I KZ 6/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 lutego 2025 r.
SSN Małgorzata Bednarek
w sprawie J.S.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 lutego 2025 r.
zażalenia prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi
Polskiemu w Warszawie na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego
w Warszawie z 4 listopada 2024 r., sygn. akt Ko Un 35/24, w przedmiocie
stwierdzenia nieważności wyroku b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie
z 23 listopada 1951 r., sygn. Sr 816/51 i postanowienia b. Najwyższego Sądu
Wojskowego w Warszawie z 24 grudnia 1951 r., o sygn. Sn.Odw.S.2669/51
na podstawie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.
postanowił:
uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę
Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego
rozpoznania.
UZASADNIENIE
Pismem z 28 sierpnia 2024 r. prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie skierował do Wojskowego
Sądu Okręgowego w Warszawie wniosek o stwierdzenie nieważności wyroku
b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 23 listopada 1951 r., sygn. Sr
816/51 i postanowienia b. Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie z 24
grudnia 1951 r., sygn. Sn.Odw.S. 2669/51, zapadłych w sprawie J.S. - w części
I KZ 6/25
2
dotyczącej umorzenia w stosunku do niego na podstawie przepisów amnestyjnych
z 22 lutego 1947 r. postępowania karnego o przestępstwa z art. 118 § 1 i 3 kkWP w
zw. z art. 115 § 2 kkWP, art. 4 pkt. 1 lit. a Dekretu z 30 października 1944 r., art. 9
Dekretu z 30 października 1944 r., art. 3 lit. b Dekretu z 30 października 1944 r. i art.
4 § 1 Dekretu z 13 czerwca 1946 r., z uwagi na fakt, iż były one związane z
działalnością J.S. jako żołnierza AK - WiN na rzecz niepodległego bytu Państwa
Polskiego.
Postanowieniem z 4 listopada 2024 r., sygn. Ko Un 35/24, Wojskowy Sąd
Okręgowy w Warszawie orzekł stwierdzając:
1. częściową nieważność wyroku b. Wojskowego Sądu Rejonowego w
Warszawie,
z 23 listopada 1951 r., sygn. akt Sr. 816/51, wydanego wobec J.S., w części,
w której na podstawie amnestii umorzono postępowanie:
1. w pkt. a o czyn z art. 118 § 1 i 3 w zw. z art. 115 § 2 kkWP,
2. w pkt. b o czyn z art. 4 pkt 1 lit. a Dekretu z 30 października 1944 r.,
3. w pkt. c o czyn z art. 9 Dekretu z 30 października 1944 r.,
4. w pkt. e o czyn z art. 3 lit. b Dekretu z 30 października 1944 r.,
5. w pkt. f o czyn z art. 4 pkt 1 lit. a Dekretu z 30 października 1944 r.,
6. w pkt. g o czyn z art. 4 § 1 Dekretu z 13 czerwca 1946 r.,
i nie uwzględnił wniosku w zakresie stwierdzenia nieważności
przedmiotowego wyroku w pkt d o czyn z art. 9 Dekretu z 30 października 1944 r.
