to, że decyzja
w tym przedmiocie może mieć charakter całkowicie uznaniowy, a Rada ma prawo
do arbitralnego decydowania w sprawie pozostawienia sędziego w stanie czynnym
po osiągnięciu przez niego ustawowego wieku przechodzenia w stan spoczynku.
Sąd Najwyższy podkreślił zarazem, że KRS ma obowiązek wyjaśnić, w jaki sposób
jej decyzja podyktowana była interesem wymiaru sprawiedliwości, względem
na racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego lub w jaki sposób
znajduje uzasadnienie w stanie obciążenia zadaniami poszczególnych sądów.
Dodatkowo w orzecznictwie przyjmuje się, że Rada, uzasadniając uchwałę
niewyrażającą zgody na dalsze zajmowanie stanowiska przez sędziego,
który osiągnął wiek stanu spoczynku, nie może ograniczać się do użycia zawartych
w art. 69 § 1b u.s.p. pojęć, wskazując tylko na brak interesu wymiaru sprawiedliwości
lub ważnego interesu społecznego. Dodatkowo konieczne jest wskazanie
rzeczywistych powodów i faktów, dla których uznano, że interes wymiaru
sprawiedliwości lub ważny interes społeczny nie uzasadniają zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska przez sędziego, o którym mowa w art. 69 § 1 p.u.s.p.
Wskazując na powyższe, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu
zaskarżonej uchwały Rada stwierdziła, że „wprawdzie z informacji i danych
nadesłanych przez Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach wynika, że sędzia
(odwołujący się) posiada wiedzę i doświadczenie zawodowe przekładające się na
prawidłowe sprawowanie urzędu sędziego, jednakże nie dostrzeżono żadnych
ponadnormatywnych okoliczności leżących po stronie interesu wymiaru
sprawiedliwości, czy też interesu społecznego, mogących przesądzić o potrzebie
dalszego zajmowania stanowiska sędziego”. Tym samym, zdaniem Sądu
Najwyższego, Rada nie spełniła wymogów transparentności, jakie stawia się
uzasadnieniom uchwał KRS wydawanych w takich przypadkach. Sąd Najwyższy
zważył, że to lapidarne wyjaśnienie raziło tym bardziej, że po przeanalizowaniu
akt sprawy, zespół członków KRS wyraził odmienne stanowisko i zarekomendował
Radzie wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez
odwołującego się opierając swoje stanowisko na interesie wymiaru sprawiedliwości.
I NKRS 10/26
5
Sąd Najwyższy podkreślił, że chociaż KRS nie jest związana stanowiskiem zespołu,
to w przypadku do tego stopnia odmiennej oceny, szczególnie wymagane jest
pogłębione uzasadnienie i wskazanie racji odstąpienia od tego stanowiska. W
szczególności w sytuacji, gdy zespół członków KRS powołał się na pozytywną opinię
służbową o pracy sporządzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach,
dane statystyczne obrazujące wyniki pracy sędziego oraz informacje o sytuacji
kadrowej Sądu Okręgowego w Katowicach, a KRS na podstawie tych samych
danych stwierdziła, że analiza działalności orzeczniczej odwołującego się na tle
pracy sędziów orzekających w […] Wydziale Cywilnym Sądu Okręgowego w
Katowicach, wyniki statystyczne w zakresie wpływu i załatwienia spraw oraz stanu
referatu sędziego nie są wyróżniające, zaś obsada kadrowa […] Wydziału Cywilnego
– w zestawieniu z innymi wydziałami Sądu Okręgowego w Katowicach – jest jedną z
najwyższych w tym sądzie. Sąd Najwyższy podkreślił zarazem, że Rada w żaden
szczególny sposób nie ustosunkowała się do statystyk orzeczniczych […] Wydziały
Cywilnego Sądu Okręgowego w Katowicach, w którym orzekał odwołujący się oraz
do wniosków z nich wynikających. W tym kontekście Sąd Najwyższy zgodził się z
poglądem wyrażonym w wyroku z 6 lipca 2022 r., I NKRS 31/22, że wprawdzie
wysoka ocena pracy sędziego jako orzecznika nie jest przesłanką ustawową, która
przesądza o wyrażeniu zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, jednak
powinna być ona brana pod uwagę przy ocenie, czy dalsze zajmowanie stanowiska
sędziego jest uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości lub ważnym
interesem społecznym, bowiem w interesie wymiaru sprawiedliwości leży to, aby w
sądach powszechnych orzekali bardzo dobrzy sędziowie.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, uchwałą nr [...] z dnia [...] 2025 r. w
przedmiocie dalszego zajmowania stanowiska przez sędziego osiągającego wiek
uprawniający do przejścia w stan spoczynku, na podstawie art. 69 § 1b p.u.s.p., Rada
nie wyraziła zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez odwołującego
się.
