I GSK 1928/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 423/17 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 września 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 423/17 oddalił skargę [...] o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem WSA z 3 czerwca 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3167/14 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 3 czerwca 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 3167/14, oddalił skargę [...] (dalej: Strona lub Skarżący) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 września 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach:

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 18 września 2014 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Przepis § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 dalej: rozporządzenie) daje podstawę do umorzenia przez Prezesa ARiMR należności pieniężnej w przypadku, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Skarżący posiada wraz z żoną nieruchomość obciążoną hipoteką o powierzchni 0,1477 ha zabudowaną domem mieszkalnym z 1933 r., otrzymuje świadczenie przedemerytalne z ZUS w wysokości 599,32 zł netto, z którego jest prowadzona egzekucja komornicza, małżonka pobiera emeryturę w wysokości 1.566,13 zł netto. Skarżący wraz z małżonką posiadają dochód, który może zostać zajęty przez organ egzekucyjny.

Strona wniosła skargę na powyższą decyzję.

WSA w Warszawie wyrokiem z 3 czerwca 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 3167/14 oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że żądanie Strony, co do umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) wypłaconych w ramach PROW 2007-2013 tj. w wysokości [...] zł jest przedwczesne.

WSA stwierdził, że organ prawidłowo przywołał przepisy rozporządzenia oraz rozważył, czy w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, które umożliwiałyby umorzenie zadłużenia wnioskodawcy. Fakt uzyskiwania przez Skarżącego świadczenia przedemerytalnego w wysokości [...] zł, z którego prowadzona jest egzekucja komornicza oraz przez jego małżonkę stałego dochodu w wysokości [...] zł netto, z którego organ będzie mógł prowadzić egzekucję i uzyskać spłatę należności w wysokości większej niż koszty egzekucyjne wynoszące od 4 % do 8 % egzekwowanej należności (plus 1 % opłaty manipulacyjnej). Ponadto w sprawie brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie § 4 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ kwota przypadająca do zwrotu wielokrotnie przekracza równowartość 100 euro.

Strona pismem z 23 lutego 2017 r. wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 3 czerwca 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 3167/14 w związku z otrzymanym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku z 23 listopada 2016 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji wszczętej na podstawie tytułu wykonawczego ARiMR z 6 października 2014 r.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie i uwzględnienie skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 września 2014 r., poprzez uchylenie decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa ARiMR lub stwierdzenie ich nieważności.

Uzasadniając oddalenie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego WSA w Warszawie podkreślił, że jako podstawę wznowienia Strona powołała art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oraz art. 273 § 3 p.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania sądowego nie dała podstaw do ponownego zbadania sprawy dotyczącej wniosku Skarżącego o umorzenie należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, albowiem okoliczności faktyczne, na które powołała się Strona nie stanowiły przesłanek dających możliwość wzruszenia wyroku wydanego 3 czerwca 2015 r.

W ocenie Sądu wznowienie postępowania sądowego w oparciu o przesłankę nienależytego reprezentowania Strony przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika nie jest zasadne. Po wydaniu wyroku w dniu 3 czerwca 2015 r. oraz doręczeniu jego odpisu wraz z uzasadnieniem Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. Na mocy postanowienia referendarza sądowego z 4 września 2015 r. Stronie ustanowiono radcę prawnego. W ocenie Skarżącego, nie był jednak on należycie reprezentowany w postępowaniu sądowym, ponieważ pełnomocnik nie złożył ani skargi kasacyjnej od wyroku z 3 czerwca 2015 r., ani opinii o braku podstaw do jej wniesienia. Niewłaściwe reprezentowanie interesów Strony przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. i nie może stanowić ustawowej podstawy wznowienia postępowania. Brak należytej reprezentacji nie jest tożsamy z niedopełnianiem przez pełnomocnika obowiązków w postępowaniu sądowym. Nienależyte reprezentowanie nie dotyczy sytuacji, w której za Stronę działa prawidłowo ustanowiony pełnomocnik, nawet wtedy, gdy swoje obowiązki wykonuje on w sposób, który prowadzi do negatywnych dla reprezentowanej Strony skutków.

Zdaniem WSA podstawą skargi o wznowienie postępowania sądowego może być tylko takie wykryte później prawomocne orzeczenie, które dotyczy tego samego stosunku prawnego. Orzeczenie, o którym mowa w art. 273 § 3 p.p.s.a. musi dotyczyć tej samej sprawy, co oznacza, iż warunek ten będzie spełniony w wypadku tożsamości przedmiotu i stron postępowania, a więc sytuacji, w której w późniejszym procesie mógł i powinien być zgłoszony zarzut powagi rzeczy osądzonej. Taki zaś stan rzeczy w postępowaniu wznowieniowym nie miał miejsca.

