I GSK 1382/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia WSA del. Grzegorz Dudar Protokolant starszy asystent sędziego Anna Witczak po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 1164/20 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 27 maja 2020 r. nr DIR-IXa.7343.32.2017.SS.15 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od W. S. na rzecz Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej 5050 (pięć tysięcy pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1164/20 po rozpoznaniu skargi W. S. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 27 maja 2020 r. w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu - uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 24 sierpnia 2011 r. została zawarta umowa o dofinansowanie pomiędzy Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości, a W. S. na utworzenie platformy oferującej usługi dla rynku odpadów.

Na etapie weryfikacji wniosku o płatność końcową oraz w trakcie kontroli projektu dwóch niezależnych ekspertów ustaliło, że usługi zostały stworzone na bazie bezpłatnego oprogramowania, a zatem wydatki poniesione przez beneficjenta oraz przedstawione do rozliczenia w projekcie związane z wytworzeniem oprogramowania nie były racjonalne.

Organ powołał eksperta zewnętrznego, który w swojej opinii potwierdził te ustalenia, tj. iż stworzony przez Beneficjenta portal [...] jest oparty na bazie popularnego systemu CMS JOOMLA. W jego opinii koszt standardowej aplikacji należy oszacować na kilka do maksymalnie kilkunastu tysięcy złotych, a czasochłonność można określić na kilkadziesiąt roboczogodzin. Ekspert zewnętrzny uznał, iż wydatki, które można uznać za kwalifikowalne to wydatki poniesione na aplikacje kojarzenia klastrów w kwocie 28.000 zł, grafika w kwocie 2.000 zł, wdrażanie systemu CMS z dodatkowymi modułami w kwocie 10.000 zł.

Następnie Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej: PARP) decyzją z dnia 1 kwietnia 2016 r. określiła do zwrotu część środków otrzymanych przez beneficjenta. Powyższa decyzja została uchylona decyzją Ministra Rozwoju z dnia 5 lipca 2016 r., a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu decyzji uchylającej Minister wskazał, że organ I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien szczegółowo zbadać stosunek poniesionych nakładów do osiągniętych rezultatów, w szczególności poprzez dokonanie rzetelnej wyceny kosztów, które powinny zostać poniesione przez beneficjenta, aby stworzyć będący elementem projektu serwis [...]. Organ odwoławczy zarzucił, że sposób wyceny kosztów, które powinny zostać poniesione przez beneficjenta na realizację projektu, wskazany w ekspertyzie z 4 grudnia 2014 r., nie spełnia wymogu szczególnej staranności. Z ekspertyzy nie wynika w jaki sposób ekspert dokonał wyceny, nie wiadomo czy wycena odnosi się do okresu z dnia jej sporządzenia czy do okresu z dnia poniesienia kosztów. Nie dokonał żadnego porównania cen rynkowych, arbitralnie tylko wskazał wartości, których nie poparł żadnymi danymi.

PARP ponownie rozpatrując sprawę włączyła do akt sprawy uzupełnioną przez eksperta PARP opinię oraz opinię biegłego sądowego.

PARP decyzją z dnia 21 września 2017 r. określił skarżącemu zobowiązanie do zwrotu środków, pochodzących z umowy o dofinansowanie w wysokości 136.010 zł wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że brak jest podstaw do zakwestionowania ustaleń dokonanych w toku kontroli projektu i działań następczych, potwierdzonych dodatkowo opinią eksperta PARP oraz opinią biegłego. Organ I instancji zwrócił uwagę, iż ekspert PARP oraz biegły sądowy w swoich opiniach oszacowali przygotowanie portalu na kilkadziesiąt godzin pracy informatyka. W ocenie organu w sprawie kluczowe było, że w opisanym stanie faktycznym biegły sądowy uznał za zasadne wnioski końcowe ujęte w opinii z dnia 4 grudnia 2014 r. sporządzonej przez eksperta PARP. Jednocześnie organ I instancji podkreślił, iż beneficjent odmówił przekazania dokumentacji oraz wglądu do systemu, przekazania kodów źródłowych oprogramowania wytworzonego w ramach projektu, uniemożliwiając prawidłowe przeprowadzenie wszystkich czynności przez biegłego sądowego.