oraz w pkt e o czyn z art. 3 lit. b Dekretu z 30 października 1944 r.,
7. częściową nieważność postanowienia b. Najwyższego Sądu Wojskowego
w Warszawie z dnia 24 grudnia 1951 r., sygn. akt Sn. Odw. S.2669/51,
wydanego wobec J.S., w części, w której utrzymano w mocy ww. wyrok
b. Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie umarzający postępowanie
na podstawie amnestii:
I KZ 6/25
3
8. w pkt. a o czyn z art. 118 § 1 i 3 w zw. z art. 115 § 2 kkWP,
9. w pkt. b o czyn z art. 4 pkt 1 lit. a Dekretu z 30 października 1944 r.,
10. w pkt. c o czyn z art. 9 Dekretu z 30 października 1944 r.,
11. w pkt. e o czyn z art. 3 lit. b Dekretu z 30 października 1944 r.,
12. w pkt. f o czyn z art. 4 pkt 1 lit. a Dekretu z 30 października 1944 r.,
13. w pkt. g o czyn z art. 4 § 1 Dekretu z 13 czerwca 1946 r.,
i nie uwzględnił wniosku w zakresie stwierdzenia nieważności
przedmiotowego postanowienia b. Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie,
w którym utrzymano w mocy ww. wyrok b. Wojskowego Sądu Rejonowego w
Warszawie umarzający postępowanie na podstawie amnestii w pkt d o czyn z art. 9
Dekretu z 30 października 1944 r. oraz w pkt. e o czyn z art. 3 lit b Dekretu z 30
października 1944 r. Nadto tym samym postanowieniem kosztami sądowymi
obciążył Skarb Państwa.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył prokurator Oddziałowej Komisji
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie, któremu w oparciu
o przepisy art. 427 § 1 i 2 k.p.k. w zw. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. i art. 438 pkt 2 k.p.k. w
zw. z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego
bytu Państwa Polskiego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 442) zarzucił:
1. sprzeczność w treści orzeczenia uniemożliwiającą jego wykonanie
polegającą na tym, że w pkt. 1 dyspozytywnej części postanowienia
będącego przedmiotem zażalenia sąd stwierdził nieważność wyroku
Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 23 listopada 1951 r., sygn.
Sr 816/51 w części, w której na podstawie amnestii umorzono wobec J.S.
postępowanie w pkt a, b, c, e, f, g, zaś w jego dalszej części sąd zawarł
stwierdzenie, iż jednocześnie nie uwzględnił wniosku prokuratora w zakresie
stwierdzenia nieważności przedmiotowego wyroku co do pkt e, co
uniemożliwia wykonanie postanowienia, gdyż jedno jego rozstrzygnięcie
I KZ 6/25
4
powoduje stwierdzenie nieważności przedmiotowego wyroku, w części w
której na podstawie amnestii umorzono postępowanie w pkt. e o czyn z art. 3
lit. b Dekretu z 30 października 1944 r., natomiast drugie rozstrzygnięcie
zawiera stwierdzenie przeciwne, co w konsekwencji prowadzi do sytuacji, iż
wykonanie jednego rozstrzygnięcia powoduje unicestwienie drugiego,
prowadząc do sprzeczności logicznej,
2. sprzeczność w treści orzeczenia uniemożliwiającą jego wykonanie
polegającą na tym, że w pkt. 2 dyspozytywnej części postanowienia
będącego przedmiotem zażalenia sąd stwierdził nieważność postanowienia
Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie z 24 grudnia 1951 r., sygn.
Sn.Odw.S. 2669/51, w części w której utrzymano w mocy wyrok
Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie umarzający na podstawie
amnestii postępowanie wobec J.S. w pkt a, b, c, e, f, g, zaś w jego dalszej
części sąd zawarł stwierdzenie, iż jednocześnie nie uwzględnił wniosku
prokuratora w zakresie stwierdzenia nieważności przedmiotowego
postanowienia utrzymującego w mocy wyrok co do pkt e, co uniemożliwia
wykonanie postanowienia, gdyż jedno jego rozstrzygnięcie powoduje
stwierdzenie nieważności przedmiotowego postanowienia, w części w której
utrzymano w mocy wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie
umarzający na podstawie amnestii postępowanie w pkt e o czyn z art. 3 lit. b
Dekretu z 30 października 1944 r., natomiast drugie rozstrzygnięcie zawiera
stwierdzenie przeciwne, co w konsekwencji prowadzi do sytuacji, iż
wykonanie jednego rozstrzygnięcia powoduje unicestwienie drugiego,
prowadząc do sprzeczności logicznej,
3. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na jego treść, a to art. 7 k.p.k.
