I GZ 491/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Salachna po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 639/22 w zakresie odrzucenia skargi G. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 września 2021 r., nr 440000/71/354572/2021 w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z 8 czerwca 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 639/22, odrzucił skargę G. K. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2 września 2021 r., nr 440000/71/354572/2021, w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skuteczne doręczenie skarżącemu zaskarżonej decyzji nastąpiło w dniu 27 września 2021 r. Przesłanie skarżącemu odpisu zaskarżonej decyzji przy piśmie organu z dnia 9 lutego 2022 r. nie można w tej sytuacji uznać za skuteczne jej doręczenie.

Zdaniem WSA skarga została wniesiona w dniu 9 marca 2022 r. z uchybieniem określonego terminu, gdyż termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 27 października 2021 r. Wobec powyższego odrzucił skargę.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił problematykę związaną z adresem pod którym prowadzi działalność gospodarczą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Istota problemu objętego zażaleniem sprowadza się do rozstrzygnięcia czy i w jakiej dacie nastąpiło skuteczne doręczenie skarżącemu decyzji organu z 2 września 2021 r.

Doręczenie zastępcze jakie miało miejsce w tej sprawie stanowi domniemanie skuteczności doręczenia decyzji. Domniemanie to jest domniemaniem wzruszalnym, toteż możliwym jest jego obalenie przez stronę dowodzącą innego stanu faktycznego.

Przy czym dodać trzeba, że wprawdzie zasady doręczeń w postępowaniu administracyjnym cechuje wysoki poziom sformalizowania, który stanowi gwarancję rzetelnie prowadzonego postępowania, to jednak należy mieć na względzie także i to, że owa rzetelność dotyczy również warunków przestrzegania praw strony, w szczególności prawa do sądu. Prawidłowość doręczeń pozwala stronie na realizację tegoż prawa, zaś wątpliwości w tym zakresie winny być tłumaczone na korzyść strony.

Zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.), który stanowił podstawę uznania decyzji za doręczoną, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 k.p.a. operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego (§ 1 pkt 1). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).

Podkreślenia wymaga, że domniemanie doręczenia nie ma zastosowania do pisma błędnie zaadresowanego (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 44 i powołane tam orzecznictwo).

Analizując materiał znajdujący się w aktach sprawy wskazać należy, że we wniosku do ZUS z [...] czerwca 2021 r., w rubryce "Informacje Podstawowe" wpisany jest adres: "ulica: P./W.; nr domu: [1]; nr lokalu: [2]". W związku z czym organ całą korespondencję kierował na powyższy adres, tj.: "P./W. [1]/[2]".

Natomiast skarżący w odwołaniu od decyzji I instancji z 14 lipca 2021 r., wskazał adres: "P./W. [1]".

Z treści art. 41 § 1 k.p.a. nie wynika, aby zawiadomienie organu o zmianie adresu musiało być dokonane w określonej formie - w odrębnym piśmie. Należy zatem przyjąć, że wystarczająca jest taka forma wskazania adresu, z której wynika, iż nastąpiła jego zmiana. Obowiązek zawiadomienia o zmianie adresu nie może być utożsamiany z koniecznością złożenia organowi odrębnego pisma, które zawiera informację o zmianie adresu. Dopuszczalna jest każda forma wykonania przez stronę obowiązku, o jakim mowa art. 41 § 1 k.p.a. pod warunkiem, że wynika z niej informacja o zmianie adresu strony. Strona może podać nowy adres zarówno w odrębnym piśmie skierowanym do organu, tj. piśmie informującym wyłącznie o zmianie adresu, jak i w piśmie składanym w toku postępowania.

W niniejszej sprawie do organu wpłynęło odwołanie skarżącego z [...] lipca 2021 r. ze wskazaniem nowego/poprawnego adresu. W tej sytuacji organ winien wykorzystać uzyskaną informację o zmianie adresu w korespondencji ze skarżącym, czego nie uczynił.

W sprawie na uwagę zasługuje też forma komunikacji organu ze skarżącym.

Zgodnie z art. 391 k.p.a. w przypadku doręczenia w sposób, o którym mowa w art. 39 § 1 k.p.a., pisma doręcza się stronie lub innemu uczestnikowi postępowania na: 1) adres do doręczeń elektronicznych wpisany do bazy adresów elektronicznych, o której mowa w art. 25 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych, zwanej dalej "bazą adresów elektronicznych", a w przypadku pełnomocnika – na adres do doręczeń elektronicznych wskazany w podaniu, albo 2) adres do doręczeń elektronicznych powiązany z kwalifikowaną usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego, za pomocą której wniesiono podanie, jeżeli adres do doręczeń elektronicznych strony lub innego uczestnika postępowania nie został wpisany do bazy adresów elektronicznych.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że komunikacja skarżącego z organem została zapoczątkowana poprzez złożenie drogą elektroniczną wniosku o zwolnienie z obowiązku z opłacania składek. Decyzję z 2 lipca 2021 r. ZUS doręczył skarżącemu w postaci elektronicznej. Natomiast dalsza korespondencja ze skarżącym była prowadzona w formie pisemnej - przez operatora pocztowego.

W związku z powyższym dla Sądu niezrozumiałe jest prowadzenie hybrydowej korespondencji przez ZUS, skoro zgodnie z art. 39 § 2 k.p.a. nie wystąpił brak możliwości doręczania skarżącemu pism drogą elektroniczną, a w aktach brak jest oświadczenia o rezygnacji z tej formy komunikacji.

W związku z powyższym odrzucenie skargi bez podjęcia próby ustalenia czy rzeczywiście przesyłka została prawidłowo zaadresowana przez organ oraz czy w prawidłowej formie została nadana, jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego działaniem nieprawidłowym. Zdaniem NSA analiza akt sprawy wskazuje na wystąpienie wątpliwości co do skuteczności doręczenia decyzji przez organ, w konsekwencji czego kwestia ta powinna podlegać wnikliwemu zbadaniu przez Sąd I instancji. W zaistniałej sytuacji odrzucenie skargi ze wskazanej wyżej przyczyny rodziłoby poważne ryzyko nieuzasadnionego ograniczenia gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.