Minister Funduszy i Polityki Regionalnej decyzją z dnia 27 maja 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu i instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika z poczynionych ustaleń faktycznych poniesione wydatki związane z budową systemu nie były poniesione racjonalnie. Wskazano, że opinia eksperta PARP została uzupełniona poprzez między innymi wyjaśnienie, że posłużono się oszacowaniem kosztu (a nie szczegółową wyceną), aby wykazać, iż koszt portalu jest zawyżony bardzo znacząco. Jak napisano w opinii szacowana kosztochłonność portalu różni się od tej, podanej przez Beneficjenta, co jest wystarczającym powodem do uznania poniesionych środków za niekwalifikowane. W opinii ekspert podkreślił, że praktycznie wszystkie dodatkowe moduły zawarte w aplikacji są elementami darmowymi, ogólnodostępnymi oraz ich instalacja w CMS Joomla trwa kilka minut, a ich dopasowanie (personalizacja) do systemu kilka - kilkanaście godzin.

Organ odwoławczy zauważył, iż ekspert PARP oraz biegły sądowy w swoich opiniach oszacowali przygotowanie portalu na kilkadziesiąt godzin pracy informatyka. Dodatkowo biegły sądowy podkreślił, że analiza e-usługi w sposób zdalny, przy wykorzystaniu przeglądarki internetowej uniemożliwia zastosowania jakiejkolwiek metodyki przy wycenie wartości oprogramowania, bez szczegółowej znajomości architektury logicznej, fizycznej i kodów źródłowych. Na tej podstawie Organ odwoławczy uznał w tym stanie faktycznym oraz mając na uwadze fakt braku współpracy Strony z biegłym sądowym, iż wytyczne i rekomendacje wskazane w decyzji Ministra Rozwoju uchylającej decyzję PARP za spełnione. Organ nadto wyjaśnił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż system, który powstał w ramach Projektu, został stworzony przy użyciu bezpłatnego oprogramowania Joomla. W niniejszym stanie faktycznym oznacza to, że wydatki poniesione na system są niewspółmiernie wyższe niż uzyskany w wyniku jego poniesienia rezultat. W związku z czym wartość wydatków na system nie przekłada się na zwiększenie rezultatów uzyskanych dla Projektu. Wydatek powinien być poniesiony w taki sposób, aby jego wysokość dawała maksimum korzyści w związku z jego poniesieniem. Zatem, w niniejszym stanie faktycznym nastąpiło naruszenie zasady racjonalnej gospodarki finansowej, w szczególności zaś najkorzystniejszej relacji nakładów do rezultatów oraz zasady efektywności, bowiem proporcje te nie zostały zachowane, a więc wydatek jest ponoszony w kwocie niewspółmiernie wyższej niż uzyskany w wyniku jego poniesienia rezultat (stworzone przez Beneficjenta e-usługi zostały oparte na bazie bezpłatnego sytemu CMS JOOMLA, natomiast wydatki poniesione na system wskazują, iż system został stworzony od postaw). Tym samym Beneficjent naruszył § 6 ust. 1 umowy oraz § 12 ust. 2 umowy. Wobec powyżej wskazanych naruszeń postanowień umowy o dofinansowanie, Minister uznał, że Beneficjent wykorzystał dofinansowanie niezgodnie z procedurami, co oznacza zaistnienie przesłanki do zwrotu przedmiotowego dofinansowania wskazanej w art. 207 ust. 1 pkt 2 uofp.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżoną decyzję wskazał, że organ z punktu widzenia ciążącym na nim obowiązków o charakterze proceduralnym nie mógł, w świetle zebranego materiału dowodowego, uznać, że Beneficjent wykorzystał dofinansowanie niezgodnie z procedurami. Minister Rozwoju decyzją z dnia 5 lipca 2016 r. uchylając decyzje pierwszoinstancyjną i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazał, że organ I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien szczegółowo zbadać stosunek poniesionych nakładów do osiągniętych rezultatów, w szczególności poprzez dokonanie rzetelnej wyceny kosztów, które powinny zostać poniesione przez Beneficjenta aby stworzyć będący elementem projektu serwis [...]. Organ odwoławczy zarzucił, że sposób wyceny kosztów, które powinny zostać poniesione przez Beneficjenta na realizację projektu, wskazany w ekspertyzie z 4 grudnia 2014 r., nie spełniał wymogu szczególnej staranności. Z ekspertyzy nie wynikało w jaki sposób ekspert dokonał wyceny, nie wiadomo czy wycena odnosiła się do okresu z dnia jej sporządzenia czy do okresu z dnia poniesienia kosztów. Ekspert nie dokonał żadnego porównania cen rynkowych, arbitralnie tylko wskazał wartości, których nie poparł żadnymi danymi.

Nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji kasacyjnej powoduje, że postępowanie w organie I instancji toczy się na nowo, organ ten nie jest związany ocenami prawnymi organu II instancji, jest jednak związany okolicznościami, jakie należy wziąć pod uwagę ponownie rozpoznając sprawę. Nie można zgodzić się z Ministrem, iż wytyczne i rekomendacje wskazane w decyzji Ministra Rozwoju uchylającej decyzję PARP zostały spełnione. Organ odwoławczy zauważył choćby, że biegły sądowy podkreślił, iż analiza e-usługi w sposób zdalny, przy wykorzystaniu przeglądarki internetowej uniemożliwia zastosowania jakiejkolwiek metodyki przy wycenie wartości oprogramowania, bez szczegółowej znajomości architektury logicznej, fizycznej i kodów źródłowych. Uzupełniona zaś opinia eksperta M. K. nie zawiera konkretnej metody wyceny i uzasadnienie jej wyboru (ekspert w sposób niezrozumiały dla Sądu powołuje się na oszacowanie, a nie na wycenę), nie zawiera żadnych porównań ofert, nie wskazuje konkretnych cen rynkowych, tym samym wycena kosztów przez eksperta nadal ma charakter arbitralny. Brak współpracy ze strony Skarżącego w zakresie sporządzenia opinii przez biegłego nie stanowi przeszkody, aby ekspert M. K. mógł uzupełnić swoją opinię o powyższe wskazania. Oparcie się bowiem organu na takiej opinii eksperta, która nie pozwala szczegółowo zbadać stosunek poniesionych nakładów do osiągniętych rezultatów, w szczególności poprzez dokonanie rzetelnej wyceny kosztów, które powinny zostać poniesione przez Beneficjenta aby stworzyć będący elementem projektu serwis eco4eco.pl, w ocenie Sądu, nie tylko nie jest wykonaniem wytycznych wskazanych w decyzji kasacyjnej wydanej przez Ministra Rozwoju z dnia 5 lipca 2016r., ale również jest naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Sąd I instancji zalecił, aby organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ szczegółowo zbadał stosunek poniesionych nakładów do osiągniętych rezultatów, w szczególności poprzez dokonanie rzetelnej wyceny kosztów, które powinny zostać poniesione przez beneficjenta, aby stworzyć będący elementem projektu serwis eco4eco.pl, choćby poprzez uzupełnienie opinii eksperta PARP poprzez wskazanie konkretnej metody wyceny i uzasadnienie jej wyboru, odwołanie się do konkretnych ofert rynkowych pozwalających na ich porównanie, wskazanie konkretnych cen rynkowych, aby wycenie kosztów dokonanej przez eksperta nie można było postawić zarzutu, że jest arbitralna. Ponadto WSA zalecił, aby organ ustosunkował się do zarzutu skarżącego w zakresie przedawnienia roszczenia o zwrot środków poprzez odwołanie do konkretnych przepisów, ale również wskazanie konkretnych dat początku biegu terminu przedawnienia, jak również daty przerwania okresu przedawnienia w nawiązaniu do szczegółowo opisanych aktów właściwych organów władzy w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L z 1995 r. Nr 312 str.1; dalej: rozporządzenie EURATOM).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych.