W uzasadnieniu uchwały wskazano, że w celu przygotowania sprawy do
rozpatrzenia na posiedzeniu Rady, Przewodniczący Rady wyznaczył zespół,
zawiadomił Ministra Sprawiedliwości o jego powołaniu oraz o sprawach
indywidualnych przekazanych zespołowi w celu przygotowania ich do rozpatrzenia
I NKRS 10/26
6
na posiedzeniu Rady. Minister Sprawiedliwości nie przedstawił opinii w trybie art. 31
ust. 2b u.KRS. Ponadto, w celu wszechstronnego rozpatrzenia sprawy, zwrócono się
do Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach o nadesłanie dodatkowych –
aktualnych informacji.
Rada wskazała jednocześnie, że w dniu 6 października 2025 r. zespół
członków KRS, po zapoznaniu się ze zgromadzoną dokumentacją, przeprowadzeniu
narady oraz uznaniu, że materiały są wystarczające do zajęcia stanowiska w sprawie,
postanowił rekomendować Radzie niewyrażenie zgody na dalsze zajmowanie
stanowiska sędziego przez odwołującego się (przy 2 głosach „przeciw” i 1 głosie
„wstrzymującym się”). Zespół członków KRS ustalił, że odwołujący się orzeka
w […] Wydziale Cywilnym Sądu Okręgowego w Katowicach. Dodatkowo pełni
funkcję rzecznika prasowego, w związku z czym współczynnik wpływu spraw wynosi
0,8. Stan referatu odwołującego się na dzień 1 września 2025 r. wyniósł 204 sprawy
przy średniej wydziału 270 spraw, co oznacza, że referat odwołującego się należy
do jednego z mniejszych w wydziale. Wpływ do referatu odwołującego się w okresie
od 1 września 2024 r. do 31 sierpnia 2025 r. wyniósł 221 sprawy, a załatwialność 238
spraw. Jednocześnie z ustaleń zespołu członków Rady wynika, że limit etatów w […]
Wydziale Cywilnym Sądu Okręgowego w Katowicach został osiągnięty (wynosi 10).
Natomiast faktyczna obsada wynosi 11 etatów, bowiem jeden sędzia jest
delegowany do orzekania z sądu rejonowego. Zespół nie dopatrzył się tym samym
żadnych szczególnych okoliczności, które przemawiałyby za pozostawieniem
odwołującego się w czynnej służbie sędziowskiej. Zespół członków Rady zwrócił
uwagę, że odwołujący się uzyskał poparcie Wiceprezesa Sądu Okręgowego w
Katowicach i Przewodniczącego […] Wydziału Cywilnego oraz 6 innych sędziów
orzekających w tym wydziale. Stwierdził jednak, że poparcie części kadry
sędziowskiej nie jest okolicznością samą w sobie przemawiającą za tym, aby
rekomendować KRS pozytywne zaopiniowanie wniosku uczestnika postępowania.
W tych okolicznościach zespół członków Rady uznał, że brak jest nadzwyczajnych
okoliczności, które uzasadniałyby pozostawienie odwołującego się w czynnej służbie
sędziowskiej. Choć jest doświadczonym orzecznikiem, to wielkość jego referatu i
liczba spraw załatwionych nie należą do najwyższych. Ponadto, rekomendując
Radzie niewyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska odwołującego się,
I NKRS 10/26
7
zespół uwzględnił ustawową przesłankę, że w przypadku braku nadzwyczajnych
okoliczności zasadą jest przejście sędziego w stan spoczynku.
