I KA 19/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 12 lutego 2026 r.
SSN Zbigniew Puszkarski
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 12 lutego 2026 r.
w sprawie P. R.
wniosku Zastępcy Dyrektora Departamentu do Spraw Wojskowych Prokuratury
Krajowej
o wyłączenie sędziów od udziału w sprawie,
na postawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.
postanowił:
wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego: Zbigniewa
Kapińskiego, Antoniego Bojańczyka i Stanisława Stankiewicza
od udziału w sprawie o sygn. akt I KA 19/25.
UZASADNIENIE
Do Sądu Najwyższego wpłynęła apelacja Prokuratora Wydziału do Spraw
Wojskowych Prokuratury Okręgowej w Warszawie od wyroku Wojskowego Sądu
Okręgowego w Warszawie z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt Żo (Un) 4/24,
orzekającego w przedmiocie zadośćuczynienia i odszkodowania w trybie ustawy z
dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I KA 19/25 i przydzielona
sędziemu Sądu Najwyższego Stanisławowi Stankiewiczowi. Następnie
I KA 19/25
2
zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2025 r. został wyznaczony skład orzekający w
osobach: Prezes Sądu Najwyższego Zbigniew Kapiński (przewodniczący), SSN
Antoni Bojańczyk i SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca) oraz termin
rozprawy apelacyjnej na dzień 19 lutego 2026 r., o czym zawiadomiono strony.
Zastępca Dyrektora Departamentu do Spraw Wojskowych Prokuratury Krajowej,
powołując się na art. 2, 3 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o
prokuraturze, art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. oraz art. 85 § 3
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym i deklarując, ze czyni to
„przez wzgląd na ochronę praworządności, praw obywateli i interesu społecznego”,
złożył wniosek o:
- „przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności wobec Zbigniewa
Kapińskiego, Antoniego Bojańczyka, Stanisława Stankiewicza,
- wyłączenie od rozpoznania sprawy Zbigniewa Kapińskiego, Antoniego
Bojańczyka i Stanisława Stankiewicza, gdyż ich udział w składzie orzekającym
powoduje, że skład ten z mocy prawa nie jest sądem z uwagi na niespełnianie
wymogów określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art.
6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (…) i art.
45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej,
- przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi ustanowionemu ustawą,
niezawisłemu i bezstronnemu, a zatem spełniającemu wymogi określone w art. 19
ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 ust 1 Konwencji o ochronie
praw człowieka i podstawowych wolności (…) i art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczpospolitej Polskiej”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Przedmiotowy wniosek w Izbie Karnej Sądu Najwyższego został oznaczony
jako KRI 1425, zatem został uznany za wniosek o wyłączenie sędziów od udziału w
sprawie. Takie potraktowanie wystąpienia prokuratora wypada uznać za zasadne,
skoro zostało oparte m.in. na art. 41 § 1 k.p.k. (w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.),
który dotyczy wyłączenia sędziego, a i w samej treści pisma jest mowa o
wyłączeniu sędziów od rozpoznania sprawy.
Wniosek w części dotyczącej wyłączenia sędziów zasługuje na
uwzględnienie, jakkolwiek dyskusyjne wydaje się twierdzenie, że wyznaczony skład
I KA 19/25
3
orzekający Sądu Najwyższego „z mocy prawa nie jest sądem”. Jednak nie bez racji
prokurator nawiązał do art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w którym jest mowa o nienależytej
obsadzie sądu jako bezwzględnej przyczynie uchylenia orzeczenia. Jest faktem, że
sędziowie Sądu Najwyższego: Zbigniew Kapiński, Antoni Bojańczyk i Stanisław
Stankiewicz do pełnienia urzędu na tym stanowisku zostali powołani przez
Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład został
ukształtowany na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.
3). W konsekwencji organ ten nie jest tożsamy z organem, którego skład i sposób
wyłaniania reguluje Konstytucja RP (zob. pkt 1 uchwały składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Chociaż prokurator,
skupiając uwagę na orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nie nawiązał do uchwały składu
połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, to rozpoznając
przedmiotowy wniosek należało mieć ją w polu widzenia. W uchwale stwierdzono
m.in., że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…)
zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o oraz niektórych innych ustaw”. Trafne argumenty, że uchwały nie
zdezaktualizowało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020
r., U 2/20, przedstawiono w szeregu orzeczeniach Sądu Najwyższego (zob. np.
postanowienia: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 12 maja
2022 r., V KO 37/22; z dnia 17 września 2024 r., I KZ 26/24; wyrok z dnia 19
listopada 2025 r., I KK 44/25 i in.). Zatem we wniosku zasadnie nawiązano do art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k., co każe uznać, że jego autor dąży do takiego ukształtowania
składu mającego orzekać w przedmiotowej sprawie Sądu Najwyższego, by nie
miało miejsca uchybienie określone w tym przepisie. Staranie to zasługuje na
poparcie ze względów natury zasadniczej, ale też by zapobiec sytuacji, gdy po
wydaniu orzeczenia przez Sąd Najwyższy strona wniesie nadzwyczajny środek
zaskarżenia z zarzutem zaistnienia uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2
I KA 19/25
4
k.p.k., a w dalszej perspektywie – co sugeruje prokurator – przeniesie spór na
forum Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zasadne jest również nawiązanie
prokuratora do orzecznictwa tego organu, skoro na jego kanwie Sąd Najwyższy
niejednokrotnie wskazywał, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
powinno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż
mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale
również wówczas gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie
prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art.
6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i uznania,
że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu
ustanowionego ustawą (zob. postanowienie z dnia 13 października 2021 r., II KO
30/21 i in.). Trudno było też uznać za pozbawione znaczenia wskazanie
prokuratora, że „Zbigniew Kapiński i Antoni Bojańczyk byli już wyłączani przez Sąd
Najwyższy w sprawie III KK 112/23, a ten ostatni również w sprawie III KK 545/25,
na tożsamej podstawie, co uzasadnienie niniejszego wniosku”.
Orzeczenie, którego przedmiotem jest wyłączenie sędziego (sędziów), w
sentencji nie mogło zawierać postulowanej przez prokuratora decyzji o przekazaniu
sprawy do rozpoznania sądowi „ustanowionemu ustawą, niezawisłemu i
bezstronnemu”, bowiem w następnie wyłączenia sędziego sprawa jest przydzielana
kolejnemu sędziemu w trybie losowym. Niemniej jednak ze wszech miar słuszne
byłoby utworzenie od razu składu orzekającego złożonego przez sędziów, których
powołanie do Sądu Najwyższego nie nasuwa zastrzeżeń. Można bowiem
przewidywać, że w innym przypadku zostanie złożony kolejny wniosek o
wyłączenie sędziego (sędziów), co znowu odłoży w czasie rozpoznanie apelacji.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
I KA 19/25
5