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 poz. 935 - dalej p.p.s.a.) zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 151 p.p.s.a. i nieoddalenie skargi, ale jej uwzględnienie, na skutek nieuzasadnionego przyjęcia przez Sąd I instancji, że wytyczne i rekomendacje wskazane w decyzji Ministra Rozwoju z dnia 5 lipca 2016 r., uchylającej decyzję PARP z dnia 1 kwietnia 2016 r. nie zostały spełnione, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji Ministra z dnia 27 maja 2020 r., mimo, że odpowiadała ona prawu;

2) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na uwzględnieniu skargi oraz uchyleniu decyzji organu lI instancji, pomimo, że organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości ziszczenie się w sprawie przesłanek zwrotu dofinansowania przez beneficjenta;

3) art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na uwzględnieniu skargi zamiast jej oddaleniu, a w konsekwencji uchylenie decyzji organu II instancji, pomimo, iż zebrano i rozważono cały niezbędny materiał dowodowy i wyjaśniono w sposób niebudzący wątpliwości ziszczenia się przesłanki zwrotu dofinasowania określonej w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w zw. z art. 184 u.f.p., a mianowicie naruszenia przez stronę procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków europejskich;

4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez niedołożenie należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz brak należytego wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności odnośnie dyspozycji dla organu w zakresie zarzutu strony dotyczącego przedawnienia roszczenia o zwrot środków, podczas gdy z przebiegu postępowania, obowiązujących przepisów prawnych oraz orzecznictwa TSUE w sposób niezbity wynika bezpodstawność zarzutów strony;

II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w związku z art. 184 ust. 1 u.f.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że w przedmiotowej sprawie organ nie mógł uznać, że beneficjenta wykorzystał dofinansowanie niezgodnie z procedurami, podczas gdy organy w toku postępowania administracyjnego w sposób bezsprzeczny wykazały, że strona naruszyła obowiązujące ją postanowienia umowy o dofinansowanie, na podstawie której uzyskała środki publiczne szczególnego przeznaczenia.

Organ w odpowiedzi na skarg kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. NSA z urzędu bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy jednak żadna z tych przesłanek nie zaistniała.

Niemniej jednak NSA uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące ziszczenia się przesłanki zwrotu dofinasowania w związku z naruszeniem procedur dokonywania wydatków związanych z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków europejskich w rozumieniu art. 184 u.f.p. oraz zarzuty dotyczące zagadnienia przedawnienia roszczenia o zwrot środków należało uznać za usprawiedliwione. W wyniku uwzględnienia tych zarzutów ze względu na to, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona zaistniała też podstawa do rozpoznania skargi i jej oddalenia.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego wyroku przez pryzmat zarzutów dotyczących naruszenia procedur dokonywania wydatków związanych z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków europejskich wskazać należy, że Sąd I instancji błędnie uwzględnił skargę i uchylił decyzję organu II instancji, pomimo, iż zebrano i rozważono cały niezbędny materiał dowodowy i wyjaśniono w sposób niebudzący wątpliwości ziszczenia się przesłanki zwrotu dofinansowania, a mianowicie naruszenia przez stronę procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków europejskich (art. 184 u.f.p.).

Wskazać trzeba, że organy obu instancji przy rozstrzyganiu sprawy wzięły pod uwagę ostateczny wynik kontroli sformułowany przez Regionalną Instytucję Finansująca (dalej: RIF), opinię eksperta RIF T. P. z 7 października 2013 r. oraz z 30 października 2013 r., opinię eksperta RIF A. B. z 15 lipca 2014 r., opinię eksperta dr inż. M. K. z 3 grudnia 2014 r., uzupełnioną opinią z dnia 19 stycznia 2017 r., a także opinię biegłego sądowego mgr inż. W. C. z dnia 1 grudnia 2016 r.