Uwzględniając powyższe, Rada w pełni podzieliła ustalenia zespołu członków
KRS i uznała, że osiągane przez odwołującego się wyniki pracy orzeczniczej nie są
ani nadzwyczajne, ani wyróżniające, w związku z czym nie przemawiają za
pozostawieniem go w czynnej służbie sędziowskiej. W uzasadnieniu uchwały
wskazano jednocześnie, że w celu zweryfikowania istnienia, bądź nieistnienia
tych przesłanek Rada dokonała analizy całej dokumentacji zgromadzonej w sprawie
i stwierdziła, że brak jest ekstraordynaryjnych okoliczności przemawiających za
dalszym pełnieniem urzędu sędziego przez uczestnika postępowania. Rada ustaliła
m.in., że sytuacja kadrowa […] Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w Katowicach,
w którym orzeka odwołujący się, jest bardzo dobra, ponieważ w wydziale tym nie ma
wakatów. W wydziale tym orzeka przy tym jeden sędzia z sądu rejonowego
delegowany do pełnienia czynności w trybie art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. Rada podniosła
również, że spośród sędziów, którzy orzekają we wszystkich kategoriach spraw,
odwołujący się ma najmniejszy referat. Rada uwzględniła też okoliczność, że
utworzony w 2022 r. Sąd Okręgowy w Sosnowcu przejął znaczną część spraw z
Sądu Okręgowego w Katowicach. W tych okolicznościach, podzielając w pełni
stanowisko zespołu, Krajowa Rada Sądownictwa uznała, że zarówno stan referatu
odwołującego się, jak też sytuacja kadrowa […] Wydziału Cywilnego i Sądu
Okręgowego w Katowicach nie przemawiają za pozostawieniem tego uczestnika
postępowania w czynnej służbie sędziowskiej. Zdaniem Rady, odwołujący się
powinien skorzystać z przysługującego mu prawa do przejścia w stan spoczynku.
Powyższe okoliczności spowodowały, że w głosowaniu na posiedzeniu Krajowej
Rady Sądownictwa dnia [...] 2025 r. za uwzględnieniem wniosku odwołującego się
oddano 1 głos, przy 8 głosach „przeciw” i 5 głosach „wstrzymujących się” (oddano
ogółem 14 głosów). Tym samym, wobec nieuzyskania bezwzględnej większości
głosów, Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwałę jak na wstępie.
Odwołujący się wniósł odwołanie od powyższej uchwały Nr [...], zaskarżając
ją w całości. Przedmiotowej uchwale odwołujący się zarzucił naruszenie art. 33 ust.
1 u.KRS w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez rozstrzygnięcie sprawy z naruszeniem
nakazu wszechstronnego rozważenia wszystkich jej okoliczności, nadto podjęcie
I NKRS 10/26
8
rozstrzygnięcia charakteryzującego się dowolnością, arbitralnością oraz
powierzchownością istotnych ustaleń, poczynionych w sposób przekraczający
granice uznaniowości.
Wskazując na powyższe, odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej
uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu odwołania, odwołujący się podniósł, że Rada uwzględniła
jedynie część danych statystycznych, odwołując się wyłącznie do „rozmiarów”
referatu odwołującego się oraz ogólnej oceny sytuacji kadrowej wydziału. Rada nie
odniosła się natomiast w żaden sposób do jakości pracy orzeczniczej odwołującego
się, możliwej do oceny w oparciu o w pełni dostępne Radzie statystyki stabilności
orzecznictwa, czy terminowości podejmowania czynności w rozpoznawanych
sprawach. Nie nastąpiło to mimo wyraźnego wskazania w wytycznych
zamieszczonych w wyroku z 15 lipca 2025 r., że istotną jest nie tylko ilość, ale też (a
może przede wszystkim) jakość pracy orzeczniczej odwołującego się. Tymczasem,
jak podkreślił odwołujący się, z treści stanowiska Prezesa Sądu Okręgowego, nadto
w mniejszym z zakresie z treści pism Przewodniczącego i sędziów […] Wydziału
Cywilnego wynika, że jest on ceniony przez zwierzchników i kolegów jako
nadzwyczaj doświadczony i sprawny sędzia, a podejmowane przez niego decyzje
procesowe są zazwyczaj trafne i stoją na wysokim poziomie merytorycznym.
