I GZ 328/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 27 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 czerwca 2022 r.; sygn. akt III SPP/Po 42/22 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na orzeczenie Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 19 maja 2021 r.; nr DWP- I - 1.432.2.2021 DWP-I-1.KW-00310/21 w przedmiocie negatywnej oceny wniosku o grant w ramach projektu dotyczącego tarczy antykryzysowej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 28 czerwca 2022 r., sygn. akt III SPP/Po 42/22 oddalił wniosek P. B. o wyłączenie sędziów WSA Małgorzaty Góreckiej, Marzenny Kosewskiej, Marka Sachajko od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na orzeczenie Zarządu Województwa Wielkopolskiego z 19 maja 2021 r., nr DWP-I-1.432.2.2021 DWP-I-1.KW-00310/21, w przedmiocie negatywnej oceny o grant w ramach projektu grantowego "[...]".

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 917/21, oddalił skargę P. B. na wskazane w sentencji orzeczenie Zarządu Województwa Wielkopolskiego.

Postanowieniem z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III SPP/Po 140/21, starszy referendarz sądowy tut. Sądu Violetta Mielcarek odmówił P. B. przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie od tego postanowienia strona wniosła o wyłączenie sędziów WSA Małgorzaty Góreckiej, Marzenny Kosewskiej oraz Marka Sachajko wskazując, że uczestniczyli oni w wydaniu wyroku w sprawie III SA/Po 917/21, a więc byli zaangażowaniu w rozpatrzenie sprawy w I instancji, przez co mogą być zainteresowani utrzymaniem w mocy tego orzeczenia.

W związku ze złożonym wnioskiem sędziowie WSA: Małgorzata Górecka, Marzenna Kosewska oraz Marek Sachajko złożyli pisemne oświadczenie w których wskazali, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności, dające podstawę do wyłączenia w sprawie;

Postanowieniem z 24 marca 2022 r., sygn. akt III SPP/Po 140/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego z 20 stycznia 2022 r. i odrzucił wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Wniosek o wyłączenie sędziów oraz przedstawioną na jego poparcie argumentację strona podtrzymała w dalszych pismach procesowych, w tym w piśmie procesowym z 7 czerwca 2022 r.

W dniu 26 kwietnia 2022 r. strona złożyła z kolei skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem tut. Sądu z 24 marca 2022 r. wskazując na jego wydanie przez sędzię WSA Małgorzatę Górecką.

Postanowieniem z 19 maja 2022 r., sygn. akt III SPP/Po 29/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego.

Strona pismem z 10 czerwca 2022 r. wystąpiła z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który został zarejestrowany pod sygn. akt III SPP/Po 42/22.

W zaskarżonym postanowieniu WSA w Poznaniu oddalając wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów stwierdził, że w rozpatrywanym przypadku nie tylko brak jest okoliczności, które powodowałyby wyłączenie rzeczonych sędziów z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), lecz ponadto nie zachodzą i takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie (art. 19 p.p.s.a.).

Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z orzecznictwa sądowego, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego przezeń wyjaśnienia i jeśli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, publ. OSN 1972, poz. 55). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił także pogląd wyrażony w orzecznictwie NSA, zgodnie z którym skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie, a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Dodał, że z art. 19 p.p.s.a. wynika, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji.