oraz art. 1 ust. 1 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz
niepodległego bytu Państwa Polskiego poprzez naruszenie zasady
swobodnej oceny dowodów i dowolne przyjęcie, że czyn przypisany J.S. w
pkt. d w części umarzającej wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w
Warszawie z dnia 23 listopada 1951 r., sygn. Sr 816/51 i utrzymującego go
I KZ 6/25
5
w mocy postanowienia Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie z 24
grudnia 1951 r., sygn. Sn.Odw.S. 2669/51, polegający na dokonaniu
podczas akcji na Komunalną Kasę Oszczędności w Z. również zaboru w
celu przywłaszczenia portfela i pieniędzy na szkodę dyrektora tej Kasy T.F. i
interesantki K.J. zakwalifikowany z art. 9 Dekretu z 30 października 1944 r.,
nie był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa
Polskiego, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego, przy uwzględnieniu zasad prawidłowego rozumowania oraz
wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego wynika, że w tym wypadku
zabór wskazanym osobom posiadanych przez nie pieniędzy odbywał się w
ramach
akcji
na
Komunalną
Kasę
Oszczędności
w Z. mającej na celu zapewnienie środków finansowych na kontynuację
działalności niepodległościowej oddziału AK - WiN dowodzonego przez R.S.
ps. „U.” i nie stanowił ekscesu któregoś z uczestników akcji.
Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości
zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi
Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Zażalenie prokuratora jest zasadne co skutkować musiało uchyleniem
zaskarżonego postanowienia. Otóż istotnie sąd I instancji w wydanym orzeczeniu
dopuścił się bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 7
k.p.k. Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie w części motywacyjnej zaskarżonego
postanowienia przyznał bowiem, że popełnił błąd o takim charakterze.
Zatem tylko dla przypomnienia wskazać należy, że aby mówić o
bezwzględnej przyczynie odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. to w treści
orzeczenia musi zaistnieć skrajnie sprzeczne rozstrzygnięcia zawarte w orzeczeniu,
które powodują przeciwstawne konsekwencje prawne, tak że wykonanie jednego
rozstrzygnięcia powoduje unicestwienie drugiego, prowadząc do sprzeczności
logicznej. Z takim właśnie przypadkiem – jak słusznie podniósł prokurator w
wywiedzionym zażaleniu - ma do czynienia w niniejszej sprawie. Zamieszczenie
bowiem w treści postanowienia dwóch odmiennych rozstrzygnięć w zakresie
I KZ 6/25
6
wniosku prokuratora w przedmiocie stwierdzenia nieważności wyroku b.
Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 23 listopada 1951 r., sygn. Sr
816/51 w części, w której na podstawie amnestii umorzono wobec J.S.
postępowanie z pkt. e ww. wyroku w istocie spowodowała niemożność ustalenia
czy sąd stwierdził nieważność orzeczenia w tej części czy też w tej części wniosku
prokuratora nie uwzględnił. Identycznie należy ocenić treść pkt. 2 zaskarżonego
orzeczenia, w zakresie w jakim doszło do wewnętrznej sprzeczności
rozstrzygnięcia o jakim mowa w zarzucie 2 zażalenia prokuratora a odnoszącym się
do postanowienia b. Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie z 24 grudnia
1951 r., sygn. Sn.Odw.S. 2669/51. Wskazane sprzeczności w części
dyspozytywnej zaskarżonego postanowienia skutkują niemożnością jego
wykonania w takim stopniu o jakim mowa w treści art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.
Koniecznym w związku z tym było uchylenie zaskarżonego orzeczenia i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi
Okręgowemu w Warszawie. Korzystając natomiast z uprawnień wynikających z
treści art. 436 k.p.k. Sąd Najwyższy ograniczył rozpoznanie wniesionego środka
odwoławczego do uchybień podniesionych w pkt. 1 i 2 zażalenia. Rozpoznanie
bowiem zarzutu 3 zażalenia prokuratora byłoby co najmniej przedwczesne, gdyż
sąd I instancji będzie zobligowany do ponownego rozpoznania wniosku prokuratora.
Mając powyższe okoliczności na uwadze orzeczono jak w części
dyspozytywnej niniejszego postanowienia.
[WB]
[a.ł]