Krajowa Rada Sądownictwa w odpowiedzi na odwołanie wniosła
o jego oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.
Według art. 69 § 1 p.u.s.p. sędzia przechodzi w stan spoczynku z dniem
ukończenia 65. roku życia, chyba że nie później niż na sześć miesięcy i nie wcześniej
niż na dwanaście miesięcy przed ukończeniem tego wieku oświadczy Krajowej
Radzie Sądownictwa wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawi
zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia,
do pełnienia obowiązków sędziego, wydane na zasadach określonych dla kandydata
na stanowisko sędziowskie.
I NKRS 10/26
9
Artykuł 69 § 1b p.u.s.p. przewiduje natomiast, że KRS może wyrazić zgodę
na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, jeżeli jest to uzasadnione interesem
wymiaru sprawiedliwości lub ważnym interesem społecznym, w szczególności
jeśli przemawia za tym racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego
lub potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów.
Uchwała Krajowej Rady Sądownictwa jest ostateczna. W przypadku niezakończenia
postępowania związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po
ukończeniu przez niego wieku, o którym mowa w § 1, sędzia pozostaje
na stanowisku do czasu zakończenia tego postępowania.
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, kognicja Sądu Najwyższego
w tej kategorii spraw ogranicza się przy tym do badania, czy uchwała KRS nie została
podjęta z naruszeniem przepisów prawa (art. 44 ust. 1 u.KRS), w szczególności czy
nie jest arbitralna (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2021 r., I NKRS 2/21).
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że w sprawach indywidualnych, w świetle
art. 33 ust. 1 u.KRS, Rada jest obowiązana przed podjęciem uchwały wszechstronnie
rozważyć sprawę na podstawie udostępnionej dokumentacji oraz wyjaśnień
uczestników postępowania lub innych osób, jeżeli zostały złożone. Nakaz podjęcia
uchwały po wszechstronnym rozważeniu sprawy oznacza, że Rada nie może
pominąć istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikających z
udostępnionej dokumentacji lub wyjaśnień, czy innych zebranych dowodów, ani
dokonać ustaleń sprzecznych z tym materiałem, zaś samo rozstrzygnięcie powinno
być wynikiem wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy w sposób,
który nie był dowolny. W przypadku podejmowania uchwały dotyczącej wyrażenia
zgody na dalsze zajmowanie stanowiska przez sędziego osiągającego wiek
uprawniający do przejścia w stan spoczynku przesłankami, które Rada jest
zobowiązana uwzględnić, są: uzasadniony interes wymiaru sprawiedliwości lub
ważny interes społeczny, w szczególności racjonalne wykorzystanie kadr
sądownictwa powszechnego lub potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami
poszczególnych sądów.
W kontekście powyższego, zasadny okazał się sformułowany przez
odwołującego się zarzut naruszenia przez Radę obowiązku wszechstronnego
rozważenia sprawy oraz należytego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.
I NKRS 10/26
10
W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że zaskarżona w niniejszej
sprawie uchwała jest drugą z kolei uchwałą odnoszącą się do odwołującego się
w analizowanym postępowaniu i zapadła na skutek ponownego rozpoznania sprawy
przez KRS w związku z uchyleniem pierwotnej uchwały Rady z [...] 2024 r. przez Sąd
Najwyższy wyrokiem z 15 lipca 2025 r., I NKRS 70/24.
Co przy tym istotne, w uzasadnieniu ww. wyroku z 15 lipca 2025 r.
