I GSK 808/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 688/18 w sprawie ze skargi Z. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 września 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 421/15 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. S. na rzecz Zarządu Województwa Małopolskiego 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 21 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 688/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Z. S. (dalej: skarżący) o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z 21 września 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 421/15.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie, w której zaskarżył orzeczenie w całości, zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) przez błędne uznanie, że w świetle powołanych okoliczności faktycznych, a mianowicie okoliczności posługiwania się nieprawidłowym pełnomocnictwem do reprezentacji, a następnie udzieleniem pełnomocnictwa małżonce, w trakcie choroby skarżącego budzącej wątpliwości, co do świadomości jego działania i podjęciem czynności zmierzających do powołania opiekuna lub kuratora dla skarżącego, niemożność działania ustała, a skarżący poprzez pełnomocnika czynnie działał w toku postępowania, a w konsekwencji błędnym uznaniu, że nie doszło do wystąpienia przesłanki stwierdzenia nieważności postępowania stanowiącej jednocześnie podstawę do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, o zasądzenie od organu przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Skarżący nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zarząd Województwa Małopolskiego wniósł o jej oddalenie, o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego podlega oddaleniu.

Stosownie do przepisów art. 280-282 p.p.s.a. rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania następuje w dwóch etapach. Na pierwszym z nich sąd bada pod względem formalnym (na posiedzeniu niejawnym) dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, tj. czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy skarżący wskazał ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia. Na tym etapie sąd nie bada ani rzeczywistego istnienia podstawy, ani jej trafności, a jedynie fakt jej powołania. Podstawą tej oceny są twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W sytuacji gdy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie lub gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania podlega odrzuceniu (por. postanowienia NSA z: 5 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1057/12; 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1285/12 i 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2607/12). W przeciwnym razie rozpoczyna się drugi etap postępowania.

Na tym etapie, a więc wówczas, gdy nie zachodzi podstawa do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania (skarga jest dopuszczalna, została wniesiona w terminie i istnieje powoływana w niej podstawa wznowienia), sąd rozpoznaje (na rozprawie) sprawę merytorycznie. Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej przez skarżącego podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie sprawę sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie (art. 282 § 2 p.p.s.a.), m.in. przepisy o czynnościach procesowych, o doręczeniach, jak również dotyczące wydawania orzeczeń, ich uzasadniania i doręczania. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia wprawdzie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (por. postanowienia NSA z: 26 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2577/12; 4 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1424/13; 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2531/12). Oddalenie skargi o wznowienie postępowania nastąpić powinno wówczas, gdy zgłoszona podstawa wznowienia postępowania jest bezzasadna lub stwierdzona podstawa wznowienia nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia. Natomiast w każdym innym przypadku skarga o wznowienie postępowania powinna być uwzględniona (tak: wyrok NSA z 6 lipca 2016 r., II OSK 2836/15, LEX nr 2142381).

Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły. Istotą tej instytucji jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, w celu zapewnienia zgodności z prawem wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego zostały określone w art. 271-273 p.p.s.a.

Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2017 r. została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie.

Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zatem zostać spełnione trzy przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11). Jednocześnie, konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10). O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (wyrok NSA z 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03, wyrok NSA z 27 czerwca 2019 r. I OSK 2213/17).

W niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że pozbawienie strony możliwości działania było skutkiem naruszenia przepisów prawa przez Sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Skarga kasacyjna nie wykazała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, procedując w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 421/15, naruszył obowiązujące wówczas przepisy procedury sądowoadministracyjne.

Niesporne jest, że jak wynika z treści wypowiedzenia pełnomocnictwa oraz pism informacyjnych nadesłanych przez r.pr. A. K. do sprawy sygn. akt I SA/Kr 421/15 wskazany pełnomocnik działał w przedmiotowej sprawie do dnia 31 grudnia 2015 r. (k.82-83, k.89, k.k.90) natomiast od dnia 23 marca 2016 r. do sprawy zgłosił się nowy pełnomocnik skarżącego w osobie jego żony A. M. (k.130), która w dalszej jego części brała w postępowaniu czynny udział, składając pisma procesowe, w tym także wniosek o wydanie odpisu wyroku z dnia 21 września 2017 r. wraz z jego pisemnym uzasadnianiem. Żona skarżącego była także prawidłowo zawiadomiona przez Sąd o terminie rozprawy dniu 21 września 2017 r., na której zapadł wyrok. Odnosząc się do podnoszonych w skardze kasacyjnej argumentów, co do udzielonych pełnomocnictw A. M., wskazać należy, że nie były one w żaden sposób ograniczone tylko do postępowania o przyznanie prawa pomocy. Zarówno pełnomocnictwo z 21 marca 2016 r. (akta sądowadministracyjne – k. 130) jak i z 20 marca 2017 r. (przedłożone na wezwanie WSA w Krakowie wobec braku w pierwszym umocowania do działania przed NSA; akta sądowoadministracyjne – k. 208) dotyczyły "spraw". Co więcej w tym ostatnim dokumencie wyraźnie wskazano, że "pełnomocnictwo obejmuje pełen zakres reprezentacji w niniejszej sprawie". Powyższe w sposób definitywny dyskredytuje – od strony zakresu wynikającego z brzmienia oświadczenia woli – wszelkie wywody skargi kasacyjnej zawężające zakres umocowania. Również kwestia rzekomego "braku świadomości" przy udzielaniu pełnomocnictwa A. M. nie przekonuje do zasadności skargi kasacyjnej W niniejszej sprawie choroba, na którą powołuje się skarżący kasacyjnie, która to rzekomo uniemożliwiła mu świadome działanie nie została w jakikolwiek sposób udokumentowana.

Także niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez ustanowionego pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. i nie może stanowić ustawowej podstawy wznowienia postępowania. Brak należytej reprezentacji, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której strona w ogóle pozbawiona zostałaby właściwej reprezentacji przed sądem administracyjnym. Omawiana przyczyna wznowienia nie dotyczy natomiast sposobu występowania w charakterze pełnomocnika procesowego.

Poza tym ustawa wprowadza dodatkowy warunek negatywny, zastrzegając, że "nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała". Ograniczenie zawarte w art. 271 pkt 2 "[...] jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała" oznacza sytuację, w której strona miała możliwość w toku postępowania, przez wniesienie zwykłego środka odwoławczego, usunąć istniejącą wadliwość postępowania. W konsekwencji brak potwierdzenia czynności dokonanych przez r. pr. A. K. jest irrelewantny prawnie wobec faktu, iż przed uprawomocnieniem niemożność działania ustała wobec zgłoszenia się niekwestionowanego pełnomocnika (małżonki strony), tj. A. M.

Trafnie zatem konstatuje Sąd I instancji, że nie sposób zarzucić Sądowi procedującemu w sprawie SA/Kr 421/15 jakiegokolwiek naruszenia prawa, które ma związek z pozbawieniem możności działania skarżącego. Ponadto skarżący w skardze o wznowienie postępowania takiego naruszenia przepisów nie wskazuje. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił się naruszenia przepisów prawa pozbawiając skarżącego możliwości działania.

W konsekwencji uznać należy, że wprawdzie skarżący powołał ustawową podstawę wznowienia – "pozbawienie możności działania", to jednak w rzeczywistości podstawa ta nie występuje w okolicznościach tej sprawy. Skarżący kasacyjnie nie wskazał takich zdarzeń, które mogłyby uzasadniać jego stanowisko w powyższym zakresie

W orzecznictwie i doktrynie przyjęto, że sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 p.p.s.a. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.