I GSK 482/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A Sp. j. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Po 482/19 w sprawie ze skargi A Sp. j. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2019 r. nr 3001-IEE.711.123.2019 w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A Sp. j. w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 6 listopada 2019r., sygn. akt III SA/Po 482/19 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302,obecnie Dz.U. z 2023r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę "A" L. N, R. N. Spółka Jawna w S. (dalej też: "strona", "skarżąca", "Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, dalej też: "DIAS") z 8 kwietnia 2019r., nr 3001-IEE.711.123. 2019 w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpatrzenia oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi podczas, gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na naruszenie następujących przepisów:

a) art. 33 § 1 pkt 10 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1314, dalej: "u.p.e.a.") poprzez zaakceptowanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze, będące postawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie spełniały wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a.;

b) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 8 kwietnia 2019r. i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora II Oddziału ZUS w Poznaniu z 23 stycznia 2019r.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., przy czym zaznaczenia wymaga, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Oznacza to, że obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. Innymi słowy, w skardze kasacyjnej należy wskazać przepisy, które zdaniem jej autora zostały naruszone oraz uzasadnić na czym konkretnie to naruszenie polegało, a także co istotne wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny.

Z punktu widzenia przedstawionych uwag, według Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić należało, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia wymogów wynikających z art. 176 p.p.s.a., a zatem nie mogła zasługiwać na uwzględnienie.

Zaznaczenia wymaga, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009r., sygn. akt I OPS 10/09. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015r., sygn. II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012r., I FSK 1679/11). Do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy jednakże wyciąganie z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej przytoczonych tam zarzutów i wiązanie ich z powołanymi tam przepisami w celu uzupełnienia wskazanej w petitum skargi kasacyjnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 13 listopada 2007r., I FSK 1448/06). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej, ani też zastępować autora skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia zarzutów. Istotne jest oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyroki NSA z 19 marca 2014r., II GSK 16/13 i 17 lutego 2015r., II OSK 1695/13). Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji.

Pomimo wskazanych wyżej nieprawidłowości Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku Sądu I instancji.

Wskazać należy, że na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 ;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanie środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

W niniejszej sprawie Spółka zgłosiła zarzut niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27. Według skarżącej, wada przedmiotowych tytułów wykonawczych wynika z braku złożenia na formularzach podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego, lecz jedynie parafy. Tym samym w ocenie strony tytuły wykonawcze stanowiące podstawę dokonanego zajęcia zostały wystawione wadliwie, co prowadzi do uznania, że nie mogą one stanowić podstawy do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Zarzut ten jest bezzasadny.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera, między innymi, datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. W niniejszej sprawie wbrew twierdzeniu strony, tytuły wykonawcze zostały opatrzone podpisem osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego. Podpisy te pozwalają na jednoznaczną identyfikację tej osoby w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, a podpis, który jest uzupełniony pieczątką, nie musi być czytelny.

Podkreślenia wymaga, że powyższy problem był już przedmiotem analizy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w wyroku z 27 października 2016r., II OSK 164/15 na który słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji - NSA stwierdził, powołując orzecznictwo sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego, że prawne i praktyczne znaczenie podpisu polega na tym, że podpis pozwala na identyfikację osoby wydającej rozstrzygnięcie. Istota podpisu sprowadza się do utożsamienia się organu z treścią decyzji (postanowienia). Ponadto podpis służy do zidentyfikowania osoby, która działa w imieniu organu, przez co umożliwia weryfikację uprawnień danej osoby do wydawania decyzji. Pod pojęciem podpisu należy więc rozumieć znak ręczny określonej osoby, pozwalający, dzięki jego indywidualnym cechom, na identyfikację tej osoby. Nie musi obejmować pełnego nazwiska, gdyż w praktyce stosowany jest najczęściej skrót (podpis nieczytelny). Wprawdzie ww. wyrok dotyczył art. 124 § 1 k.p.a., zgodnie z którym postanowienie, wydawane w toku postępowania administracyjnego, powinno zawierać podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania, ale przywołane uwagi znajdują zastosowanie także co do przepisów u.p.e.a.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nieuchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego.

Odnosząc się do przedmiotowego zarzutu stwierdzić należy, iż przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przewiduje jedno z rozstrzygnięć organu odwoławczego ujętych w art. 138 k.p.a., tj. przepisie, który zawiera katalog rozstrzygnięć organu II instancji. Aby skutecznie postawić zarzut naruszenia jednego z przepisów art. 138 k.p.a. (przepisów o charakterze wynikowym) należy powiązać je z przepisami prawa o postępowaniu lub z przepisami prawa materialnego, które zostały naruszone podczas postępowania przez organ I instancji, a uchybienie art. 138 k.p.a. było wynikiem naruszenia tych innych wskazanych wyżej regulacji.

Tak więc, wobec wadliwości omawianego zarzutu brak jest podstaw do uznania jego zasadności.

Podkreślić też należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest jednolity pogląd, że przepisy art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. są tzw. przepisami wynikowymi, regulują sposób rozstrzygnięcia i bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania, zarzuty nie są trafne (por. wyrok NSA z 11 marca 2015r., sygn. akt I OSK 2383/14, LEX nr 1666121, wyrok NSA z 4 marca 2015r., sygn. akt II GSK 78/14, LEX nr 1677528, wyrok NSA z 30 czerwca 2015r., sygn. akt II FSK 1442/13, LEX nr 1783566, wyrok NSA z 30 czerwca 2015r., sygn. akt II FSK 1443/13, LEX nr 1774171). Można je zatem powołać w zarzucie kasacyjnym jedynie w powiązaniu z innymi przepisami procedury lub prawa materialnego, które zostały naruszone.

Mając zatem na względzie wynikowy charakter powołanych w zarzucie kasacyjnym przepisów omówiony zarzut należało również uznać za nieskuteczny.

Wobec niezasadności podniesionych zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r., poz. 1936), zasądzając od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (75% z kwoty 480 zł) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który w imieniu organu sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należy wskazać, że wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne jest od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) i przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie przepisów art. 258-261 p.p.s.a. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.