I KK 55/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 kwietnia 2025 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
w sprawie Y. S. (Y. S. ),
ukaranego za czyn z art. 94 § 1 k.w.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej,
na posiedzeniu w dniu 16 kwietnia 2025 r.,
w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść ukaranego,
od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Zielonej Górze
z dnia 13 listopada 2024 r., VII W 671/24,
uchyla zaskarżony wyrok nakazowy i przekazuje sprawę
Sądowi Rejonowemu w Zielonej Górze do ponownego
rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 13
listopada 2024 r., VII W 671/24, Y. S. został uznany za winnego wykroczenia
polegającego na tym, że w dniu 11 września 2024 r., o godz. 23:40, w Z. na ul. D.,
I KK 55/25
2
prowadził pojazd marki R. o nr rej. […] nie mając do tego uprawnień, tj. czynu z art.
94 § 1 k.w., za który wymierzono mu karę 1500 zł grzywny oraz orzeczono o kosztach
procesu. Powyższy wyrok nakazowy nie został zaskarżony i uprawomocnił się.
Kasację w tej sprawie, na niekorzyść ukaranego, wniósł Prokurator Generalny,
który zaskarżył wyrok nakazowy w całości i zarzucił:
„1/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa
procesowego, a mianowicie art. 93 § 2 k.p.w., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że
występują przesłanki do rozpoznania sprawy obwinionego w postępowaniu
nakazowym, skutkiem czego Y. S. został uznany za winnego i ukarany za
popełnienie wykroczenia kwalifikowanego z art. 94 § 1 k.w., polegającego na
kierowaniu pojazdem, w dniu 11 września 2024 r., bez wymaganych do tego
uprawnień, podczas gdy okoliczności popełnienia zarzucanego obwinionemu czynu
i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego
budziły wątpliwości, albowiem z załączonych do wniosku o ukaranie materiałów
wynika, że fakt braku uprawnień do prowadzenia pojazdów przez obwinionego został
wykazany jedynie na podstawie danych widniejących w Policyjnych Systemach
Informatycznych oraz ewidencji Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w P.,
co było niewystarczające do ustalenia, czy Y. S. , będąc obywatelem obcego
państwa, w czasie popełnienia przedmiotowego czynu zrealizował swoim
zachowaniem znamiona czynu z art. 94 § 1 k.w., gdyż nie posiadał wydanego za
granicą dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdem
silnikowym w postaci krajowego lub międzynarodowego prawa jazdy, o którym mowa
w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U.
2024.1210 t.j. z dnia 9 sierpnia 2024 r.), czy też jego zachowanie wyczerpywało
jedynie ustawowe znamiona wykroczenia z art. 95 § 1 k.w.,
2/ rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa
materialnego, a mianowicie art. 94 § 3 k.w., polegające na zaniechaniu orzeczenia
wobec obwinionego Y. S. , pomimo uznania go w punkcie 1 części dyspozytywnej
wyroku za winnego popełnienia wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., środka karnego w
postaci zakazu prowadzenia pojazdów, podczas gdy stosownie do treści powołanego
przepisu art. 94 § 3 k.w., orzeczenie tego środka było w tym przypadku obligatoryjne”.
I KK 55/25
3
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie
sprawy Sądowi Rejonowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w.
Oczywista zasadność cechuje oba zarzuty podniesione w kasacji Prokuratora
Generalnego. Zgodnie z art. 93 § 2 k.p.w. orzekanie w postępowaniu nakazowym
może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości.
Postępowanie nakazowe jest zatem instytucją, której stosowanie zastrzeżono do
najbardziej oczywistych przypadków – takich, gdy zebrany materiał dowodowy jest
tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych zastrzeżeń co do winy i okoliczności
popełnienia zarzuconego czynu. Warunkiem koniecznym wydania wyroku
nakazowego w sprawie o wykroczenie jest więc brak jakichkolwiek wątpliwości
zarówno odnośnie do sprawstwa danego czynu, jak i winy obwinionego, co powinno
wprost wynikać z materiału dowodowego załączonego do wniosku o ukaranie (por.
wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 lutego 2024 r., V KK 524/23; z dnia 29 grudnia
2023 r., I KK 275/23). W tej sprawie opisany powyżej poziom braku wątpliwości co
do sprawstwa i winy nie zaistniał, a to z uwagi na okoliczności podniesione w
pierwszym z zarzutów, tak więc nie było możliwości wydania wyroku nakazowego.
Obwinionemu przypisano wykroczenie, które miało polegać na prowadzeniu
pojazdu mechanicznego, gdy nie miał do tego uprawnień. Jak słusznie wskazał
skarżący, brak wymaganych uprawnień w rozumieniu art. 94 § 1 k.w. zachodzi
wówczas, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu
określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo, utraciła je w wyniku cofnięcia i
musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto
takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi
np. na ich czasowe zawieszenie, niepowodujące jednak ich definitywnej utraty (zob.
np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 lipca 2024 r., I KK 232/24; z dnia 28 czerwca
2024 r., II KK 187/24; z dnia 19 marca 2019 r., IV KK 59/19).
I KK 55/25
4
Tymczasem w tej sprawie nie zweryfikowano, czy rzeczywiście
obwiniony nie posiadał uprawnień do prowadzenia pojazdów w rozumieniu art. 94 §
1 k.w. Z akt sprawy wynika, że informacje na temat obwinionego sprawdzono
wyłącznie w Policyjnych Systemach Informatycznych (k. 2) i ewidencji kierowców (k.
