I KO 45/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Paweł Kołodziejski
Dnia 13 maja 2025 r.
w sprawie M. B.
oskarżonego o przestępstwa skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 13 maja 2025 r.,
wniosku Sądu Okręgowego w Opolu
zawartego w postanowieniu z dnia 17 kwietnia 2025 r., sygn. akt VII Ka 610/24,
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na
dobro wymiaru sprawiedliwości,
na podstawie art. 37 § 1 k.p.k. a contrario
p o s t a n o w i ł:
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Opolu postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2025 r. wystąpił
do Sądu Najwyższego z inicjatywą rozważenia możliwości przekazania w trybie art.
37 k.p.k. sprawy o sygn. akt VII Ka 610/24, toczącej się przeciwko M. B. o czyn z
art. 107 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s., innemu sądowi równorzędnemu z uwagi
na dobro wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu wystąpienia podniesiono, że w
przedmiotowej sprawie przewód sądowy w sądzie odwoławczym nie został otwarty
z uwagi na przedłożenie wystawionego przez lekarza sądowego zaświadczenia z
którego wynika, że stan zdrowia oskarżonego uniemożliwia mu stawiennictwo w
Sądzie Okręgowym w Opolu. Wnioskujący nadmienił przy tym, że z dwóch
I KO 45/25
2
wydanych w innej toczącej się przed Sądem Okręgowym w Opolu opinii biegłego z
zakresu medycyny sądowej, które załączono do akt przedmiotowego postępowania
wynika, że o ile stan zdrowia oskarżonego nie wyklucza jego udziału w rozprawie,
to jednak wymaga zapewnienia mu odpowiednich warunków, w tym pomocy w
dotarciu do sądu. Jednocześnie Sąd Okręgowy w Opolu zaznaczył, że w związku z
okolicznością, iż oskarżony zamieszkuje obecnie w J., umożliwienie mu udziału w
rozprawie wiązałoby się z koniecznością zapewnienia transportu medycznego z
miejsca jego zamieszkania do Sądu Okręgowego w Opolu, natomiast odległość
jaka dzieli te dwa miejsca mogłaby skutkować nasileniem zgłaszanych przez niego
dolegliwości bólowych, co tym samym czyniłoby aktywny udział oskarżonego w
rozprawie w tamtejszym sądzie za wątpliwy. Ponadto wnioskujący wskazał, że
obrońca wniósł o bezpośrednie przesłuchanie oskarżonego na rozprawie,
sprzeciwiając się przeprowadzeniu rozprawy w formie wideokonferencji. Z tych
względów zdaniem sądu wnioskującego zachodzą przesłanki określone w art. 37 §
1 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
Podkreślić należy, że instytucja przewidziana w art. 37 k.p.k. ma charakter
wyjątkowy, stanowiąc odstępstwo od konstytucyjnej zasady rozpoznania sprawy
przez sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z tego względu wskazany
przepis musi być wykładany restrykcyjnie co oznacza, że zastosowanie
przewidzianej w nim właściwości z delegacji może nastąpić jedynie wówczas, gdy
istnieje realne zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości, gdyby sprawa była
rozpoznawana przez sąd właściwy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje
się, że taka sytuacja może zaistnieć zarówno wówczas, gdy ustalony i
potwierdzony zły stan zdrowia oskarżonego w ogóle wyklucza możliwość jego
uczestnictwa w procesie przed sądem miejscowo właściwym, odległym od miejsca
zamieszkania, jak i wtedy gdy ocena tego stanu zdrowia nie jest aż tak
kategoryczna, ale kondycja zdrowotna oskarżonego znacznie utrudnia jego
obecność na rozprawie w tym sądzie, ze względu na narażanie zdrowia i życia na
poważne niebezpieczeństwo (zob. postanowienie SN z dnia 14 kwietnia 2022 r., II
KO 32/22, LEX nr 3369236; postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2021 r., V KO
I KO 45/25
3
86/21, LEX nr 3324504; postanowienie SN z dnia 20 kwietnia 2021 r., IV KO 41/21,
LEX nr 3229495; postanowienie SN z dnia 20 kwietnia 2021 r., IV KO 41/21, LEX nr
3229495; postanowienie SN z dnia 29 sierpnia 2012 r., II KO 45/12, LEX nr
1220831).