Sąd Najwyższy sformułował w stosunku do Rady i zapadłej uchwały z [...] 2024 r.
cztery kluczowe zarzuty, będące zarazem wytycznymi dla Rady przy ponownym
rozpoznaniu sprawy odwołującego się. Po pierwsze, Sąd Najwyższy zarzucił,
że w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały z [...] 2024 r., motywując decyzję negatywną
o niewyrażeniu zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez
odwołującego się, Rada odwołała się do pozaustawowej przesłanki, nieprzewidzianej
w dyspozycji art. 69 § 1b p.u.s.p., a mianowicie do ponadnormatywnych okoliczności
leżących po stronie interesu wymiaru sprawiedliwości, czy też interesu społecznego,
których zdaniem Rady zabrakło w odniesieniu do odwołującego się, a które mogłyby
przesądzić o potrzebie dalszego zajmowania przez niego stanowiska sędziego. Po
drugie, Sąd Najwyższy w sprawie I NKRS 70/24 zarzucił, że uzasadnienie uchwały z
[...] 2024 r. było lapidarne i nie spełniało wymogów transparentności, jakie stawia się
uzasadnieniom uchwał KRS wydawanych w takich przypadkach. Po trzecie, Sąd
Najwyższy zarzucił, że Rada nie uzasadniła w sposób wyczerpujący i pogłębiony
motywów odstąpienia przez nią od opinii zespołu członków KRS, który przy
wydawaniu pierwotnej uchwały wyraził odmienne stanowisko i zarekomendował
Radzie wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego przez
odwołującego się, opierając swoją opinię na interesie wymiaru sprawiedliwości, a co
było zdaniem Sądu Najwyższego w analizowanej sprawie tym bardziej konieczne,
bowiem zespół członków KRS powołał się na pozytywną opinię służbową o pracy
sporządzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach, dane statystyczne
obrazujące wyniki pracy sędziego oraz informacje o sytuacji kadrowej Sądu
Okręgowego w Katowicach, a KRS na podstawie tych samych danych doszła do
odmiennych wniosków i stwierdziła, że analiza działalności orzeczniczej
odwołującego się na tle pracy sędziów orzekających w […] Wydziale Cywilnym Sądu
Okręgowego w Katowicach, wyniki statystyczne w zakresie wpływu i załatwienia
I NKRS 10/26
11
spraw oraz stanu referatu sędziego nie są wyróżniające, a obsada kadrowa […]
Wydziału Cywilnego – w zestawieniu z innymi wydziałami Sądu Okręgowego w
Katowicach – jest jedną z najwyższych w tym Sądzie. Po czwarte, Sąd Najwyższy
zarzucił, że Rada pominęła w uzasadnieniu uchwały z [...] 2024 r. dane płynące ze
statystyk orzeczniczych […] Wydziały Cywilnego Sądu Okręgowego w Katowicach,
w którym orzekał odwołujący się oraz wnioski z nich wynikające, świadczące o
wysokiej ocenie sędziego, wskazując zarazem, że wprawdzie wysoka ocena pracy
sędziego jako orzecznika nie jest przesłanką ustawową, która przesądza o
wyrażeniu zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, jednak powinna być
ona brana pod uwagę przy ocenie, czy dalsze zajmowanie stanowiska sędziego jest
uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości lub ważnym interesem społecznym,
bowiem w interesie wymiaru sprawiedliwości leży to, aby w sądach powszechnych
orzekali bardzo dobrzy sędziowie.
Analiza zaskarżonej w niniejszej sprawie (ponownej) uchwały KRS wskazuje,
że KRS przy ponownym rozpoznaniu sprawy odwołującego się nie zrealizowała
wszystkich wskazanych wyżej wytycznych Sądu Najwyższego zawartych
w uzasadnieniu wyroku z 15 lipca 2025 r.