Wszystkie ekspertyzy oraz opinia biegłego sądowego są ze sobą spójne i wynika z nich jednoznacznie, iż system, który powstał w ramach projektu został stworzony przy użyciu bezpłatnego oprogramowania CMS JOOMLA. System nie został stworzony od podstaw, co stoi w sprzeczności z założeniami przedstawionymi we wniosku o dofinansowanie oraz z postanowieniami umowy o dofinansowanie. Ustalenia te potwierdzają spełnienie przesłanki wykorzystania środków z naruszeniem procedur, o których mowa art. 184 u.f.p., co bezwzględnie uzasadnia dochodzenie od beneficjenta, na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami.

Należy podkreślić, że z opinii biegłego sądowego mgr inż. Waldemara Chodasiewicza z dnia 1 grudnia 2016 r. jednoznacznie wynika, iż analiza e-usługi w sposób zdalny, przy wykorzystaniu przeglądarki internetowej uniemożliwia zastosowanie jakiejkolwiek metodyki przy wycenie wartości oprogramowania, bez szczegółowej znajomości architektury logicznej, fizycznej i kodów źródłowych. Organ I instancji powołał biegłego sądowego po to, aby wypełnić wszystkie dyspozycje wynikające z decyzji Ministra Rozwoju z dnia 5 lipca 2016 r. Jednakże co istotne, beneficjent odmówił biegłemu sądowemu przekazania dokumentacji, wglądu do systemu oraz przekazania kodów źródłowych oprogramowania wytworzonego w ramach projektu, uniemożliwiając tym samym prawidłowe przeprowadzenie wszystkich czynności przez biegłego. Zatem, w realiach rozpoznawanej sprawy, brak było możliwości dokonania wynikającego decyzji Ministra Rozwoju z dnia 5 lipca 2016 r. uzupełnienia opinii eksperta PARP M. K. bez dostępu do systemu i kodów źródłowych. Zatem zalecenia wskazane przez WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku mogłyby zostać zrealizowane wyłącznie gdyby beneficjent udostępnił do wglądu dokumentację, system oraz kody źródłowe oprogramowania wytworzonego w ramach projektu.

Podkreślić należy, że skarżący zobowiązany była do współpracy z organem I instancji, bowiem to również na nim spoczywa ciężar udowodnienia prawidłowości realizacji projektu. Beneficjent odmówił jednak przekazania biegłemu sądowemu dokumentacji, wglądu do systemu oraz kodów źródłowych oprogramowania, czyli istotnych dowodów dla ustalenia faktów mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, które tylko on mógł przedstawić.

W tych okolicznościach sprawy skarżący działał na swoją niekorzyść, a organ I instancji wobec nieudostępnienia przez niego materiałów, na podstawie których można byłoby zweryfikować realizację projektu, mógł zażądać zwrotu całości dofinansowania. Mimo tego beneficjent został zobowiązany do zwrotu jedynie części otrzymanych środków. Organy obu instancji uwzględniając w swoich rozstrzygnięciach zasadę proporcjonalności, jako korzystniejsze rozwiązanie dla skarżącego, oparły się na zgromadzonym materiale i dokonanej wcześniej wycenie, mimo odmowy współpracy przez beneficjenta.

Wypada w tym miejscu dla poparcia zaprezentowanego stanowiska przywołać zapisy umowy o dofinansowanie zawartej przez organ z beneficjentem.

W myśl § 14 ust. 2 pkt 2 umowy: w przypadku wykorzystania dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem stosuje się art. 207 i następne ustawy o finansach publicznych. Najpierw następuje wezwanie do zwrotu środków (§ 14 ust. 3 pkt 1 umowy), następnie po upływie 14 dnia organ wydaje decyzję określającą kwotę do zwrotu i wskazuje termin, od którego naliczane są odsetki (§ 14 ust. 4 umowy).