Spełnienia tak rozumianych przesłanek zastosowania instytucji forum
extraordinatum Sąd Okręgowy w Opolu nie wykazał. Zauważyć należy, że sąd nie
dysponował opinią biegłego co do stanu zdrowia oskarżonego w przedmiotowej
sprawie. Posiłkował się wyłącznie dwoma opiniami sądowo-lekarskimi wydanymi na
potrzeby innego postępowania, prowadzonego przed Sądem Okręgowym w Opolu
pod sygnaturą VII Ka 2/24. Z pierwszej z nich, sporządzonej w dniu 15 października
2024 r. wynika, że dostępna dokumentacja medyczna nie dostarcza podstaw do
przyjęcia, by oskarzony nie mógł brać udziału w postępowaniu sądowym. Z uwagi
na charakter dolegliwości może jedynie wymagać pozostawania w pozycji siedzącej,
bądź częstej zmiany pozycji i przerw w trakcie rozprawy. Niemniej jednak
zdiagnozowane u oskarżonego schorzenia nie stanowią bezwzględnych
przeciwskazań do uczestnictwa w rozprawach (k. 794-796). Wnioski te biegły
potwierdził w opinii uzupełniającej z dnia 4 kwietnia 2025 r. stwierdzając, iż
problemy z lokomocją nie stanowią bariery i obiektywnego przeciwwskazania do
udziału oskarżonego w postępowaniu sądowym, w dogodnej dla niego pozycji (w
tym leżącej), zwłaszca w sądzie położonym w pobliżu jego miejsca zamieszkania.
Ponadto oskarżony może wymagać pomocy w transporcie i dotarciu do siedziby
sądu (k. 846-849). Wbrew twierdzeniom sądu występującego z przedmiotową
inicjatywą z przywołanych opinii nie wynika, aby pokonanie przez oskarżonego
odległości z miejsca zamieszkania w Jeleniej Górze do Sądu Okręgowego w Opolu
wiążało się z „nasileniem dolegliwości bólowych”, co „czyni wątpliwy jego czynny
udział w rozprawie”. Wskazane opinie nie dają także odpowiedzi na pytanie czy
przeniesienie sprawy do Sądu Okręgowego w Opolu w istotny sposób polepszy
dostęp oskarżonego do sądu. W szczególności nie wiadomo czy ww. należałloby
zapewnić trasport medyczny wyłącznie na dalszych odległościach, czy także na
terenie O. Nie zweryfikowano również czy i w jaki sposób przekazanie sprawy temu
sądowi wpłynie na możliwość samodzielnego stawiennictwa oskarżonego na
rozprawę apelacyjną, a w konsekwencji skorzystania z prawa do osobistego udziału
I KO 45/25
4
w postępowaniu. Tym samym brak jest jednoznacznych ustaleń co do celowości
stosowania na obecnym etapie instytucji z art. 37 k.p.k., co czyni niniejszą
inicjatywę co najmniej przedwczesną.
Powyższe stanowisko wspiera także okoliczność, iż jak wynika z
oświadczenia obrońcy złożonego na rozprawie apelacyjnej w dniu 21 marca 2025 r.,
Sąd Rejonowy w Wołowie w sprawie II K 90/22 dopuścił dowód z opinii biegłych
psychiatrów na okoliczność zdolności oskarżonego do udziału w postępowaniu z
uwagi na przyjmowane aktualnie przez niego leki narkotyczne (k. 844-844v). Nie
można zatem wykluczyć, że ekspertyza ta wpłynęłaby na ostateczne wnioski biegłej
z zakresu medycyny sądowej, której opinie sporządzone do sprawy VII Ka 2/24
Sądu Okręgowego w Opoli załączono do akt sprawy.
Z tych też względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.
[J.J.]
[a.ł]