Lektura uzasadnienia zaskarżonej w niniejszej sprawie uchwały
jednoznacznie wskazuje, że KRS po raz kolejny zaniechała pogłębionej analizy
sprawy. Przede wszystkim przekonuje o tym fakt, że w uzasadnieniu zaskarżonej
uchwały, poza lakonicznym stwierdzeniem, że wyniki pracy orzeczniczej
odwołującego się nie są ani nadzwyczajne, ani wyróżniające, w związku z czym
nie przemawiają za pozostawieniem go w czynnej służbie sędziowskie, brak jest
szerszego odniesienia się do danych statystycznych dotyczących terminowości
i stabilności jego orzecznictwa. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały brak jest także
odniesienia się do pozytywnych opinii służbowych i przełożonych odwołującego się
oraz jego współpracowników, pomimo, że dokumenty te były nie tylko przywoływane
w pierwotnej uchwale dotyczącej odwołującego się, lecz także stanowiły podstawę
analizy dokonanej przez zespół członków Rady przy ponownym rozpoznaniu sprawy,
a ponadto w uzasadnieniu zapadłego w sprawie I NKRS 70/24 wyroku (odnoszącego
się do pierwotnej uchwały dotyczącej odwołującego się) Sąd Najwyższy zarzucił
Radzie, że w żaden szczegóły sposób nie ustosunkowała się do statystyk
I NKRS 10/26
12
orzeczniczych wydziału, w którym odwołujący się orzeka oraz do wniosków z nich
wynikających, dając tym samym Radzie wytyczne, że konieczne jest zweryfikowanie
tych okoliczności przy ponownym rozpoznaniu sprawy dotyczącej odwołującego się.
Rację należy zatem przyznać odwołującemu się, że powołując się wyłącznie na dane
statystyczne dotyczące wielkości referatu odwołującego się oraz sytuacji kadrowej
[…] Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w Katowicach, Rada nie zrealizowała w
sposób należyty wytycznych przedstawionych w uzasadnieniu wyroku uchylającego
pierwotną uchwałę KRS dotyczącą odwołującego się. Powyższe okoliczności
uniemożliwiają tym samym poznanie okoliczności, które według KRS przesądziły o
podjęciu decyzji o odmowie uwzględnienia wniosku odwołującego się o wyrażenie
zgody na dalsze zajmowanie przez niego stanowiska sędziego.
Dodatkowo Sąd Najwyższy dostrzega pewne niespójności w uzasadnieniu
zaskarżonej uchwały. Rada bowiem jako jedną z okoliczności przemawiających
za niewyrażeniem zgody na dalsze zajmowanie przez odwołującego się stanowiska
sędziego wskazała, że według stanu na dzień 1 września 2025 r. referat spraw
odwołującego się wyniósł 204 sprawy przy średniej wydziału 270 spraw, co oznacza,
że referat odwołującego się należy do jednego z mniejszych w wydziale.
Tymczasem Rada zupełnie pominęła, że pełnienie przez odwołującego się funkcji
rzecznika prasowego (który to fakt Rada w uzasadnieniu sama wskazała) per se
pociąga za sobą obniżenie obciążenia i zmniejszenie liczby przydzielanych mu spraw
w porównaniu do innych sędziów, a co wynika z regulacji wewnętrznych danego sądu.
Rada tę zaś okoliczność zupełnie pominęła w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Także okoliczność, że w 2022 r. Sąd Okręgowy w Sosnowcu przejął znaczną część
spraw z Sądu Okręgowego w Katowicach, co w konsekwencji pociągnęło za sobą
polepszenie sytuacji kadrowej […] Wydziału Cywilnego i Sądu Okręgowego w
Katowicach – a którą to okoliczność Rada również powołała jako przemawiającą za
niepozostawieniem odwołującego się w czynnej służbie sędziowskiej – dotyczy w
równej mierze wszystkich sędziów orzekających w […] Wydziale Cywilnym Sądu
Okręgowego w Katowicach i wpłynęła w równej mierze na zmniejszenie referatów
wszystkich sędziów orzekających w tym wydziale, nie tylko zaś odwołującego się.
I NKRS 10/26
13
W konsekwencji Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości, że zaskarżona uchwała
Rady została podjęta bez wszechstronnego rozpatrzenia posiadanych materiałów,
co rodzi konieczność jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu ww. wyroku z 15 lipca 2025 r. Sąd Najwyższy wskazał
również, że Rada, uzasadniając uchwałę niewyrażającą zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska przez sędziego, który osiągnął wiek stanu spoczynku, nie
może ograniczać się jedynie do użycia zawartych w art. 69 § 1b u.s.p. pojęć.