W ocenie Sądu I instancji nie stanowi też prawidłowej argumentacji powoływanie się przez wnoszącego o prawo pomocy na subiektywne przekonanie o tym, że sędzia, który wydał wyrok dążyć będzie do uniemożliwienia jego zaskarżenia. Argument , który podnosi wnioskodawca, jest znany zarówno praktyce, jak i orzecznictwu, przy czym bardziej wyrazisty wymiar nabiera przy okazji wydawania przez sędziów sprawozdawców postanowień o odrzuceniu skargi kasacyjnej (art. 178 p.p.s.a.), jaka wniesiona została od wyroku, w wydaniu którego sędzia uczestniczył. Co prawda z tym przypadkiem nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, lecz z uwagi na jego charakter wymaga wskazania. Uznaje się bowiem, że o ile sędzia taki wyłączony być musi od merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, co nota bene następuje z mocy ustawy (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.), o tyle brak jest podstaw do tego, aby wyłączyć takiego sędziego od badania dopuszczalności kasacji od strony formalnej (zob. m.in. postanowienie NSA z 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 1/13, CBOSA). Niewątpliwie natomiast przyznanie prawa pomocy, które na etapie składania skargi kasacyjnej ma znaczenie w dwóch wymiarach – zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oraz przyznania profesjonalnego pełnomocnika, który ten środek zaskarżenia sporządzi – wiąże się z dopełnieniem wymogów formalnych warunkujących skuteczność podważenia wyroku wydanego przez sąd w I instancji. Ponadto trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy na tym etapie nie jest równoznaczne z zaskarżeniem wyroku. Przyznany z urzędu pełnomocnik uprawniony jest bowiem do sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 4 P.p.s.a.). Tym bardziej brak podstaw do przyjęcia , że sędzia uczestniczący w wydaniu wyroku w I instancji miałby działać niejako na szkodę strony i wbrew przesłankom ustawowym, miałby dążyć do odmowy przyznania prawa pomocy.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. B. domagając się zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony (art. 18 i art. 19 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.) jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.

W świetle art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Istota wyłączenia sędziego w sprawie, w której brał on udział w wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, zawiera się w niedopuszczalności kontrolowania przez sędziego swojego własnego rozstrzygnięcia, przy czym kontrolowanie orzeczenia wydanego w postępowaniu sądowym związane jest ściśle z instancyjnością tego postępowania (uchwała 7 sędziów NSA z 23 maja 2005 r. sygn. akt I OPS 3/05, ONSAiWSA z 2005 r., nr 6, poz. 110).

Co do zasady chodzi o sytuację, w której ten sam sędzia dwukrotnie orzeka w tej samej sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "sprawy", o której mowa w tym przepisie, należy rozumieć orzeczenie rozstrzygające sprawę sądowoadministracyjną co do istoty (tj. wyrok lub postanowienie w przedmiocie zaskarżonego aktu administracyjnego), nie zaś rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej w toku postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 września 2015 r. II FSK 2065/13, Lex 1986332, sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko wtedy, gdy orzekał w obu porównywanych sprawach o tożsamych granicach podmiotowych, przedmiotowych i tym samym brał udział w wydaniu zaskarżonego wyroku. Dotyczy przede wszystkim przypadku, w którym sędzia wydał orzeczenie w pierwszej instancji, a następnie miałby je kontrolować w II instancji. Wbrew twierdzeniom skarżącego, taka sytuacja nie zaistniała w niniejszej sprawie. Nie można bowiem utożsamiać rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi i wydania orzeczenia co do istoty sprawy, z podejmowaniem rozstrzygnięć w kwestiach incydentalnych jak rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ mają one charakter wpadkowy, uboczny, który w żaden sposób nie przesądza o legalności zaskarżonego przez stronę do sądu aktu.

Podejmowane przez sąd postanowienia w kwestiach takich jak: przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, przyznanie prawa pomocy, czy rozstrzyganie w przedmiocie innych wniosków stron - mają charakter wpadkowy i nie sposób przyjąć, by podjęcie w tym przedmiocie decyzji przez sędziego sprawozdawcę godziło w prawo strony do bezstronnego sądu (por. postanowienie NSA z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I FZ 64/19, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zwrócić przy tym należy uwagę na stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2005 r., I OPS 3/05 (ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 110), zgodnie z którym sędzia, który brał udział w wydaniu wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, zaskarżonego następnie skargą kasacyjną, nie jest wyłączony na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. od badania w trybie art. 178 tej ustawy, czy skarga kasacyjna spełnia wymogi formalne, w tym także od udziału w wydaniu postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie WSA w Poznaniu prawidłowo rozstrzygnął, że nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do Sędziów WSA: Małgorzaty Góreckiej, Marzenny Kosewskiej oraz Marka Sachajko. Ponadto w przedmiotowej sprawie objęci wnioskiem o wyłączenie Sędziowie złożyli stosowne oświadczenia, zaś wskazane we wniosku argumenty okazały się być niezasadne. Zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu należy uznać za prawidłowe.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.