I GSK 2537/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Lu 350/17 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Lublinie; 2. zasądza od Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce na rzecz M. R. 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 350/17 oddalił skargę M. R. (dalej: strona, skarżący, rolnik) na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] lipca 2017 r. w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2016 r.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] marca 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Chełmie przyznał stronie jednolitą płatność obszarową – w wysokości 35 949,59 zł, płatność na zazielenienie – w kwocie 18 652,22 zł, płatność redystrybucyjną – w wysokości 4193,92 zł, płatność do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych – w kwocie 3157,85 zł, płatność do bydła – w kwocie 5527,57 zł, płatność do krów – w wysokości 7540,78 oraz kwotę 930,00 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej.

Powyższy akt administracyjny został utrzymany w mocy wskazaną na wstępie decyzją Dyrektora Lubelskiego OR ARiMR.

W efekcie wniesionej skargi WSA w Lublinie w wyżej wskazanym zakresie oddalił wniesiony środek zaskarżenia, o czym mowa na wstępie niniejszego uzasadnienia.

Na wysokość wypłaconych kwot miało wpływ szereg czynników, a mianowicie:

a) brak tytułu prawnego do działki ewidencyjnej nr 188;

b) łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z jednolitej płatności obszarowej (dalej: j.p.o.) wynosiła co do pozostałych działek 0,04 ha, a powierzchnia zatwierdzona do j.p.o. 86,55 ha;

c) całkowita kwota pomniejszenia wynikająca z zastosowania współczynnika korygującego wynosiła 234,52 euro, z czego proporcjonalna kwota pomniejszenia przypadająca do j.p.o. wyniosła 485,39;

d) wyniki kontroli przeprowadzonej przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Chełmie w zakresie nieterminowego zgłoszenia sprzedaży bydła;

e) wykluczenie działki AA z deklaracji obszarów proekologicznych;

f) nieprawidłowości w znakowaniu i ewidencji bydła.

Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1, art. 174 pkt 2 oraz art. 181 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wniosła strona, a zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła naruszenie:

a) art. 109 p.p.s.a. przez oddalenie wniosku skarżącego o odroczenie rozprawy – mimo istnienia ważnej przeszkody, która uniemożliwiła mu wzięcie udziału w rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 r., o której informował Sąd drogą elektroniczną przesyłając w dniu 16 stycznia wniosek o odroczenie rozprawy oraz ze skanami uzupełniających wniosków dowodowych w postaci paszportów zwierząt, które zamierzał przedstawić na rozprawie, gdyby w niej uczestniczył, a które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

b) art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a wobec nieodroczenia rozprawy mimo usprawiedliwionego wniosku skarżącego skutkiem czego było pozbawienie skarżącego możliwości obrony swoich praw poprzez uniemożliwienie mu złożenia na rozprawie wyjaśnień i przedstawienia uzupełniających dowodów w sprawie, które to uchybienie Sądu skutkuje nieważnością postępowania;

c) art. 134 § 1 p.p.s.a. – poprzez jego niezastosowanie i pominięcie dowodów uzupełniających w postaci skanów paszportów zwierząt, branych za podstawę przy pomniejszeniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016, a przesłanych przez skarżącego droga elektroniczną do sądu pierwszej instancji w dniu rozprawy wobec zaistnienia przeszkody uniemożliwiającej stronie osobiste stawienie się w sądzie i ich popieranie.

Zważywszy na powołane wyżej podstawy kasacji skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego.

W motywach skarżący wskazał na argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i znajduje podstawę w treści art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., który stanowi, że nieważność postępowania sądowoadministracyjnego zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Wskazana przesłanka nie została przez ustawodawcę jednoznacznie zdefiniowana, przy czym w doktrynie (por. M. Piekarski, Pozbawienie strony możności obrony swych praw w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1966, s. 76 i nast.) przyjmuje się, że ta podstawa nieważności nie zachodzi w razie jedynie utrudnienia stronie popierania przed sądem dochodzonych roszczeń lub zarzutów. Późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego dowodzi, że nastąpiła zmiana w ocenie tej przyczyny nieważności postępowania, a mianowicie w wyroku z 10 czerwca 1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975, nr 3, poz. 66 Sąd Najwyższy stwierdził, że pozbawienie możliwości obrony swych praw przez stronę polega na tym, że strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeśli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (zob. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 570). Na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że o pozbawieniu strony możności działania można mówić tylko wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (zob. uchwała SN z 14 kwietnia 1980 r., III CZP 19/80, OSNSP 1980, nr 11, poz. 250 i wyrok SN z 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, NP 1963, nr 1, s. 122 z glosą W. Siedleckiego). W innych przypadkach zachodzi tylko utrudnienie obrony (zob. T. Woś i inni, op.cit., 668).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący powiadomił Sąd przed rozprawą, że miał awarię samochodu i pomimo podjętych działań nie jest w stanie dotrzeć do WSA w Lublinie na rozprawę 16 stycznia 2018 r. Wskazał, że z racji konieczności złożenia wniosków dowodowych wnosi o odroczenie rozpraw wyznaczonych na ten dzień; nadto załączył skany paszportów zwierząt. Dostrzegł też, że obiektywny brak możliwości uczestnictwa w rozprawach pozbawia go możliwości ochrony swych praw przed Sądem. Zwrócił też uwagę, że w procesie działa samodzielnie, bez profesjonalnego pełnomocnika, co dodatkowo wzmacnia potrzebę odroczenia rozprawy.

Analizując akta sprawy, zwłaszcza protokołu rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że pomieszczono tam jedynie lakoniczne postanowienie o oddaleniu wniosku o odroczenie rozprawy; próżno też w uzasadnieniu wyroku szukać wyjaśnienia podstaw zapadłego w tym zakresie orzeczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego awaria samochodu w zestawieniu z informacją skarżącego o przyczynach braku stawiennictwa w Sądzie I instancji, a także złożony wniosek o odroczenie rozprawy winny skutkować jego uwzględnieniem. Jest rzeczą oczywistą – w świetle wyżej przytoczonych poglądów doktryny i judykatury – że skarżącego pozbawiono możliwości osobistego przedstawienia argumentów przemawiających za uwzględnieniem skargi, zwłaszcza kiedy chciał przedstawić Sądowi dodatkowe dowody (art. 106 § 3 p.p.s.a.), o czym było wiadomo Sądowi z treści pisma z 16 stycznia 2018 r.

Nie ulega też wątpliwości, że w uzasadnieniu Sądu I instancji zabrakło jakiegokolwiek wyjaśnienia przyczyn odmowy odroczenia rozprawy, co uniemożliwia Sądowi II instancji ocenę zapadłego w dniu 16 stycznia 2018 r. orzeczenia.

Reasumując, wskazać należy, że w sprawie doszło do nieważności postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., wobec czego należało na podstawie art. 185 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Powyższe zwalnia Sąd II instancji od merytorycznej oceny zarzutu pkt c) petitum skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z treścią art. 203 ust. 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265).