Dodatkowo konieczne jest wskazanie rzeczywistych powodów i faktów, dla których
uznano, że interes wymiaru sprawiedliwości lub ważny interes społeczny nie
uzasadniają zgody na dalsze zajmowanie stanowiska przez sędziego,
o którym mowa w art. 69 § 1 p.u.s.p. Oznacza to obowiązek rozważenia okoliczności
związanych z interesem wymiaru sprawiedliwości, czy też interesem społecznym,
mogących przesądzić o potrzebie dalszego zajmowania stanowiska sędziego.
Wprawdzie art. 69 § 1b zd. 1 p.u.s.p. wskazuje na uznanie, jakie przysługuje Radzie
w kwestii wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie przez sędziego stanowiska
pomimo ukończenia przez niego 65 roku życia, to jednak uznaniowość Rady jest
ograniczona kryteriami wskazanymi expressis verbis w art. 69 § 1b p.u.s.p. Na
Radzie spoczywa zatem obowiązek uzasadnienia, że interes wymiaru
sprawiedliwości lub ważny interes społeczny wymaga odstąpienia od zasady
przechodzenia sędziego w stan spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia,
względnie tego nie uzasadnia. Hipotetycznie rzecz ujmując, nawet jeżeli sędzia
nie wyróżnia się na tle innych sędziów, to interes wymiaru sprawiedliwości
(lub ważny interes społeczny) może przemawiać za jego pozostaniem w służbie,
i odwrotnie – nawet jeżeli mamy do czynienia z wyróżniającym się sędzią, interes
wymiaru sprawiedliwości (lub ważny interes społeczny) nie zawsze będzie
przemawiać za odstępstwem od tej zasady (zob. wyrok Sądu Najwyższego
z 16 kwietnia 2024 r., I NKRS 100/23). W okolicznościach niniejszej sprawy Krajowa
Rada Sądownictwa nie podjęła nawet próby ustalenia aktualnych potrzeb interesu
wymiaru sprawiedliwości. Pojęcie interesu wymiaru sprawiedliwości powinno być
skonkretyzowane przez organ władzy publicznej w procesie stosowania prawa, nie
można bowiem powoływać się na abstrakcyjnie ujęty interes wymiaru
sprawiedliwości, zwłaszcza przy podejmowaniu negatywnych dla strony
I NKRS 10/26
14
rozstrzygnięć procesowych bez uzasadnienia, na czym ten interes w konkretnym
przypadku polega i dlaczego nie przemawia za wyrażeniem zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska sędziego.
Pojęcie interesu wymiaru sprawiedliwości jest pojęciem zmiennym w czasie.
Obowiązuje „w danej chwili”. Trudno skonstruować obiektywną i uniwersalną
definicję interesu wymiaru sprawiedliwości. Interes ten nie ma generalnego,
wszechobejmującego znaczenia opisowego i wymaga ciągłej redefinicji, ciągłej
analizy i nieustannie nowego wartościowania, oceniania w niekończącym
się procesie, dokonującym się wieloma kanałami i mechanizmami natury politycznej,
czy organizacyjnej. Ustalenie jego treści powinno wynikać ze zobiektywizowanych
okoliczności. Pierwotna uchwała w niniejszej sprawie wydana została w maju 2024
roku. Od tego czasu doszło do istotnej zmiany okoliczności wprost odnoszących się
do interesu wymiaru sprawiedliwości. Trudno nie dostrzec narastającego
systemowego problemu, przekładającego się w oczywisty sposób na znaczne
wydłużenie czasu rozpoznawania spraw w sądach powszechnych, a polegającego
na wstrzymywaniu się przez Ministra Sprawiedliwości z ogłaszaniem nowych
obwieszczeń o wolnych stanowiskach sędziowskich, a tym samym na zablokowaniu
procesu rekrutacji sędziów w sądach powszechnych, co w sposób oczywisty skutkuje
wzrostem liczby wakatów w polskich sądach i narastaniem systemowych wad w
sposobie jego zorganizowania, przekładających się na przewlekłość postępowań. Z
roku na rok problem ten staje się coraz bardziej widoczny, a sędziów pozostających
w stanie czynnym jest coraz mniej, co w sposób oczywisty ma związek z interesem
wymiaru sprawiedliwości. Analiza pojęcia „interesu wymiaru sprawiedliwości” na
gruncie art. art. 69 § 1b zd. 1 p.u.s.p. wymaga zatem każdorazowo dodatkowej oceny,
czy odmowa wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego nie będzie
w danym przypadku prowadzić do nadmiernego obciążenia pozostałych sędziów
orzekających w danym sądzie, a pozostających w służbie, nieuchronnie wydłużając
toczące się w sądach postępowania sądowe. Należy bowiem mieć na uwadze, że
zaniechania w zapewnieniu właściwej obsady sędziowskiej stanowią istotne źródło
nadmiernej długości postępowań sądowych w Polsce, wprost i bezpośrednio
wpływając na pogłębienie problemu systemowej przewlekłości postępowań,
I NKRS 10/26
15
naruszając tym samym prawo jednostki do sądu, a w rezultacie godząc w interes
wymiaru sprawiedliwości.