5). Brak stosownego wpisu w systemach informatycznych polskiej policji oraz
ewidencji kierowców nie jest jednak okolicznością wystarczającą do stwierdzenia
braku uprawnień do prowadzenia pojazdów w odniesieniu do obywateli państw
obcych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2024 r., IV KK 323/24).
Mając na względzie przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących
pojazdami (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1210), konkretnie art. 4 ust. 2 pkt a i b oraz art.
5 ust. 4, prawo jazdy wydane za granicą w postaci: międzynarodowego prawa jazdy,
określonego w Konwencji o ruchu drogowym, podpisanej w Genewie dnia 19
września 1949 r. oraz krajowe lub międzynarodowe prawo jazdy, określone w
Konwencji o ruchu drogowym, sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r.,
stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania odpowiednim pojazdem silnikowym
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 6 miesięcy od dnia rozpoczęcia
stałego lub czasowego pobytu. Z materiałów dołączonych do wniosku o ukaranie
wynika, że nie podjęto próby ustalenia, czy obwiniony Y. S. posiadał prawo jazdy, o
którym mowa w ww. przepisach.
Powyższe jest istotne przede wszystkim dlatego, że potencjalne ustalenie, iż
obwiniony posiadał uprawnienia do prowadzenia pojazdu w Polsce, ale nie miał przy
sobie dokumentu, który te uprawnienia potwierdza, prowadziłoby do konieczności
rozważenia odpowiedzialności z art. 95 § 1 k.w., a nie art. 94 § 1 k.w. W odniesieniu
do prawa jazdy, zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. –
Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1251) kierujący pojazdem jest
obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu
wymagane dla danego rodzaju pojazdu lub kierującego dokument stwierdzający
uprawnienie do kierowania pojazdem inny niż wydane w kraju prawo jazdy albo
tymczasowe elektroniczne prawo jazdy, o którym mowa we wskazanych przepisach,
jeżeli kierujący nie posiada wydanego w kraju prawa jazdy albo tymczasowego
elektronicznego prawa jazdy. Nabycie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
uprawnień do kierowania pojazdami jest związane z wprowadzeniem danych
I KK 55/25
5
kierującego do centralnej ewidencji kierowców. Ponieważ dostęp do tego systemu
mają organy uprawnione do przeprowadzania kontroli drogowej, zbędnym jest
posiadanie przy sobie i okazywanie się stosownym blankietem prawa jazdy.
Jednakże obowiązek ten materializuje się w sytuacji, gdy kierujący pojazdem nabył
uprawnienia do kierowania pojazdem poza krajem. Innymi słowy, obowiązek
posiadania i okazania podczas kontroli drogowej uprawnień do kierowania pojazdami
odnosi się do zagranicznego prawa jazdy, albowiem nie jest ono odnotowane w
polskiej bazie danych.
Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że w tej sprawie nie było podstaw do
wydania wyroku nakazowego, a tym samym doszło do rażącego naruszenia art. 93
§ 2 k.p.w. Brak rzetelnego ustalenia czy obwiniony posiadał uprawnienia do
kierowania pojazdem determinował przedwczesne pociągnięcie go do
odpowiedzialności za wykroczenie z art. 94 § 1 k.w., a także brak należytego
rozważenia możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności wyłącznie za wykroczenie
z art. 95 § 1 k.w. Ustalenie, że obwiniony nie posiadał krajowego (polskiego)
uprawnienia do kierowania pojazdami nie pozwalało na uznanie, że nie budziły
wątpliwości okoliczności popełnienia zarzucanego mu wykroczenia z art. 94 § 1 k.w.
Ma rację Prokurator Generalny, że powyższe uchybienie miało istotny wpływ
na treść orzeczenia. W sytuacji stwierdzenia faktu posiadania przez obwinionego
zagranicznego prawa jazdy, o którym mowa powyżej, Y. S. winien zostać pociągnięty
do odpowiedzialności za wykroczenie z art. 95 § 1 k.w., za które przewidziane są
istotnie łagodniejsze sankcje, jak również ustawodawca nie przewidział orzeczenia
środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, który w
związku z ukaraniem za czyn z art. 94 § 1 k.w. ma charakter obligatoryjny (art. 94 §
3 k.w.).
Odnosząc się do drugiego z zarzutów trzeba wskazać, że uznając
obwinionego za winnego wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., Sąd Rejonowy rażąco
naruszył art. 94 § 3 k.w. Zgodnie z tym przepisem, obowiązującym w obecnym
brzmieniu zarówno w dacie czynu, jak i orzekania, w razie popełnienia wykroczenia,
o którym mowa w art. 94 § 1 k.w., orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów. Przepis
ten ma charakter kategoryczny i wprowadza obowiązek orzeczenia wskazanego
I KK 55/25
6
środka karnego. Uznanie Y. S. za winnego wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. obligowało
zatem Sąd Rejonowy do orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych
w wymiarze wskazanym w art. 29 § 1 k.w. Powyższe powoduje, że obwiniony nie
ponosi konsekwencji prawnych swojego czynu, które zgodnie ze wskazanym
przepisem prawa materialnego zobligowany jest ponosić.
Przeprowadzając postępowanie ponownie Sąd Rejonowy w pierwszej
kolejności, respektując przepisy prawa procesowego, rzetelnie wyjaśni wszystkie
okoliczności, które są istotne z punktu widzenia możliwości pociągnięcia
obwinionego do odpowiedzialności za wykroczenie, a następnie w oparciu o nie,
zważając na normy prawa materialnego, wyda stosowne rozstrzygnięcie.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.
[J.J.]
[a.ł]