Umowa ta przewiduje także w § 13 ust. 3 pkt 2 możliwość natychmiastowego wypowiedzenia umowy, w przypadku, gdy beneficjent wykorzystał dofinasowanie z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.

Dodać należy, że w § 13 ust. 2 pkt 1 umowy przewidziano możliwość wypowiedzenia umowy z zachowaniem miesięcznego terminu wypowiedzenia w przypadku, gdy beneficjent odmawia poddania się kontroli lub utrudnia jej przeprowadzenie stosownie do § 10 umowy. W § 10 ust. 8 umowy stwierdzono zaś, że nieudostępnienie wszystkich wymaganych dokumentów lub odmowa udzielenia informacji jest traktowane jak utrudnianie przeprowadzenia kontroli.

Mając na względzie możliwość natychmiastowego rozwiązania umowy, jak i rozwiązania jej za miesięcznym wypowiedzeniem wskazać trzeba, że zgodnie z § 14 ust. 1 strony umowy o dofinansowanie postanowiły, że w przypadku rozwiązania umowy w trybach, o których mowa w § 13 ust. 1-3 Instytucja wzywa do zwrotu dofinansowania w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania wraz z odsetkami. W przypadku braku zwrotu środków, ze względu, np. na naruszenie procedur organ wyda decyzję o ich zwrocie (§ 14 ust. 2 pkt 2 umowy).

W świetle powyższego, w szczególności nieprzedstawiania dokumentów i niepodania informacji, a także możliwości zażądania zwrotu całego dofinansowania orzeczony zwrot, choć może nie do końca precyzyjny, co do jego wysokości, należało uznać za usprawiedliwiony.

Z tych też powodów wskazane zarzuty należało uznać za zasadne.

W zakresie uznanego za zasadny zarzutu dotyczącego przedawnienia roszczenia o zwrot środków stwierdzić należy, że w uzasadnieniu zarzutu jednoznacznie wskazano, że art. 70 § 1 o.p. nie znajduje w sprawie zastosowania. Natomiast w przypadku środków pochodzących z funduszy strukturalnych bieg terminu przedawnienia należy liczyć w sposób określony w art. 3 rozporządzenia EUROATOM.

W świetle przedmiotowego przepisu prawa, okres przedawnienia prawa do nałożenia kary administracyjnej (czyli wydania decyzji w sprawie zwrotu dofinansowania) wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1 rozporządzenia EUROATOM. Jednak przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa łub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu terminu okresu przedawnienia termin ten biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary.

W przedmiotowej sprawie termin przedawnienia przerywany był wielokrotnie przez czynności podejmowane przez właściwe instytucje. Przerwy biegu terminu przedawnienia szczegółowo opisane zostały w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, znajdującej się w aktach sprawy administracyjnej, a przekazanych do WSA wraz ze skargą (por. chociażby s. 13 decyzji organu I instancji s. 940 akt administracyjnych). Po każdej takiej czynności bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo. I tak w decyzji organu I instancji wskazano, że PARP pismem z 31 marca 2015 r., sygn. DWG-14.14-512-30-222/15-IK(6288) przekazała skarżącemu informację o konieczności dokonania zwrotu środków na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., zaś pismem z 12 czerwca 2015 r., znak DWG-14.14-512-30-222/12-NK/IK(10703) PARP wezwała beneficjenta do zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania.

NSA stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie, do wymierzenia kary w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozrządzenia EUROATOM doszło poprzez wydanie w dniu 21 września 2017 r. i doręczenie beneficjentowi decyzji organu I instancji określającej zobowiązanie do zwrotu środków, pochodzących z umowy o dofinansowanie. Takie stanowisko zaprezentował NSA w wyroku z 17 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 10/20, LEX 3064953. Nie można zatem w tych okolicznościach skutecznie twierdzić, że doszło do przedawnienia prawa do żądania zwrotu dofinansowania.

W świetle powyższego orzeczono jak w sentencji - o uchyleniu wyroku i oddaleniu skargi.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a następnie rozpoznał skargę, uznając że podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804, z późn. zm.).