W świetle powyższego, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 44
ust. 3 u.KRS, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji odrębne do uzasadnienia.
Zdanie odrębne do uzasadnienia złożyła SSN Maria Szczepaniec.
[r.g.]
Zdanie odrębne SSN Marii Szczepaniec do uzasadnienia wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 19 marca 2026 r., I NKRS 10/26
Nie zgadzam się z częścią uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia
19 marca 2026 r., I NKRS 10/26 odnoszącą się do kwestii konieczności wskazania
przez Radę w uzasadnieniu uchwały niewyrażającej zgody na dalsze zajmowanie
stanowiska przez sędziego, który osiągnął wiek stanu spoczynku, że interes wymiaru
sprawiedliwości lub ważny interes społeczny nie uzasadniają zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska przez sędziego, o którym mowa w art. 69 § 1 ustawy z dnia
27 lipca 2001 r. Praw o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz.
334, dalej: „p.u.s.p.”).
Zgodnie z przytoczonym powyżej przepisem zasadą jest, że sędzia
przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 65. roku życia. Wobec
obowiązywania tej regulacji nie można mieć jakichkolwiek wątpliwości, że przejście
w stan spoczynku sędziego wraz z osiągnięciem określonego wieku jest zasadą i
następuje ex lege (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z: 8 sierpnia 2023 r., I NKRS
32/23; 19 września 2023 r., I NKRS 36/23; 7 listopada 2023 r., I NKRS 64/23).
Od tak ukształtowanego uregulowania prawodawca przewiduje wyjątek ujęty
w art. 69 § 1b p.u.s.p. Przepis ten wyposaża KRS w uprawnienie do wyrażenia zgody
I NKRS 10/26
16
na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego pomimo ukończenia przez niego
65. roku życia, o ile jest to uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości lub
ważnym interesem społecznym. Równolegle nakłada on na nią obowiązek
uzasadnienia, że interes wymiaru sprawiedliwości lub ważny interes społeczny
wymaga odstąpienia od zasady przejścia sędziego w stan spoczynku po osiągnięciu
65. roku życia.
Z uwagi na powyższe w mojej ocenie Rada nie wyrażając zgody na dalsze
zajmowanie stanowiska sędziego pomimo ukończenia przez niego 65. roku życia
nie ma obowiązku wskazywania w uzasadnieniu okoliczności świadczących o tym,
że interes wymiaru sprawiedliwości lub ważny interes społeczny nie uzasadniają
w ocenianym przypadku wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska
przez sędziego, którym mowa w art. 69 § 1 p.u.s.p. Dopiero w przypadku wydania
uchwały wyrażającej zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego pomimo
ukończenia przez niego 65. roku życia, Rada ma obowiązek wyjaśnienia dlaczego w
tym konkretnym przypadku jest to uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości
lub ważnym interesem społecznym.
[SOP]
[a.ł]