Sąd I instancji wskazał, że późniejsze wykrycie prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy, o którym mowa w art. 273 § 3 p.p.s.a. rozumieć należy wyłącznie jako wykrycie prawomocnego orzeczenia sądu rozstrzygającego skargę na tę samą ostateczną decyzję administracyjną, która była przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie, której dotyczy żądanie wznowienia. Skarżący powołuje się na postanowienie organu administracji. Niezależnie od tej okoliczności powoływane postanowienie zostało wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku 23 listopada 2016 r. Tymczasem wyrok kończący postępowanie w I instancji został wydany już 3 czerwca 2015 r., a formalnym postanowieniem z 13 stycznia 2016 stwierdzono prawomocność wyroku od 28 sierpnia 2015 r. Postanowienie organu administracji zapadło, więc po wydaniu prawomocnego wyroku w postępowaniu sądowym, o wznowienie, którego Skarżący wnosi.

[...] wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Autor skargi kasacyjnej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi;

2. art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że uchybienia w reprezentacji skarżącego przez jego pełnomocnika procesowego w postępowaniu sądowo administracyjnym zakończonym wyrokiem z 3 czerwca 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3167/14 nie mogły stanowić określonej w tej normie podstawy wznowienia postępowania sądowego z tego powodu, że strona w tym postępowaniu nie była należycie reprezentowana. Tymczasem niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez jej pełnomocnika procesowego jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów Skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna przesłanka nieważności postępowania wymieniona w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Odnosząc się do postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu sformułowanego w pkt 2 jej petitium podnieść należy, że zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub, jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy zaniechanie pełnomocnika strony, który nie złożył skargi kasacyjnej od wyroku z 3 czerwca 2015 r., ani też opinii o braku podstaw do jej wniesienia, oznacza, że strona nie była należycie reprezentowana w postępowaniu przed sądem administracyjnym, co stanowiłoby przesłankę do wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie powołanego wyżej przepisu. art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej.

Kwestia powyższa była przedmiotem analizy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1160/04, Sąd zajął stanowisko powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2000 r., sygn. akt I PRN 277/00, że niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez jej pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a Z powołanego orzeczenia Sądu Najwyższego wyraźnie wynika, że w ocenie tego Sądu nienależyta reprezentacja jako podstawa wznowienia postępowania nie dotyczy sposobu, w jaki strona jest zastępowana przez pełnomocnika procesowego. Czym innym, bowiem jest brak należytego umocowania pełnomocnika, a czym innym niewłaściwe reprezentowanie przez niego interesów strony. W wyroku z dnia 3 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1266/07 (nie publ.) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że nawet, jeżeli pełnomocnik nie podejmował czynności procesowych zgodnie z zakomunikowaną mu wolą strony, to taka okoliczność nie stanowi podstawy wznowienia postępowania z uwagi na nienależyte reprezentowanie strony.

Niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez jej pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji strony w postępowaniu sądowym w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I GSK 155/12).

Wobec tego stwierdzić należy, że choćby ustanowiony w sprawie pełnomocnik wykonywał swoje obowiązki w sposób prowadzący do negatywnych skutków dla swojego mocodawcy, nie istnieją podstawy do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a.

Podzielając stanowisko wyrażone w przytoczonych wyżej orzeczeniach wskazać również należy, że poza sporem pozostaje fakt, że w sprawie po wydaniu wyroku w dniu 3 czerwca 2015 r. oraz doręczeniu jego odpisu wraz z uzasadnieniem Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. Na mocy postanowienia referendarza sądowego z 4 września 2015 r. Stronie ustanowiono radcę prawnego. W ocenie Skarżącego, nie był jednak on należycie reprezentowany w postępowaniu sądowym, ponieważ pełnomocnik nie złożył ani skargi kasacyjnej od wyroku z 3 czerwca 2015 r., ani opinii o braku podstaw do jej wniesienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie, zatem oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem WSA z 3 czerwca 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3167/14 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Niewłaściwe reprezentowanie interesów Strony przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. i nie może stanowić ustawowej podstawy wznowienia postępowania. Brak należytej reprezentacji, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której strona w ogóle pozbawiona zostałaby właściwej reprezentacji przed sądem administracyjnym. Omawiana przyczyna wznowienia nie dotyczy natomiast sposobu występowania w charakterze pełnomocnika procesowego.

Nie zasługuje na uwzględnienie narzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sformułowany w pkt 1 petitium skargi kasacyjnej.

Przede wszystkim zauważyć należy, że ww. przepisy są przepisami o charakterze wynikowym. Stanowią one, co do zasady, podstawę działania Sądu I instancji w przypadku naruszenia przepisów postępowania przez organy załatwiające sprawę. Wskazując, zatem na ich naruszenie należy powołać łącznie z nim przepisy regulujące postępowanie przeprowadzone przez organy rozpoznające sprawę, które zdaniem autora skargi kasacyjnej zostały naruszone. Możliwe też jest ich przywołanie w podstawie kasacyjnej łącznie z innym przepisem procesowym naruszonym przez Sąd I instancji z zakresu procedury sądowoadministracyjnej. W skardze kasacyjnej powyższego zabrakło. Przepisy te nie mogą, zatem stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej.

Z tego względu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.